Theo tờ Kyiv Post, NATO đã phản hồi cảnh báo của Moskva về Kaliningrad, trong đó Nga cho biết sẵn sàng sử dụng toàn bộ kho vũ khí nếu các nước NATO tìm cách cô lập vùng lãnh thổ tách biệt này với phần còn lại của Nga.
NATO ngày 29/9 bác bỏ những cáo buộc của Moskva liên quan đến hoạt động quân sự xung quanh Kaliningrad, sau khi Đại sứ quán Nga tại Bỉ chuyển một văn bản không chính thức tới Ban Thư ký quốc tế NATO và Bộ Ngoại giao Bỉ.
Người phát ngôn NATO Allison Hart cho biết liên minh này đã nhận được văn bản của phía Nga, đồng thời khẳng định NATO là một liên minh “hoàn toàn mang tính phòng thủ” và các hoạt động của khối không gây nguy cơ đối với bất kỳ khu vực nào của Nga.
Bà Hart đồng thời chỉ trích những tuyên bố liên quan đến việc sử dụng vũ lực, trong đó có điều mà NATO gọi là “những phát ngôn hạt nhân thiếu trách nhiệm”.
Trong khi đó, Nga nhấn mạnh cảnh báo được đưa ra trong bối cảnh hoạt động quân sự của NATO tại khu vực Baltic đang gia tăng. Theo Interfax, Đại sứ quán Nga tại Bỉ nói các nước NATO đang tiến hành những cuộc tập trận quy mô lớn và theo cách nhìn của Moskva, một số hoạt động trong đó mô phỏng những kịch bản có thể ảnh hưởng đến Kaliningrad và hoạt động hàng hải của Nga.
Moskva cũng phản đối những đánh giá tại phương Tây cho rằng Nga có thể tấn công một nước Baltic trong những năm tới. Trong tuyên bố ngày 28/9, Đại sứ quán Nga tại Bỉ khẳng định Nga không có ý định tiến hành một cuộc chiến với các nước NATO, đồng thời cho rằng những hoạt động và tuyên bố mang tính đối đầu đang làm gia tăng nguy cơ xảy ra một cuộc đụng độ trực tiếp.
Phía Nga cảnh báo rằng nếu các nước NATO tìm cách cô lập Kaliningrad khỏi phần còn lại của Nga, Moskva có các phương tiện cần thiết để bảo vệ lãnh thổ và sẵn sàng sử dụng toàn bộ kho vũ khí của mình. Đại sứ quán Nga đồng thời kêu gọi các nước NATO tránh những tuyên bố và hành động có thể làm leo thang căng thẳng nhằm ngăn chặn một cuộc đối đầu quy mô lớn.
Vì sao Kaliningrad quan trọng?
Kaliningrad là một vùng lãnh thổ tách biệt của Nga nằm giữa Lithuania (Litva) và Ba Lan, hai thành viên NATO và Liên minh châu Âu. Khu vực này cách phần lãnh thổ chính của Nga khoảng 360 km và không có đường bộ trực tiếp nối với phần còn lại của đất nước, trong khi vẫn duy trì kết nối với Nga qua đường biển.
Vị trí địa lý khiến Kaliningrad trở thành một trong những điểm nhạy cảm nhất về an ninh tại khu vực Baltic.
Kaliningrad từng là Königsberg, thủ phủ Đông Phổ của Đức. Sau Thế chiến II, khu vực này được Liên Xô tiếp quản và đổi tên thành Kaliningrad vào năm 1946.
Trong thời kỳ Liên Xô, Kaliningrad là một khu vực quân sự quan trọng và bị hạn chế tiếp cận đối với người nước ngoài. Sau khi Liên Xô tan rã năm 1991, Kaliningrad trở thành một vùng lãnh thổ của Nga bị tách khỏi phần còn lại của nước này khi Lithuania khôi phục nền độc lập.
Moskva sau đó tìm cách thúc đẩy phát triển kinh tế khu vực, trong đó có việc thành lập khu thương mại tự do năm 1992 và khu kinh tế đặc biệt năm 1996.
Tuy nhiên, vai trò quân sự của Kaliningrad ngày càng được chú ý. Khu vực này có trụ sở Hạm đội Baltic của Nga và là nơi Nga triển khai các hệ thống tên lửa Iskander. Vị trí của Kaliningrad cũng cho phép Nga kiểm soát một phần đáng kể không gian trên biển và trên không tại Baltic.
Với NATO, một vấn đề đặc biệt nhạy cảm là hành lang Suwałki, đoạn biên giới dài khoảng 65 km giữa Ba Lan và Lithuania, nằm giữa Kaliningrad và Belarus.
Trong kịch bản xảy ra xung đột trực tiếp, khu vực này có ý nghĩa đối với khả năng kết nối các nước Baltic với phần còn lại của NATO. Các lực lượng Nga từ Kaliningrad và Belarus, về lý thuyết, có thể tìm cách gây gián đoạn tuyến kết nối này.
Ngược lại, vị trí tách biệt của Kaliningrad cũng khiến khu vực này dễ bị cô lập hơn nếu xảy ra một cuộc khủng hoảng quân sự tại Baltic.
Việc Phần Lan và Thụy Điển lần lượt gia nhập NATO năm 2023 và 2024 càng làm thay đổi cán cân địa lý tại Baltic. Phần lớn đường bờ biển Baltic hiện nằm trong phạm vi các nước NATO, ngoại trừ Kaliningrad và một phần bờ biển Nga quanh St. Petersburg.
Bóng dáng cuộc khủng hoảng năm 2022
Kaliningrad từng trở thành tâm điểm căng thẳng giữa Nga và Lithuania vào năm 2022, khi Vilnius hạn chế vận chuyển bằng đường sắt một số hàng hóa chịu lệnh trừng phạt của EU tới vùng lãnh thổ này.
Moskva khi đó cáo buộc Lithuania áp đặt một cuộc “phong tỏa”, đồng thời cảnh báo sẽ có biện pháp đáp trả. Lithuania khẳng định nước này chỉ thực thi các biện pháp trừng phạt của EU.
Sau đó, Ủy ban châu Âu đưa ra hướng dẫn cho phép hàng hóa chịu trừng phạt, ngoại trừ vũ khí, tiếp tục được vận chuyển bằng đường sắt qua Lithuania tới Kaliningrad.
Vụ việc cho thấy vấn đề kết nối của Kaliningrad không chỉ là câu chuyện kinh tế hay giao thông mà có thể nhanh chóng trở thành một vấn đề an ninh giữa Nga và phương Tây.
Trong những tháng gần đây, căng thẳng quanh khu vực tiếp tục gia tăng khi các nước NATO tăng cường hoạt động quân sự tại sườn phía đông.
Ngày 28/9, Bộ Ngoại giao Nga cũng chỉ trích việc NATO đưa máy bay cảnh báo sớm AWACS tới Lithuania, cho rằng đây là một phần trong quá trình gia tăng hiện diện quân sự của NATO gần biên giới Nga.
Nga và NATO tiếp tục bất đồng về nguy cơ xung đột
Cảnh báo mới nhất của Moskva xuất hiện trong bối cảnh hai bên có cách nhìn hoàn toàn khác nhau về nguy cơ an ninh tại Baltic.
Nga cho rằng hoạt động quân sự ngày càng gia tăng của NATO, các cuộc tập trận và những tuyên bố về khả năng xảy ra xung đột với Nga đang làm tăng nguy cơ đối đầu trực tiếp. Moskva cũng nhiều lần bác bỏ cáo buộc cho rằng nước này có kế hoạch tấn công các nước Baltic.
Trong khi đó, NATO cho rằng những hoạt động của liên minh nhằm bảo vệ lãnh thổ các nước thành viên và tăng khả năng răn đe trước những nguy cơ mà khối đánh giá là xuất phát từ Nga.
Ngày 29/9, Tổng Thư ký NATO Mark Rutte tiếp tục cáo buộc Nga tiến hành một chiến dịch nhằm làm suy yếu sự đoàn kết của NATO và sự hỗ trợ dành cho Ukraine. NATO cho biết liên minh sẽ tiếp tục củng cố năng lực phòng thủ ở sườn phía đông.
Phía Nga lại cho rằng việc NATO liên tục nhấn mạnh nguy cơ từ Moskva đang góp phần làm gia tăng căng thẳng. Trong các tuyên bố gần đây, Điện Kremlin đồng thời nhấn mạnh rằng Nga vẫn để ngỏ khả năng đối thoại với phương Tây về các vấn đề an ninh và kiểm soát vũ khí.
Ngày 28/9, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cho rằng đàm phán kiểm soát vũ khí giữa Nga và Mỹ đã quá hạn và cần được nối lại, dù ông thừa nhận đây là vấn đề phức tạp, đòi hỏi các cuộc đàm phán chuyên sâu và kéo dài.
