Bên cạnh các chiến sỹ biệt động chiến đấu dũng cảm, mưu trí lập được nhiều kỳ tích trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Mậu Thân năm 1968, không thể không nhắc tới những đóng góp vô cùng to lớn của hệ thống hầm vũ khí trong nội thành. Đó là những cơ sở bí mật để cất giấu vũ khí, đạn dược phục vụ chiến đấu và che chở cho các chiến sĩ biệt động hoạt động trong lòng địch.
Hầm chứa vũ khí bí mật
Để chuẩn bị cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân năm 1968, Bộ Tư lệnh đã lên kế hoạch xây dựng các hầm bí mật trong nội thành để cất giấu vũ khí và nơi liên lạc của cán bộ, chiến sỹ biệt động, phục vụ cho các mục tiêu chiếm đánh của ta.
 Hiện nay, căn hầm chứa vũ khí vẫn còn trưng bày nhiều loại súng đạn để phục vụ cho khách tham quan. |
Những ngày cuối năm, chúng tôi đến thăm ngôi nhà từng là căn hầm bí mật chứa vũ khí của Biệt động Thành năm xưa ở nhà số 287/70 đường Nguyễn Đình Chiểu (phường 10, quận 3). Nhìn phía trước, đây là căn nhà phố có hai mặt tiền nằm kẹp giữa đường Nguyễn Đình Chiểu (trước đây là Phan Đình Phùng) và Võ Văn Tần (trước đây là Trần Quý Cáp) với cánh cửa sắt kéo màu xanh. Năm 1967, đồng chí Trần Văn Lai (Năm Lai) đã mua căn nhà này theo sự thống nhất với người chỉ huy đơn vị để làm cơ sở giấu vũ khí phục vụ cho các mục tiêu xung quanh và trận đánh vào đầu não của Ngụy - Dinh Độc Lập.
Ông Nguyễn Quang Vinh - nguyên thiếu tá đặc công, hội viên Hội Cựu chiến binh phường 10, đồng thời là người được ông Năm Lai tin cậy giao trông coi căn hầm này, đã bồi hồi kể: “Sau khi mua xong căn nhà, anh Năm Lai tiến hành sửa sang, xây dựng hầm bí mật chứa vũ khí. Anh Năm Lai đã biến phần dưới đất 3 căn nhà thành căn hầm bí mật 2 tầng, sâu 3 m, mỗi chiều 2,5 m có lỗ thông hơi và nắp đậy bí mật liên thông nhau. Hầm xây xong, tổ chức bố trí cho ông tiếp nhận chuyến hàng thứ nhất”.
 Chú Nguyễn Quang Vinh đang giới thiệu về sơ đồ hầm bí mật trong căn nhà 287/70 Nguyễn Đình Chiểu- nơi chứa vũ khí phục vụ cho trận đánh vào Dinh Độc Lập. |
Theo đó, để vận chuyển vũ khí về hầm, các chiến sỹ Biệt động Thành đã che giấu vũ khí khéo léo trong bộ ván, cuộn cà tăng, dưới sọt trái cây... để qua mắt địch. Đồng thời, để tránh sự chú ý của láng giềng, xe chở vũ khí từ Củ Chi đến căn nhà này thường đi vào những lúc nhá nhem tối, khi thì đi cửa trước, lúc đi cửa sau để vào nhà bốc dỡ. Vũ khí được chuyển xuống hầm lúc đó trên 2 tấn gồm các loại súng AK, súng ngắn, bộc phá, lựu đạn, đạn các loại…
Ngày 29 Tết Mậu Thân, tại xã Lộc Thuận, huyện Trảng Bàng (tỉnh Tây Ninh), Đội 5 biệt động đã thực tập chuẩn bị cho cuộc Tổng tiến công. Tới đêm mồng 1 rạng sáng mồng 2 Tết, 15 chiến sỹ Đội 5 biệt động tập trung tại căn hầm này nhận vũ khí. Dưới sự chỉ huy của đồng chí Tô Hoài Thanh (Ba Thanh), cả đội đã thực hiện trận đánh táo bạo, vang dội vào Dinh Độc Lập. Tuy nhiên, sau khi bị phản công và không có chi viện, các chiến sỹ biệt động của Đội 5 sống sót bị bắt, địch cho lính đến bắn phá căn nhà này vì nghi ngờ đây là nơi trú ngụ của đội biệt động.
Ngày nay căn hầm chứa vũ khí năm xưa mà Đội 5 Biệt động Thành đã sử dụng đánh mục tiêu Dinh Độc Lập đã được Nhà nước công nhận là di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia. Ông Nguyễn Quang Vinh trở thành người trông nom di tích và hướng dẫn khách tham quan di tích. Ông cho biết: “Sau trận đánh, Năm Lai bị đày ra Côn Đảo, căn nhà rơi vào tay địch nhưng hầm vũ khí mãi là bí mật với địch. Chỉ sau khi giải phóng, căn nhà được thu hồi trả về cho chủ cũ, lính Ngụy mới té ngửa vì không ngờ căn nhà ấy lại có căn hầm chứa vũ khí của biệt động thành. Hiện nơi đây đang lưu dấu những kỉ vật, sự kiện về trận đánh oanh liệt của Đội 5 biệt động Sài Gòn vào cơ quan đầu não của Ngụy. Đây cũng là một trường học lớn, là địa chỉ đỏ để giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống lịch sử chiến đấu của thế hệ cha anh”.
Nơi đọc lệnh Tổng tiến công
Bên cạnh căn hầm 287/70 Nguyễn Đình Chiểu làm nên kì tích vì giữ được bí mật, sử dụng đúng lúc và đúng kế hoạch mà cấp trên đề ra, căn nhà bí mật có tên Phở Bình ở số 7 đường Yên Đổ (nay là đường Lý Chính Thắng, phường 8, quận 3) cũng trở thành một nơi lưu dấu kí ức lịch sử hào hùng. Tiệm phở này, với địa thế nằm trung tâm khu dân cư rộng thoáng nên được cấp trên chọn làm cơ sở chỉ huy tiền phương của Biệt động Thành trong cuộc Tổng tiến công Tết Mậu Thân 1968. Đây cũng là nơi phát lệnh cho các trận đánh “long trời lở đất” vào Dinh Độc Lập, Đại Sứ quán Mỹ, Tổng Nha cảnh sát… Để ngụy trang, tại tiệm phở này, các chiến sỹ trong đội biệt động đã vào vai người giúp việc của tiệm.
Ông Bảy Sơn kể lại: “Từ 1967 đã có nhiều cán bộ đến trú tại tiệm Phở Bình để công tác và hội họp. Khoảng 1 tháng trước Tết Mậu Thân, người chỉ huy đơn vị là ông Nguyễn Văn Trí (Hai Trí), chính trị viên đơn vị Biệt động 159 (sau đổi tên là J9/T700), thuộc Quân khu Sài Gòn - Gia Định đến chỉ thị cho ông Ngô Toại - chủ tiệm Phở Bình gấp rút dự trữ lương thực cho khoảng 100 người dùng trong một tháng.
Chấp hành chỉ thị, ông Ngô Toại đã tích lũy một số lương thực, thực phẩm. Trong thời gian này, một trung đội nữ cũng lần lượt đến, bí mật trụ lại tại phòng phía sau lầu 1 của tiệm phở. Đây là các chiến sỹ của nhiều đơn vị, điện đài, y tế, giao liên… thuộc Sở Chỉ huy tiền phương phân khu 6. Càng đến gần ngày cao điểm, càng có nhiều cán bộ chỉ huy đến tiệm phở để nghiên cứu tình hình, kiểm tra công tác chuẩn bị cho cuộc tổng tiến công. Mặt khác, Sở Chỉ huy tiền phương phân khu 6 quyết định chọn Phở Bình làm trụ sở tập kết các chiến sỹ, cán bộ để truyền đạt mệnh lệnh trong đợt Tổng tiến công Mậu Thân 1968.
Đúng 23 giờ kém 15 phút, ngày mùng 1 Tết, tại tiệm phở này, đồng chí Võ Văn Thạnh (bí danh Ba Thắng) nhân danh Chính ủy Sở Chỉ huy tiền phương phân khu 6 đã trịnh trọng đọc lời hiệu triệu của Ủy Ban Trung ương Mặt trận Dân tộc Giải phóng. Ông nhắc lại lời thề “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh” và phát lệnh cho các cụm biệt động làm nhiệm vụ xung kích tiến công vào các cơ quan đầu não của Mỹ - Ngụy”.
Nhưng sau khi ta nổ súng đồng loạt tấn công địch ở các mục tiêu, tiệm Phở Bình cũng bị địch bao vây bắt được một số chiến sỹ chưa kịp thoát. Chủ tiệm Phở Bình - ông Toại và vợ bị bắt vào Tổng nha. Dù bị địch tra tấn dã man qua 20 ngày đêm chết đi sống lại, nhưng trước sau ông vẫn giữ vững khí tiết, không khai báo nửa lời. Không khuất phục được ông, chúng đã đưa ông ra tòa kết án tù chung thân và đày ra Côn Đảo. Sau Hiệp định Pari năm 1973, ông được trao trả tù binh tại Lộc Ninh (Bình Phước).
Dù thời gian đã qua, nhưng những căn hầm chứa vũ khí, cơ sở chỉ huy được hình thành bí mật trong lòng địch đã cho thấy sự dũng cảm, kiên trung với Đảng, với cách mạng của các chiến sĩ biệt động Sài Gòn. Đây cũng là minh chứng cho tình đồng chí, đồng bào sâu nặng. Hơn nữa, những cơ sở này đóng góp rất nhiều cho cuộc kháng chiến, nhất là góp phần quan trọng làm nên các trận đánh lịch sử của cuộc Tổng tiến công và nổi dậy xuân Mậu Thân năm 1968 ở Sài Gòn.
Bài và ảnh: H.Tuyết- Đ.Phương
Bài 5: Người tạo “vỏ bọc” cho các chiến sỹ
