Hạnh phúc không chỉ là những giờ học vui
Khảo sát trực tuyến của Sở Giáo dục và Đào tạo TP Hồ Chí Minh với hơn 224.000 cán bộ quản lý, giáo viên, cha mẹ học sinh và học sinh tại các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông cho thấy điểm trung bình về cảm nhận hạnh phúc ở các cấp học đạt từ 4,32 đến 4,51 trên thang điểm 5. Tỷ lệ đánh giá tích cực dao động từ 86,5% đến 94,2%.
Đáng chú ý, cấp Mầm non có mức đánh giá cao nhất, trong khi Trung học phổ thông thấp nhất. Đây cũng là cấp học mà học sinh phải đối diện rõ hơn với áp lực học tập, thi cử, lựa chọn hướng đi sau phổ thông cũng như kỳ vọng từ gia đình và nhà trường.
Theo bà Cao Thị Thiên Phúc, Trưởng phòng Học sinh, sinh viên, Sở Giáo dục và Đào tạo TP Hồ Chí Minh, tháng 10/2023, Sở ban hành Bộ tiêu chí “Trường học hạnh phúc” gồm 18 tiêu chí thuộc ba nhóm: Con người; dạy học và hoạt động giáo dục; môi trường. Bộ tiêu chí sau đó được triển khai tại 100% cơ sở giáo dục trên địa bàn.
Sau gần 3 năm triển khai, nhiều mô hình, cách làm được các cơ sở giáo dục thực hiện phù hợp với điều kiện thực tế. Tuy nhiên, kết quả khảo sát hiện nay cũng cho thấy, việc xây dựng trường học hạnh phúc cần tiếp tục được nhìn từ cảm nhận của chính những người đang sống và học tập trong môi trường đó.
Một ngôi trường vì thế không thể chỉ được đánh giá qua số hoạt động ngoại khóa, không gian vui chơi hay những chương trình dành cho học sinh. Câu hỏi quan trọng hơn là học sinh có cảm thấy an toàn khi đến trường, có được lắng nghe khi gặp khó khăn và có được tôn trọng trong các mối quan hệ hay không.
Bà Bùi Minh Tâm, Hiệu trưởng Trường THPT Lê Quý Đôn (phường Xuân Hòa), cho rằng học sinh hiện nay lớn lên trong môi trường có sự hiện diện ngày càng lớn của mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo (AI). Công nghệ có thể hỗ trợ nhiều nhiệm vụ học tập, nhưng không thể thay thế sự thấu cảm giữa người với người.
Theo bà Tâm, điều học sinh cần ở nhà trường không chỉ là kiến thức hay những hoạt động tạo niềm vui mà còn là cảm giác được thuộc về. Khi gặp khó khăn, các em cần biết mình có một nơi an toàn để tìm đến. Giáo viên cũng cần có sự hỗ trợ để không phải tự xoay xở trước những vấn đề của học sinh.
Từ góc nhìn người học, em Đặng Trần Huyền Thư, Bí thư Đoàn Trường THPT chuyên Trần Đại Nghĩa, cho rằng một tiêu chí về trường học hạnh phúc chỉ thực sự có ý nghĩa khi tạo ra thay đổi trong cách học sinh học tập, tham gia hoạt động và phát triển bản thân.
Học sinh dành phần lớn thời gian trong ngày ở trường. Các hoạt động ngoại khóa, câu lạc bộ, đội, nhóm có thể tạo thêm không gian trải nghiệm, nhưng theo Huyền Thư, điều quan trọng hơn là các em được yêu thương, an toàn, tôn trọng, lắng nghe, tin tưởng và có cơ hội cùng trưởng thành.
Để hạnh phúc không thành một “bảng thành tích”
Sau khi TP Hồ Chí Minh hợp nhất với tỉnh Bình Dương và tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, hệ thống giáo dục trên địa bàn có sự thay đổi đáng kể về quy mô, điều kiện cơ sở vật chất và đặc điểm người học. Trong bối cảnh đó, việc xây dựng một bộ tiêu chí chung vừa rõ ràng, khả thi, vừa phù hợp với sự đa dạng của các cơ sở giáo dục trở thành yêu cầu được đặt ra.
Đây cũng là nội dung được trao đổi tại Hội thảo xây dựng “Trường học hạnh phúc” trong các cơ sở giáo dục trên địa bàn TP Hồ Chí Minh năm học 2026 - 2027, tổ chức ngày 30/9, với sự tham dự của 120 cán bộ quản lý, đại diện các sở, ban, ngành, phòng chuyên môn của Sở Giáo dục và Đào tạo cùng hiệu trưởng, hiệu phó và cụm trưởng chuyên môn các trường từ mầm non đến THPT.
Từ những kinh nghiệm triển khai tại cơ sở, các ý kiến tập trung vào việc làm thế nào để bộ tiêu chí không chỉ thuận lợi cho đánh giá mà còn phản ánh được cảm nhận và trải nghiệm thực tế của học sinh. Trên cơ sở đó, Sở Giáo dục và Đào tạo đề xuất tinh gọn bộ tiêu chí từ 18 xuống còn 9 tiêu chí cốt lõi, được thiết kế theo hai tầng gồm giá trị cốt lõi và tiêu chí đánh giá.
Việc giảm số lượng tiêu chí có thể giúp các trường dễ tiếp cận và thực hiện hơn. Nhưng nếu việc đánh giá vẫn chủ yếu dựa trên hồ sơ, minh chứng hoặc những biểu hiện dễ quan sát, nguy cơ là “hạnh phúc” trở thành một nội dung để hoàn thành, thay vì một trải nghiệm cần được duy trì hằng ngày.
Đại diện Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh cho rằng, cần xác định rõ chủ thể đánh giá bộ tiêu chí là học sinh, giáo viên hay nhà trường, bởi cảm nhận về cùng một môi trường học đường có thể khác nhau tùy từng nhóm.
Từ góc độ chăm sóc sức khỏe thể chất và tinh thần, ông Phạm Hoàng Anh, Phó Trưởng phòng Bảo vệ, Chăm sóc sức khỏe trẻ em và Bảo trợ xã hội, Sở Y tế TP Hồ Chí Minh đề xuất mở nhiều kênh để học sinh trực tiếp phản hồi như hòm thư góp ý, diễn đàn trực tuyến và đối thoại trực tiếp.
Theo ông Phạm Hoàng Anh, học sinh cũng cần được tham gia xây dựng nội quy trường học, bảo đảm bí mật đời sống và thông tin cá nhân, áp dụng các hình thức kỷ luật tích cực, đồng thời có thời gian nghỉ ngơi, vui chơi phù hợp.
Đại diện Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP Hồ Chí Minh đề nghị bộ tiêu chí quan tâm đến những điều rất gần với sinh hoạt hằng ngày của học sinh như dinh dưỡng, an toàn thực phẩm, nhà vệ sinh, nguồn nước sạch và sức khỏe tâm thần. Đây là những yếu tố cụ thể nhưng có thể tác động trực tiếp đến cảm giác an toàn, thoải mái của học sinh khi ở trường.
Ở cấp cơ sở, bà Chu Ánh Vân, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Triệu Thị Trinh (phường Hòa Hưng), cho rằng cần hướng dẫn cụ thể hơn về hoạt động tư vấn tâm lý học đường, điều kiện cơ sở vật chất tối thiểu và cách xác định minh chứng, tránh tình trạng cùng một tiêu chí nhưng mỗi trường hiểu và đánh giá theo một cách khác nhau.
Những ý kiến này cho thấy, bài toán của bộ tiêu chí mới không đơn thuần là rút 18 tiêu chí xuống còn 9, mà là lựa chọn được những yếu tố có thể phản ánh thực chất đời sống học đường và có cách đánh giá phù hợp.
Bà Huỳnh Lê Như Trang, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo TP Hồ Chí Minh cho biết, dự thảo 9 tiêu chí sẽ tiếp tục được hoàn thiện từ ý kiến đóng góp của các sở, ngành, cán bộ quản lý, đồng thời lấy thêm ý kiến nhà khoa học, chuyên gia và giảng viên đại học trước khi trình UBND Thành phố xem xét. Chức danh của bà Huỳnh Lê Như Trang hiện cũng được xác nhận trong văn bản của Sở Giáo dục và Đào tạo TP Hồ Chí Minh.
Đích đến của việc điều chỉnh vì thế không phải để các trường có thêm một bộ hồ sơ cần hoàn thành. Giá trị của 9 tiêu chí chỉ được thể hiện khi những thay đổi có thể được học sinh cảm nhận trong từng ngày đến trường, được lắng nghe khi có vấn đề, được hỗ trợ khi gặp khó khăn, được kỷ luật mà không bị tổn thương và được tôn trọng trong các mối quan hệ.
Khi trải nghiệm của học sinh trở thành một phần quan trọng của cách đánh giá, “trường học hạnh phúc” mới có thể đi từ những tiêu chí trên giấy vào đời sống học đường.
