Theo truyền thông Anh ngày 7/10, chim trĩ monal (một loài chim trĩ bản địa sống trong các khu rừng núi Himalaya) gắn bó sâu sắc với văn hóa dân gian và bản sắc của khu vực. Loài chim monal này có vẻ ngoài tuyệt đẹp. Con đực có bộ lông đặc trưng với các màu xanh lá cây, xanh lam và màu đồng. Đây là loài chim biểu tượng của bang Uttarakhand (Ấn Độ) và là quốc điểu của Nepal, cho thấy tầm quan trọng về văn hóa của loài chim này trên khắp dãy Himalaya.
Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy phát triển cơ sở hạ tầng và du lịch đang thu hẹp môi trường sống của loài chim này, trong khi tiếng ồn gia tăng đang làm thay đổi cách chúng giao tiếp với những con chim có khả năng là bạn tình hoặc đối thủ.
Các nhà nghiên cứu tại Uttarakhand đã tiến hành hai nghiên cứu riêng trong 5 năm, qua đó chỉ ra những mối đe dọa chính đối với loài chim này.
Một nghiên cứu cho thấy những con chim này buộc phải di chuyển lên vùng núi cao hơn khi môi trường sống tự nhiên của chúng tại các đồng cỏ trên cao, nơi cây cối không thể sinh trưởng, ngày càng bị thu hẹp và chật chội.
Nghiên cứu còn lại cho thấy chim monal đang thay đổi cao độ tiếng kêu để tiếng gọi có thể xuyên qua tiếng ồn do con người gây ra trong một thung lũng đông đúc.
Ông Vishal Singh, chuyên gia môi trường, nghiên cứu sinh thái và các vấn đề khí hậu tại Himalaya, nhận xét: “ Hai nghiên cứu này là lời cảnh báo hữu ích đối với những loài dễ bị tổn thương hơn. Nếu chim monal buộc phải thay đổi cả giọng hót lẫn nơi sinh sống, vậy những loài nhạy cảm hơn đang phản ứng như thế nào?”.
Tiến sĩ Rajeev Lochan, trưởng nhóm nghiên cứu của cả hai công trình, nói rằng họ lựa chọn nghiên cứu chim monal vì loài này có phạm vi môi trường sống hẹp. Chúng di chuyển theo mùa giữa vùng núi thấp và các vùng núi cao. Theo ông, đặc điểm này khiến chim monal trở thành loài chỉ báo quan trọng về sức khỏe hệ sinh thái ở khu vực Tây Bắc Himalaya. Ông nói: “Nếu loài này đang đối mặt với các vấn đề tại khu vực này, có khả năng những xáo trộn sinh thái cũng đang ảnh hưởng đến các loài chim khác”.
Theo các nhà nghiên cứu, chim monal có thể được xem là loài đại diện cho tình trạng của hệ sinh thái Himalaya mong manh đang bị đẩy đến điểm tới hạn do du lịch thiếu kiểm soát và đô thị hóa mạnh.
Mặc dù khu vực này từ lâu đã thu hút khách du lịch, người đi bộ đường dài và các nhà nghiên cứu nhờ cảnh quan đẹp và đa dạng sinh học phong phú, nhưng tình trạng mở rộng cơ sở hạ tầng nhanh chóng trong thập kỷ qua đã giúp nhiều địa điểm trở nên dễ tiếp cận hơn, làm gia tăng lượng người đến và gây xáo trộn đối với động vật hoang dã. Cùng với những sức ép ngày càng lớn từ con người, điều này cho thấy biến đổi khí hậu đang trở thành là mối đe dọa lớn nữa đối với đa dạng sinh học vốn đã dễ bị tổn thương của khu vực.
Ông Singh nói: “Có rất nhiều yếu tố tác động, nhưng ở cấp độ rộng hơn, vấn đề là phát triển kinh tế của khu vực chưa phù hợp với tính toàn vẹn sinh thái”.
Theo nghiên cứu thứ nhất, dự báo biến đổi khí hậu sẽ tiếp tục làm thu hẹp và gây bất ổn đối với môi trường sống của chim monal Himalaya trên khắp khu vực Himalaya của Ấn Độ cho đến năm 2100, trong nhiều kịch bản khí hậu khác nhau.
Hiện nay, chim monal sống tại các đồng cỏ núi cao, nằm trên các vùng núi cao phía trên những khu rừng, vốn là một trong những khu vực chăn thả theo mùa và giàu đa dạng sinh học quan trọng nhất của dãy Himalaya.
Các nhà nghiên cứu đã mô hình hóa cách biến đổi khí hậu có thể làm thay đổi môi trường sống thích hợp của chim monal trên khắp khu vực Himalaya của Ấn Độ, tại các bang Uttarakhand và Himachal Pradesh. Nghiên cứu dựa trên các mô hình khí hậu toàn cầu và kịch bản phát thải tương tự những mô hình và kịch bản được sử dụng trong các đánh giá của Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC).
Ông Lochan nói: “Những con chim này đang dần di chuyển lên cao hơn ở Himalaya khi tuyết tan và thảm thực vật phát triển, khiến khu vực này trở nên dễ tiếp cận hơn đối với chúng. Vốn dĩ chúng đã bị đẩy lên cao hơn do môi trường sống tự nhiên tại các đồng cỏ núi cao bị con người lấn chiếm”.
Mô hình giả định rằng trong tương lai, loài chim này vẫn cần điều kiện khí hậu hiện tại ở các đồng cỏ núi cao. Đây là giả định hợp lý nhưng chưa chắc chắn.
Nghiên cứu cho biết hoạt động di cư theo mùa của chim có thể ngày càng trở nên khó khăn khi những thay đổi khí hậu có thể buộc chúng phải di chuyển lên các vùng cao hơn trên sườn núi, tới những khu vực nhỏ hơn và bị phân mảnh. Quần thể chim sẽ bị phân tán thành các nhóm riêng biệt, làm giảm khả năng sinh sản giữa các nhóm và gia tăng nguy cơ suy giảm lâu dài hoặc tuyệt chủng cục bộ, vốn đã là một mối đe dọa hiện hữu.
Nghiên cứu thứ hai cũng do ông Lochan cùng Dinesh Kumar Sharma và Anand Kumar, những người đang công tác tại Đại học Hemvati Nandan Bahuguna Garhwal, thực hiện. Nghiên cứu này tập trung vào những thay đổi về hành vi của loài chim này. Họ tiến hành nghiên cứu tại hai thung lũng thuộc Khu bảo tồn Hươu xạ Kedarnath ở Uttarakhand – Chopta (một địa điểm du lịch có giao thông và lượng du khách đông đúc) và Madmaheshwar (nơi phần lớn yên tĩnh).
Trong một năm kể từ tháng 4/2023, các nhà nghiên cứu đã ghi âm hơn 700 tiếng kêu của chim monal tại cả hai địa điểm bằng micro và các thiết bị ghi âm thụ động, sau đó đo cao độ, thời lượng tiếng kêu và mức độ tiếng ồn nền.
Nghiên cứu cho biết những con chim sống trong môi trường ồn ào liên tục phát ra tiếng kêu có tần số đỉnh cao hơn đáng kể so với những con sống trong môi trường yên tĩnh.
Các nhà nghiên cứu nhận thấy những thay đổi tinh tế về cao độ tiếng kêu của chim monal, có thể được các thiết bị ghi âm phát hiện nhưng tai người có thể không nhận thấy.
“Điều này không có nghĩa là loài này đã thay đổi vĩnh viễn hoặc thay đổi mang tính tiến hóa về tần số tiếng kêu; thay vào đó, những phát hiện của chúng tôi cho thấy khả năng linh hoạt về hành vi để thích ứng với những môi trường âm thanh khác nhau”, ông Lochan nói.
So với những con chim ở thung lũng Madmaheshwar, chim monal tại Chopta cũng phát ra tiếng kêu có thời lượng ngắn hơn, nhiều khả năng để tiếng kêu có thể xuyên qua tiếng ồn tần số thấp do giao thông và lượng du khách gây ra.
Tiếng kêu của các loài chim là một trong những hình thức giao tiếp bằng âm thanh tinh vi nhất trong thế giới tự nhiên và những thay đổi đáng kể có thể ảnh hưởng đến khả năng giao phối thành công.
Ông Anjal Prakash, Giáo sư chính sách công tại Đại học FLAME và là người đóng góp cho các báo cáo của IPCC, nói: “Khi một loài phải nâng cao cao độ tiếng kêu để được nghe thấy giữa tiếng xe cộ của khách du lịch, hoặc phải leo lên cao hơn khi các đồng cỏ trở nên chật chội, điều đó cho thấy sức ép của con người đang viết lại các quy luật sinh tồn ở Himalaya”.
Ông Lochan cho biết nhóm của ông coi đây là nghiên cứu sơ bộ và hy vọng sẽ mở rộng phạm vi cũng như chiều sâu của nghiên cứu.
Nghiên cứu cũng đi kèm lưu ý rằng chưa thể đưa ra kết luận chắc chắn về những hệ quả sinh thái và cần tiến hành thêm nhiều nghiên cứu. Tuy nhiên, khi đặt cạnh nhau, hai nghiên cứu cho thấy những sức ép sinh thái rộng lớn hơn đang gia tăng trên dãy Himalaya.
