Xây dựng văn hóa giao thông (VHGT) ở Hà Nội nói riêng và các tỉnh, thành phố trong cả nước nói chung, không phải là chuyện có thể làm trong một sớm, một chiều. Người ta tranh nhau vào rạp xem phim, tranh nhau ra cáp treo khu du lịch, tranh nhau vào bơm xăng trước, tranh nhau vào ATM rút tiền trước, tranh nhau vào thang máy, và tất nhiên là tranh nhau chen lên phía trước khi tham giao thông. Nói về VHGT khi xảy ra tắc đường, nếu kể ra chắc phải ngàn lẻ một chuyện não lòng.
 Sinh viên tình nguyện Trường Đại học Công đoàn hướng dẫn giao thông tại ngã tư Tây Sơn-Chùa Bộc. Ảnh: Doãn Tấn - TTXVN |
Đi xe máy phải đội mũ bảo hiểm, ngồi ô tô phải cài dây an toàn, đi đúng phần đường của mình... chính là những biểu hiện đơn giản nhất của VHGT. Nói cách khác, VHGT là sự hiểu biết và tuân thủ một cách đầy đủ, đúng đắn các quy định của pháp luật về bảo đảm trật tự an toàn giao thông (ATGT), ứng xử một cách văn minh lịch sự khi tham gia giao thông.
VHGT phản ánh trình độ văn minh của mỗi người cũng như cả cộng đồng; và góp phần vào sự phát triển của xã hội văn minh. VHGT trên thực tế còn giúp tiết kiệm sức người, sức của, thời gian và giảm ô nhiễm môi trường. Mỗi lần ùn tắc giao thông, hàng nghìn người bị dừng lại vô ích hàng chục phút, thậm chí đến hàng giờ và nhiều giờ, xe vẫn nổ máy làm tốn xăng, khí đốt thải ra làm không gian ngột ngạt.
Có quá nhiều việc vô cùng đơn giản để tuân theo nhưng nhiều người không quan tâm. Nhìn ngoài đường, người đi xe máy không đội mũ bảo hiểm, vừa đi xe máy vừa nghe điện thoại di động, đèo ba, đèo bốn, phóng nhanh, vượt ẩu, đánh võng, đi xe trên vỉa hè... Nhiều người tham gia giao thông cứ thấy đường đi được là đi chứ không mấy ai quan tâm đến biển báo, vạch kẻ đường...
Xây dựng VHGT ở Hà Nội không phải chuyện bây giờ mới nói nhưng kết quả đạt được thì thực sự chưa đáng kể. Những lỗi vi phạm trật tự ATGT vẫn diễn ra hàng ngày, hàng giờ trên đường đến mức lực lượng chức năng phạt không xuể. Vẫn biết, chuyện tạo thói quen ý thức chấp hành quy định ATGT là một quá trình không dễ dàng, nhưng đã đến lúc không thể chần chừ được nữa, không thể chỉ làm cho có.
Thống kê từ Phòng CSGT đường bộ - đường sắt Hà Nội, từ đầu năm đến nay, toàn thành phố xảy ra gần 500 vụ TNGT trong đó có gần 130 vụ do đi không đúng phần đường, hơn 80 vụ do tránh vượt sai quy định, gần 80 vụ do không làm chủ tốc độ, hơn 50 vụ thiếu chú ý quan sát, hơn 40 vụ do người đi bộ qua đường không đúng nơi quy định... Có thể thấy, 90% số vụ TNGT xuất phát từ lỗi của người tham gia giao thông và đối tượng này cũng chủ yếu là nam giới ở độ tuổi từ 18 - 25. Cũng theo Phòng CSGT đường bộ - đường sắt, qua công tác xử lý vi phạm hành chính, lỗi vi phạm không đội mũ bảo hiểm là lỗi đặc biệt phổ biến.
Văn hóa nói chung và VHGT nói riêng đều được hình thành từ thói quen trong cách ứng xử, trong ý thức, nếp sống. Để tạo được thói quen tốt, góp phần hình thành VHGT không thể chỉ trong khoảng thời gian vài tuần, vài tháng mà còn cần nhiều thời gian, kết hợp nhiều biện pháp trong đó tuyên truyền phải được đặc biệt chú trọng.
Ở Hà Nội hiện nay hoàn toàn chưa có VHGT. Vì thế khi tham gia giao thông, xe máy, ô tô... ai cũng muốn đi nhanh, khi ấy mới bộc lộ rõ là chúng ta không có văn hóa giao thông, không có một ứng xử văn minh trước một tình huống như vậy.
Văn hóa thực thi phải đi trước
Nói đến giao thông Hà Nội, dân ta thì “lắc đầu lè lưỡi” còn dân Tây thì chỉ nhận xét một từ “kinh hoàng” đủ thấy tình hình giao thông đô thị ở thành phố đông dân thứ hai của cả nước phức tạp đến nhường nào.
CSGT ở Hà Nội có lẽ vất vả vào hàng nhất nước vì mật độ dân cư đông, vi phạm giao thông nhiều và thời tiết quá khắc nghiệt. Nhưng hình ảnh không đẹp của CSGT không phải là không có. Một khi người thi hành công vụ thiếu VHGT thì làm sao đòi hỏi người chấp hành có văn hóa giao thông? Vì vậy, văn hóa của người thi hành công vụ (gồm CSGT, thanh tra giao thông và các lực lượng chuyên ngành khác) phải đi trước một bước để tạo ra, để thúc đẩy văn hóa chấp hành. Khi trường hợp người vi phạm chi tiền cho CSGT để được tha lỗi vi phạm thì trong lòng họ hình ảnh người thực thi công vụ cũng không còn đáng tin cậy nữa.
CSGT ngoài trình độ chuyên môn cần phải chú trọng văn hóa ứng xử, phải thân thiện nhưng nghiêm túc, lịch sự và đúng mực. CSGT không chỉ có chức năng kiểm tra, phát hiện sai phạm mà còn phải biết giáo dục ý thức chấp hành luật cho người dân. Giáo dục của CSGT thể hiện ở tính nêu gương. Đây là giáo dục vô hình nhưng hiệu quả lại rất cao.
Thế nào là tham gia giao thông có văn hóa?
Đi đúng làn đường, phần đường; không vượt đèn đỏ; tuân thủ quy định về tốc độ, dừng đỗ xe đúng nơi quy định; đội mũ bảo hiểm khi đi mô tô, xe gắn máy, không điều khiển phương tiện tham gia giao thông sau khi uống rượu bia vượt quá nồng độ quy định. Tuân thủ hiệu lệnh và chỉ dẫn của người điều khiển giao thông, đèn tín hiệu, biển báo, vạch kẻ đường. Tự giác chấp hành quy định của pháp luật về TTATGT, kể cả khi không có lực lượng tuần tra, kiểm soát. Chỉ điều khiển phương tiện cơ giới tham gia giao thông khi có giấy phép, chứng chỉ chuyên môn phù hợp; sử dụng phương tiện đảm bảo tiêu chuẩn chất lượng an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường. Không thực hiện các hành vi có nguy cơ gây nguy hiểm, làm ảnh hưởng đến ATGT cho mình và cho cộng đồng. Sẵn sàng giúp đỡ người khuyết tật, người già, phụ nữ, trẻ em... khi tham gia giao thông. Chấp hành các quy định chung khi sử dụng các phương tiện giao thông công cộng.
Viết Tôn - Anh Tùng - Lê Sơn
Bài cuối: Nêu cao tinh thần thượng tôn pháp luật
