Mỗi khi xảy ra ùn tắc giao thông (UTGT) người ta thường đổ lỗi cho hạ tầng giao thông phát triển không theo kịp tốc độ gia tăng phương tiện. Tuy nhiên, thực tế từ ùn ứ đến tắc đường ngoài nguyên nhân hạ tầng yếu kém còn do người điều khiển phương tiện lấn làn, cố vượt, thậm chí lao cả vào đường ngược chiều khi xảy ra ùn ứ, khiến cho UTGT càng trở nên trầm trọng.
 Giao thông trong giờ cao điểm tại ngã tư Chùa Bộc, Thái Hà - Tây Sơn. Ảnh: Minh Quyết - TTXVN |
Thủ đô Hà Nội hiện có diện tích tự nhiên 3.300 km2, dân số khoảng gần 8 triệu người. Tuy nhiên, phân tích của Sở Giao thông Vận tải Hà Nội cho thấy, kết cấu hạ tầng giao thông vận tải của Thủ đô còn thiếu về số lượng và phân bố chưa hợp lý. Mật độ km tuyến đường trên km2 diện tích còn chênh lệch khá lớn giữa nội thành và ngoại thành, giữa khu vực Hà Nội cũ và vùng Hà Nội mở rộng. Lượng phương tiện giao thông cá nhân gia tăng quá nhanh gây sức ép lớn về tổ chức giao thông cho các phương tiện lưu hành. Đồng thời ý thức chấp hành luật lệ giao thông kém dẫn đến tình trạng UTGT khá phổ biến và ngày càng trầm trọng. Đặc biệt, tình trạng ứ đọng nước gây ùn tắc trên diện rộng vào mùa mưa ảnh hưởng lớn đến đời sống, sinh hoạt của nhân dân. Sau những trận mưa dưới 100 mm, Hà Nội đã có 28 điểm úng ngập gây ùn tắc, còn mưa với lưu lượng lớn hơn thì mạng lưới giao thông sẽ tê liệt.
Theo khảo sát của Phòng CSGT Công an Hà Nội, tình trạng phổ biến hiện nay tại Hà Nội là người tham gia giao thông không cần quan tâm đến việc họ có được đi hay không, thậm chí vi phạm các quy định của Luật Giao thông đường bộ. Với cách đi lại tùy tiện trên, Phòng CSGT đã chỉ ra 4 nguyên nhân dẫn đến UTGT tại Hà Nội. Khi thấy xe phía trước đang giảm tốc độ để nhường đường và tránh xe đi chiều ngược lại, lập tức người điều khiển phía sau "tranh thủ" vượt lên, lấn làn, làm hẹp phần đường, vướng vào xe đi ngược chiều nên mắc kẹt, dẫn tới ùn tắc cục bộ.
 Chiến sỹ CSGT đội 3 phân luồng giao thông tại ngã tư Tây Sơn - Chùa Bộc. Ảnh: Doãn Tấn - TTXVN |
Tại các nút không có lực lượng CSGT làm nhiệm vụ thường xảy ra tình trạng người điều khiển phương tiện không chấp hành theo tín hiệu đèn giao thông. Đối với những nút không có đèn, các phương tiện lại không chịu nhường nhau, tất cả đều lao lên phía trước. Cả hai nguyên nhân này đều dẫn đến các vụ tai nạn và UTGT không đáng có. Theo thống kê của Phòng CSGT, trong năm 2011 có khoảng 100 vụ tai nạn và UTGT xảy ra tại các nút do người tham gia giao thông không chấp hành luật giao thông.
Phần lớn các phương tiện lưu thông trên đường khi gặp chướng ngại vật lẽ ra phải chờ vài giây để đi tiếp, thì lại đánh tay lái chuyển hướng sang phải hoặc sang trái không bật xi nhan và không cần quan tâm đến các xe đi bên cạnh hay đi sau. Một số xe thậm chí còn lấn hẳn sang phần đường ngược chiều gây ùn tắc. Trong số này người điều khiển ô tô vi phạm khá phổ biến. Dù trong Luật Giao thông đường bộ đã quy định nguyên tắc tránh nhau, bên nào có chướng ngại vật bên đó phải dừng lại nhường đường cho các phương tiện ngược chiều. Tại các tuyến đường một chiều, hay đường hai chiều có dải phân cách cứng, xuất hiện khá nhiều xe máy, xe đạp đi vào đường ngược chiều.
Ở nước ngoài, nếu vi phạm luật giao thông, sẽ bị phạt. Đi bộ qua đèn đỏ nếu có giấy phép lái xe sẽ bị thu bằng lái 1 tháng và phạt tiền rất nặng. Nếu đèn vàng sang đỏ mà không dừng thì cũng bị phạt tiền và xử lý bằng lái. Trong trường hợp vi phạm quy định giao thông mà xảy ra tai nạn do lỗi của người điều khiển phương tiện bị hỏng phương tiện hoặc bị thương tật sẽ không ai đền cho anh, ngoài ra anh còn nộp phạt vì vi phạm luật giao thông. Như vậy ý thức giao thông phải được xây dựng và hình thành từ luật pháp nghiêm minh, áp dụng luật pháp kiên quyết, rạch ròi, bắt phạt đúng người đúng tội dù bất kể người đó là ai. Việc áp dụng luật nghiêm sẽ gây cho người dân một ý thức giao thông và buộc phải chấp hành luật nghiêm, điều này không thể kêu gọi, nhắc nhở được.
Do đó, hậu quả của việc UTGT có một nguyên nhân xuất phát từ ngành CSGT của Việt Nam. Đó là, việc xử phạt nghiêm và công khai, đủ sức răn đe và ngăn ngừa chưa được thực hiện triệt để, nó bị những biến tướng của nạn đút lót, hối lộ và cậy quyền thế can thiệp vào.
Mặc dù đã có rất nhiều đợt tuyên truyền về văn hóa giao thông nhưng vì sao những vi phạm giao thông vẫn diễn ra thường xuyên. Phải chăng sự buông lỏng xử phạt và xử phạt không nghiêm của CSGT đã khiến người tham gia giao thông nhờn luật, dẫn đến ý thức tùy tiện.
Có thể khẳng định ATGT phụ thuộc rất lớn vào ý thức tự giác của mỗi người khi tham gia giao thông, là cầu nối hạnh phúc mỗi gia đình. Việc xây dựng văn hóa giao thông sẽ góp phần nâng cao ý thức người dân, tạo nên nét đẹp của người dân thủ đô.
Viết Tôn-Anh Tùng-Lê Sơn
