Siết kiểm soát dịch bệnh, an toàn thực phẩm từ chuỗi chăn nuôi

Mục tiêu là hình thành chuỗi cung ứng thực phẩm có nguồn gốc động vật an toàn, có khả năng truy xuất nguồn gốc, đồng thời tạo nền tảng phát triển ngành chăn nuôi bền vững, hướng tới thị trường xuất khẩu.

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh Đinh Thị Phương Khanh, quy mô chăn nuôi lớn cùng lưu lượng vận chuyển, tiêu thụ động vật, sản phẩm động vật thường xuyên đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với phòng, chống dịch bệnh và bảo đảm an toàn thực phẩm. Đặc biệt, Tây Ninh tiếp giáp TP Hồ Chí Minh, gần các chợ đầu mối lớn như Bình Điền, Hóc Môn nên việc kiểm soát dịch bệnh, kiểm dịch, giết mổ và vệ sinh thú y cần được thực hiện chặt chẽ trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Đến cuối năm 2025, Tây Ninh có khoảng 682.157 con lợn, 212.000 con bò, 13.662 con trâu và 23,7 triệu con gia cầm. Sản lượng thịt hơi xuất chuồng đạt khoảng 279.390 tấn, sản lượng trứng khoảng 1,838 tỷ quả và sữa tươi khoảng 85.000 tấn. Quy mô sản xuất lớn vừa tạo dư địa phát triển công nghiệp chăn nuôi, chế biến thực phẩm, vừa đặt ra áp lực không nhỏ trong kiểm soát nguy cơ dịch bệnh và an toàn thực phẩm.

Một trong những trọng tâm được tỉnh xác định là xây dựng chăn nuôi an toàn sinh học, an toàn dịch bệnh gắn với kiểm soát thực phẩm từ gốc. Đến cuối năm 2025, toàn tỉnh có 96 cơ sở chăn nuôi được cấp giấy chứng nhận an toàn dịch bệnh, gồm 72 cơ sở chăn nuôi gà, 3 cơ sở chăn nuôi vịt, 20 cơ sở chăn nuôi lợn và 1 cơ sở chăn nuôi bò. Tuy nhiên, chăn nuôi nhỏ lẻ vẫn chiếm khoảng 30%, trong khi khả năng đầu tư cho an toàn sinh học, tiêm phòng và giám sát dịch bệnh giữa các hộ chăn nuôi chưa đồng đều.

Từ thực tế này, ngành nông nghiệp tỉnh hướng tới duy trì toàn bộ cơ sở, phân khu, vùng đã được công nhận an toàn dịch bệnh; phấn đấu đến năm 2030 có ít nhất 120 cơ sở chăn nuôi được cấp giấy chứng nhận an toàn dịch bệnh. Bình quân mỗi năm, tỉnh phấn đấu xây dựng mới ít nhất 2 phân khu, vùng an toàn dịch bệnh cấp xã, phường; đến năm 2030 có 10 phân khu, xã đạt an toàn dịch bệnh đối với bệnh cúm gia cầm độc lực cao và Newcastle, trong đó hướng tới 4 phân khu đáp ứng yêu cầu tự công bố tình trạng an toàn dịch bệnh theo hướng dẫn của Tổ chức Thú y thế giới.

Cùng với đó, Tây Ninh hướng tới xây dựng 3 phân khu, vùng cấp xã an toàn dịch bệnh đối với bệnh lở mồm long móng trên lợn và bò; duy trì tỷ lệ tiêm phòng các bệnh bắt buộc bình quân từ 70% trở lên đối với tổng đàn thuộc diện tiêm phòng; bảo đảm 100% ổ dịch được phát hiện, xử lý kịp thời, hạn chế nguy cơ lây lan kéo dài.

Theo bà Đinh Thị Phương Khanh, tỉnh sẽ tăng cường kiểm tra chất lượng, đánh giá hiệu lực thuốc, vaccine thú y lưu hành trên thị trường; phấn đấu trên 50% cơ sở kinh doanh thuốc thú y được kiểm tra, giám sát định kỳ, bảo đảm 100% cơ sở buôn bán thuốc thú y đủ điều kiện theo quy định. Đặc biệt, 100% cơ sở chăn nuôi quy mô trang trại sẽ được hướng dẫn, giám sát sử dụng thuốc thú y đúng quy định.

Song song với kiểm soát trực tiếp, Tây Ninh đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng cơ sở dữ liệu ngành chăn nuôi và thú y, khai thác các hệ thống trực tuyến phục vụ phòng, chống dịch bệnh, kiểm dịch, kiểm soát giết mổ, an toàn thực phẩm và quản lý thuốc thú y. Việc từng bước triển khai truy xuất nguồn gốc đối với các chuỗi cung ứng sản phẩm động vật chủ lực được xác định là giải pháp quan trọng để nâng cao tính minh bạch, giúp cơ quan quản lý nhanh chóng xác định và xử lý nguy cơ khi xảy ra sự cố.

Các cơ sở giết mổ, sơ chế, chế biến và kinh doanh được yêu cầu bảo đảm điều kiện vệ sinh thú y, an toàn thực phẩm; chỉ tiếp nhận, kinh doanh động vật, sản phẩm động vật có nguồn gốc rõ ràng, đủ điều kiện kiểm dịch và kiểm soát giết mổ. Chính quyền cơ sở tăng cường kiểm soát hoạt động mua bán, vận chuyển, sử dụng thuốc thú y, kháng sinh và kiên quyết xử lý hoạt động giết mổ không phép.

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Tây Ninh Nguyễn Minh Lâm cho biết, kiểm soát giết mổ và an toàn thực phẩm có nguồn gốc động vật là một trong những khâu cần được tăng cường, nhất là khi lượng sản phẩm từ địa phương được đưa đi tiêu thụ ngoài tỉnh rất lớn. Các cơ quan chức năng và chính quyền địa phương phải quản lý chặt hoạt động chăn nuôi, mua bán, vận chuyển, giết mổ động vật; đồng thời xử lý nghiêm hoạt động giết mổ không phép và các vi phạm về vệ sinh thú y, an toàn thực phẩm.

Hiện Tây Ninh có 89 cơ sở giết mổ được cơ quan thú y quản lý, phân bố tại 53 xã, phường, gồm 38 cơ sở giết mổ lợn, 9 cơ sở giết mổ trâu, bò, 17 cơ sở giết mổ gia cầm, 2 cơ sở giết mổ dê và 23 cơ sở giết mổ hỗn hợp. Công suất bình quân mỗi ngày khoảng 300 con trâu, bò; 5.800 con lợn và 107.000 con gia cầm. Đáng chú ý, khoảng 70% sản phẩm sau giết mổ được tiêu thụ ngoài tỉnh, chủ yếu cung ứng cho TP Hồ Chí Minh.

Trong khi đó, hoạt động giết mổ nhỏ lẻ ngoài mạng lưới cơ sở được quản lý vẫn còn phát sinh. Việc kiểm soát điều kiện vệ sinh thú y, môi trường và truy xuất nguồn gốc tại một số điểm kinh doanh nhỏ lẻ, chợ truyền thống còn khó khăn. Đây là những mắt xích tiềm ẩn nguy cơ lây lan dịch bệnh và mất an toàn thực phẩm nếu không được giám sát thường xuyên. Ngành chức năng tỉnh đã thực hiện lấy mẫu tại các cơ sở giết mổ, sơ chế, chế biến, chợ và điểm kinh doanh nhằm phát hiện nguy cơ ô nhiễm, tồn dư chất cấm, kháng sinh và vi sinh vật gây mất an toàn thực phẩm.

Tây Ninh đặt mục tiêu 100% động vật đưa vào cơ sở giết mổ tập trung được kiểm soát theo quy định; 100% cơ sở giết mổ nhỏ lẻ được rà soát, sắp xếp; 100% động vật, sản phẩm động vật vận chuyển ra khỏi tỉnh thuộc diện phải kiểm dịch được thực hiện kiểm dịch. Đồng thời, toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm có nguồn gốc động vật thuộc diện quản lý sẽ được giám sát định kỳ; các chương trình giám sát an toàn thực phẩm đối với thịt gia súc, gia cầm, trứng, sữa tươi, mật ong và tổ yến được triển khai hoặc phối hợp thực hiện.

Một vấn đề khác được ngành chức năng đặc biệt quan tâm là quản lý thuốc thú y và sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi. Thực tế, hoạt động kinh doanh, sử dụng thuốc thú y còn phân tán; việc tuân thủ thời gian ngừng thuốc, sử dụng thuốc theo đơn và ghi chép quá trình điều trị chưa đồng đều, làm gia tăng nguy cơ tồn dư thuốc thú y, kháng sinh trong sản phẩm động vật và nguy cơ kháng thuốc.

Theo Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Tây Ninh Nguyễn Minh Lâm, yêu cầu đặt ra không chỉ là kiểm soát dịch bệnh khi phát sinh mà phải chuyển mạnh sang quản lý nguy cơ, phòng ngừa từ cơ sở và kiểm soát xuyên suốt chuỗi sản xuất. Việc gắn chăn nuôi an toàn sinh học, xây dựng vùng an toàn dịch bệnh với kiểm dịch, kiểm soát giết mổ, truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi số sẽ góp phần bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng, nâng cao giá trị sản phẩm chăn nuôi và tạo điều kiện để Tây Ninh từng bước hình thành các chuỗi sản xuất thực phẩm an toàn, bền vững, đáp ứng yêu cầu thị trường trong nước và hướng tới xuất khẩu.