Các đề xuất đang được đưa vào dự thảo Luật Đô thị đặc biệt được đánh giá là có tính đột phá lớn, từ phân quyền mạnh cho chính quyền đô thị, cơ chế thử nghiệm chính sách mới (sandbox), phát triển khu thương mại tự do, đô thị khoa học công nghệ, đến mô hình đô thị ven sông, đô thị trên đảo, TOD hay kinh tế ban đêm. 

Trong đó, đáng chú ý là đề xuất bổ sung mô hình “khu thí điểm tự do đổi mới sáng tạo” hoặc “khu tự do đổi mới sáng tạo tầm cỡ quốc tế” vào Luật Đô thị đặc biệt. Các mô hình này được kỳ vọng tạo ra không gian thể chế linh hoạt hơn để thử nghiệm công nghệ mới, thu hút nhân tài toàn cầu, dòng vốn đầu tư chất lượng cao và hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mang tầm khu vực.

Theo ông Nguyễn Thế Duy, TP Hồ Chí Minh đang đứng trước cơ hội lịch sử để tái định vị vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước, nhưng muốn bứt phá thì phải chấp nhận tư duy phát triển mới, vượt khỏi các giới hạn quản trị truyền thống. Ông cho rằng các mô hình như khu thương mại tự do, khu đổi mới sáng tạo hay đô thị khoa học công nghệ không chỉ đơn thuần là “ưu đãi đầu tư”, mà phải là nơi thử nghiệm những chuẩn mực quản trị mới, cơ chế vận hành mới và chất lượng sống mới.

Lãnh đạo Becamex nhấn mạnh, trong cạnh tranh toàn cầu hiện nay, các đô thị không còn chỉ cạnh tranh bằng hạ tầng hay ưu đãi thuế, mà cạnh tranh bằng khả năng thu hút con người. Một đô thị muốn giữ chân chuyên gia, kỹ sư, nhà khoa học và người lao động chất lượng cao thì phải có môi trường sống tốt, giao thông thuận tiện, giáo dục, y tế, văn hóa và không gian công cộng hiện đại.
“Đích đến cuối cùng của mọi cơ chế đặc thù không phải chỉ là tăng trưởng GDP, mà phải làm cho người dân sống tốt hơn, người lao động có điều kiện làm việc và an cư tốt hơn”, ông Nguyễn Thế Duy nhấn mạnh.

Quan điểm này cũng được xem là phù hợp với định hướng phát triển đô thị thế hệ mới mà nhiều quốc gia đang theo đuổi: lấy con người làm trung tâm thay vì chỉ tập trung vào mở rộng không gian kinh tế.
Thực tế cho thấy, sau nhiều năm phát triển nhanh, TP Hồ Chí Minh đang đối mặt với hàng loạt áp lực đô thị như ùn tắc giao thông, thiếu không gian công cộng, quá tải hạ tầng, ô nhiễm môi trường và chi phí sinh hoạt ngày càng cao. Vì vậy, nếu chỉ tạo ra các “đặc khu ưu đãi” cho doanh nghiệp mà không giải quyết được bài toán chất lượng sống thì khó tạo ra sự phát triển bền vững.

Theo ông Nguyễn Thế Duy, Luật Đô thị đặc biệt cần cho phép TP Hồ Chí Minh có thêm quyền chủ động trong quy hoạch tích hợp giữa công nghiệp – đô thị – dịch vụ – giao thông – khoa học công nghệ. Đây cũng là hướng phát triển mà Becamex đã theo đuổi nhiều năm qua thông qua mô hình khu công nghiệp thế hệ mới gắn với đô thị thông minh, đổi mới sáng tạo và phát triển nguồn nhân lực.

Ông cho rằng TP Hồ Chí Minh hoàn toàn có thể hình thành những “vùng động lực mới” theo mô hình đô thị khoa học công nghệ, kết nối đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ và trung tâm tài chính để tạo ra hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hoàn chỉnh. Trong đó, các cơ chế đặc thù cần đủ mạnh để thu hút doanh nghiệp công nghệ cao, startup quốc tế, quỹ đầu tư mạo hiểm và chuyên gia toàn cầu.
Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt hiện cũng đang đề xuất nhiều cơ chế mới về khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo như sandbox, quỹ đầu tư mạo hiểm, khu công nghệ cao và đô thị khoa học công nghệ.
Đáng chú ý, ông Nguyễn Thế Duy cho rằng việc phát triển các khu tự do đổi mới sáng tạo cần được đặt trong tổng thể chiến lược liên kết vùng, thay vì phát triển cục bộ. Sau khi mở rộng không gian phát triển, TP Hồ Chí Minh hiện có điều kiện thuận lợi để kết nối các trung tâm logistics, cảng biển, công nghiệp công nghệ cao, trung tâm tài chính và các đô thị vệ tinh thành một hệ sinh thái kinh tế hoàn chỉnh.

Trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt, những mô hình như khu thương mại tự do hay khu đổi mới sáng tạo sẽ đóng vai trò “phòng thí nghiệm thể chế”, nơi thử nghiệm các chính sách mới trước khi nhân rộng. Đây cũng là cách nhiều nền kinh tế lớn đã áp dụng để tạo bước nhảy vọt phát triển.

Tuy nhiên, lãnh đạo Becamex lưu ý rằng thể chế vượt trội phải đi cùng cơ chế giám sát hiệu quả và bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân. Nếu chính sách chỉ tập trung ưu đãi đầu tư mà thiếu các tiêu chí về môi trường sống, phát triển xanh, nhà ở cho người lao động hay hạ tầng xã hội thì sẽ khó tạo ra giá trị lâu dài.

Theo các chuyên gia, việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt lần này không chỉ là sửa đổi cơ chế quản lý cho riêng TP Hồ Chí Minh mà còn có thể mở ra mô hình phát triển đô thị mới cho Việt Nam trong giai đoạn tới. Vì vậy, những góp ý từ cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp đã có kinh nghiệm phát triển đô thị, công nghiệp và đổi mới sáng tạo như Becamex, được đánh giá có ý nghĩa thực tiễn lớn. Không chỉ dừng ở câu chuyện tăng trưởng, các đề xuất đều hướng đến mục tiêu xây dựng một đô thị đáng sống hơn, cạnh tranh hơn và bền vững hơn.

Trong tư duy phát triển đó, người dân và người lao động không chỉ là đối tượng thụ hưởng, mà phải trở thành trung tâm của toàn bộ quá trình hoạch định chính sách đô thị đặc biệt.