Tại một khu công nghiệp ở thành phố ven biển Trương Gia Cảng, cỗ máy mang tên Fastsort-Textile liên tục phát ra tiếng ù và rít khi “xử lý” từng đống quần áo đã qua sử dụng. Khác với các hệ thống truyền thống, máy này sử dụng AI để nhận diện thành phần vải và tự động phân loại chỉ trong tích tắc.
Công nghệ này được phát triển bởi DataBeyond, một công ty tái chế ứng dụng AI thành lập năm 2018. Nhờ khả năng phân tích nhanh và chính xác, máy giúp tận dụng tối đa nguồn rác thải dệt may - đặc biệt là các loại vải tổng hợp như polyester hay nylon - vốn chiếm tới khoảng 70% sản lượng dệt may toàn cầu.
Đây là nhóm vật liệu giá rẻ, phổ biến trong ngành thời trang nhưng lại gây áp lực lớn lên môi trường do có nguồn gốc từ nhiên liệu hóa thạch và khó phân hủy. Trung Quốc hiện cũng là quốc gia dẫn đầu thế giới về xuất khẩu dệt may, đồng thời là một trong những nguồn phát sinh rác thải lớn nhất trong lĩnh vực này.
Hiện Fastsort-Textile đang được lắp đặt tại một nhà máy tái chế ở Trương Gia Cảng. Hệ thống gồm một máy quét AI cỡ lớn kết hợp với các băng chuyền. Công nhân chỉ cần đặt quần áo lên băng chuyền, phần còn lại do máy xử lý.
Mỗi món đồ được quét và xác định thành phần chỉ trong chưa đầy một giây. Sau đó, chúng được phân loại theo từng loại sợi để đưa vào quy trình tái chế phù hợp.
Hiệu suất của hệ thống vượt trội so với lao động thủ công. Để phân loại 100 kg quần áo, máy chỉ mất 2–3 phút, trong khi một công nhân cần khoảng 4 giờ. Với công suất tối đa khoảng 2 tấn mỗi giờ, cỗ máy có thể thay thế khối lượng công việc mà hai người phải làm trong hai ngày, lại với độ chính xác cao hơn.
Theo các kỹ sư vận hành, con người khó có thể phân biệt chính xác tỷ lệ thành phần vải (ví dụ 80% hay 90% polyester), trong khi AI gần như không mắc sai sót.
Một trong những lợi ích lớn nhất của công nghệ này là giảm lượng rác thải không thể tái chế. Trước đây, có tới 50% quần áo sau xử lý bị đưa đi đốt hoặc chôn lấp. Nhờ hệ thống AI, tỷ lệ này đã giảm xuống còn khoảng 30%.
Sau khi phân loại, các loại vải đạt tiêu chuẩn sẽ được chuyển sang khu tái chế riêng cho nylon và polyester. Trong khi đó, những sản phẩm không đạt yêu cầu vẫn phải xử lý bằng các phương pháp truyền thống, vốn là nguyên nhân chính gây ô nhiễm môi trường.
Các chuyên gia trong ngành cho rằng công nghệ như Fastsort-Textile có thể mở đường cho mô hình sản xuất mới, nơi máy móc vận hành gần như hoàn toàn tự động.
Khác với con người, máy có thể hoạt động liên tục 24/7 mà không cần nghỉ. Vì vậy, mục tiêu dài hạn của các nhà phát triển là xây dựng “nhà máy tối”, nơi toàn bộ quy trình được vận hành bởi robot mà không cần ánh sáng hay sự hiện diện thường xuyên của con người.
Dù vẫn đang trong giai đoạn triển khai hạn chế, công nghệ này được kỳ vọng sẽ trở thành một phần quan trọng trong nỗ lực giảm thiểu rác thải dệt may và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong tương lai.
