Theo thông báo ngày 29/9 của Hạm đội phương Bắc được đài RT dẫn lại, biên đội tàu trên đã vượt qua eo biển Shokalsky và tiến vào biển Kara. Đây là lần đầu tiên một biên đội tàu của Hải quân Nga thực hiện hành trình qua eo biển này.
Eo biển Shokalsky nằm giữa đảo Cách mạng Tháng Mười và đảo Bolshevik, thuộc quần đảo Severnaya Zemlya ở Bắc Băng Dương. Khu vực này có điều kiện hàng hải phức tạp, với băng biển và các tảng băng trôi, khiến việc lựa chọn hướng đi và tốc độ di chuyển trở thành yếu tố quan trọng.
Biên đội gồm tàu tuần tra lớp băng Ivan Papanin, tàu đổ bộ cỡ lớn Kondopoga, tàu kéo cứu hộ Pamir và tàu chở dầu hải quân Sergey Osipov. Biên đội do Phó Tư lệnh Hạm đội phương Bắc, Phó Đô đốc Oleg Golubev chỉ huy.
Trước khi tiến vào eo biển, trực thăng hải quân Ka-29 được triển khai từ tàu Ivan Papanin để trinh sát băng, đánh giá điều kiện tuyến đường. Khi đi qua khu vực hẹp, các tàu được đặt trong tình trạng báo động huấn luyện. Theo Hạm đội phương Bắc, thủy thủ đoàn phải liên tục điều chỉnh hướng đi và tốc độ để tránh các tảng băng trôi.
Phía Nga cho biết chuyến đi không chỉ nhằm bảo đảm an toàn hàng hải mà còn giúp Hải quân đánh giá khả năng sử dụng khu vực này cho các hoạt động trong tương lai. Đây là một phần trong chuyến hải trình dài ngày của Hạm đội phương Bắc qua nhiều vùng biển thuộc Bắc Cực.
Tuyến hàng hải phương Bắc ngày càng được chú ý
Eo biển Shokalsky nằm trên một khu vực có ý nghĩa đối với Tuyến hàng hải phương Bắc, tuyến đường chạy dọc bờ biển Bắc Cực của Nga, nối khu vực châu Âu với châu Á - Thái Bình Dương qua các vùng biển Kara, Laptev, Đông Siberia và Chukchi.
So với các tuyến hàng hải truyền thống qua kênh đào Suez, tuyến Bắc Cực có thể rút ngắn đáng kể hành trình giữa châu Á và châu Âu. Tuy nhiên, lợi thế về khoảng cách đi kèm những hạn chế lớn về điều kiện tự nhiên, trong đó băng biển, thời tiết và cơ sở hạ tầng ở vùng cực vẫn là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng khai thác tuyến đường.
Hội đồng Bắc Cực đánh giá Tuyến hàng hải phương Bắc (NSR) chạy dọc bờ biển Bắc Cực của Nga và phần lớn nằm trong vùng biển hoặc vùng đặc quyền kinh tế của nước này. Tuyến đường biển này bị băng bao phủ trong phần lớn thời gian trong năm.
Việc di chuyển trên NSR vì thế phụ thuộc đáng kể vào tàu có khả năng hoạt động trong băng và sự hỗ trợ của tàu phá băng. .
Nga đã đầu tư đáng kể vào đội tàu phá băng và cơ sở hạ tầng phục vụ NSR. Tổng thống Vladimir Putin hồi tháng 7 cho biết Nga đang phát triển đội tàu phá băng và coi việc nâng cao năng lực hàng hải quanh năm trên tuyến này là một mục tiêu quan trọng.
Không chỉ phục vụ vận tải, NSR còn ngày càng gắn với hoạt động khai thác tài nguyên ở Bắc Cực. Trong năm 2026, Nga đã gia tăng vận chuyển dầu từ khu vực Bắc Cực sang châu Á qua tuyến này. Reuters cho biết trong năm nay đã có nhiều chuyến tàu chở dầu sử dụng NSR, trong bối cảnh điều kiện băng thuận lợi hơn và Moscow đẩy mạnh phát triển các dự án năng lượng ở vùng cực.
Cuối tháng 9, Nga cũng bắt đầu xuất khẩu dầu từ dự án Vostok Oil ở Bắc Cực. Dự án này được kỳ vọng sẽ làm tăng lượng dầu vận chuyển qua các tuyến hàng hải phía Bắc khi sản lượng được nâng lên trong những năm tới.
Một hành lang thương mại là không gian chiến lược
Sự gia tăng hoạt động hàng hải khiến NSR đồng thời có ý nghĩa kinh tế và chiến lược đối với Nga. Bốn tàu của Hạm đội phương Bắc tham gia chuyến hải trình lần này đã rời khu vực Kola từ cuối tháng 8 để thực hiện nhiệm vụ kéo dài nhiều tháng tại Bắc Cực.
Việc một tàu tuần tra lớp băng, tàu đổ bộ cùng các tàu bảo đảm hậu cần vượt qua một eo biển hẹp trong điều kiện băng phức tạp cho thấy khả năng hoạt động của các biên đội hải quân trong môi trường Bắc Cực đang được chú trọng hơn.
Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa toàn bộ NSR đã trở thành một tuyến hàng hải dễ tiếp cận quanh năm. Các điều kiện băng vẫn thay đổi mạnh theo mùa và từng khu vực; những đoạn khó đi có thể cần tàu phá băng hộ tống. Một nghiên cứu hàng hải công bố năm 2026 cũng nhấn mạnh rằng biến động về băng biển là một trong những yếu tố chính tạo rủi ro cho hoạt động trên NSR.
Với Nga, việc duy trì khả năng hoạt động trên tuyến đường này có ý nghĩa cả về bảo đảm vận tải, khai thác tài nguyên và hiện diện tại Bắc Cực. Còn về phương diện hàng hải quốc tế, NSR vẫn đang trong quá trình phát triển và phải đối mặt với những câu hỏi về chi phí, điều kiện băng, cơ sở hạ tầng, an toàn và khả năng khai thác ổn định.
Trong bối cảnh đó, chuyến vượt eo biển Shokalsky của biên đội Hạm đội phương Bắc có thể được xem như một phép thử về khả năng cơ động của tàu Nga tại một khu vực khó tiếp cận của Bắc Cực, đồng thời bổ sung thêm một lựa chọn hành trình cho hoạt động của nước này trên Tuyến hàng hải phương Bắc.
