Tuyển sinh đại học 2026: Cơ cấu nguồn nhân lực dịch chuyển về khoa học, công nghệ

Thưa ông! Ông đánh giá như thế nào về công tác tuyển sinh đại học năm 2026?

Tôi cho rằng điểm đáng ghi nhận đầu tiên là công tác tuyển sinh năm nay được chuẩn bị từ sớm, có kế hoạch rõ, quy chế được ban hành kịp thời và yêu cầu kiểm soát chất lượng đầu vào được đặt ra chặt chẽ hơn.

Ngay từ ngày 3/11/2025, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Kế hoạch triển khai công tác tuyển sinh đại học, cao đẳng năm 2026; đến ngày 15/2/2026 ban hành Quy chế tuyển sinh. Nhờ đó, các cơ sở đào tạo có đủ thời gian chuẩn bị phương án, công khai thông tin và thí sinh chủ động hơn trong lựa chọn.

Từ năm 2026, nguồn xét tuyển vào đại học thí sinh phải đạt tối thiểu 15 điểm thi tốt nghiệp THPT của tổ hợp 3 môn; ngưỡng bảo đảm chất lượng đầu vào cụ thể của từng ngành do cơ sở đào tạo xác định và công bố.

Đối với các lĩnh vực đặc thù, ngưỡng đầu vào được quy định cao hơn: Các ngành đào tạo giáo viên trình độ đại học là 20 điểm; riêng Giáo dục thể chất, Sư phạm Âm nhạc, Sư phạm Mỹ thuật là 19 điểm đối với tổ hợp 3 môn văn hóa; Giáo dục Mầm non trình độ cao đẳng là 17 điểm. Y khoa và Răng - Hàm - Mặt là 22 điểm; Y học cổ truyền và Dược học 20 điểm; Điều dưỡng, Y học dự phòng, Hộ sinh và các ngành kỹ thuật y học liên quan 18 điểm; lĩnh vực pháp luật là 20 điểm.

Điểm thay đổi có tính nền tảng là tuyển sinh ngày càng được tổ chức như một quy trình quản trị dữ liệu. 100% thí sinh đăng ký tuyển sinh đại học trực tuyến; xét tuyển, nộp lệ phí và đăng ký nhập học đều được thực hiện trên hệ thống số. Riêng thanh toán lệ phí xét tuyển qua Cổng Dịch vụ công quốc gia năm nay đã xử lý các giao dịch trực tuyến. Dữ liệu được làm sạch, đối soát và sử dụng xuyên suốt thay cho việc xử lý hồ sơ rời rạc.

Có thể nói, chúng ta đang chuyển từ quản lý một kỳ tuyển sinh hành chính sang quản trị một quy trình tuyển sinh bằng dữ liệu.

Kết quả sau đợt 1 đến thời điểm này cho thấy điều gì đáng chú ý, thưa ông?

Ở thời điểm này, tôi cho rằng nên nhìn vào số thí sinh đã xác nhận nhập học, bởi đây là dữ liệu phản ánh rõ hơn lựa chọn thực tế của người học. Tính đến ngày 21/8, đã có hơn 633 nghìn thí sinh xác nhận nhập học đại học, tăng khoảng 4,2% so với đợt 1 năm 2025. Quy mô như vậy là ổn định và tăng nhẹ.

Điểm nổi bật rõ nét trong bức tranh tuyển sinh đại học năm 2026 nằm ở cơ cấu các nhóm ngành. Có khoảng 212,6 nghìn thí sinh đã xác nhận nhập học vào các ngành STEM, chiếm 33,6% tổng số xác nhận nhập học đại học - tức xấp xỉ một phần ba.

Trong 15 nhóm ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược thuộc phạm vi Nghị định 179, có hơn 121 nghìn người đã xác nhận nhập học, chiếm khoảng 19,1%, gần một phần năm tổng số nhập học đại học. Số thí sinh xác nhận theo học nhóm ngành khoa học cơ bản là hơn 11 nghìn người học đã xác nhận, nhóm ngành kỹ thuật then chốt, công nghệ chiến lược xấp xỉ 110 nghìn người nhập học. Những con số này cho thấy sự chuyển dịch không còn chỉ nằm ở số ngành mở hay chỉ tiêu tuyển sinh. Nó đã đi vào quyết định nhập học thực tế của người học.

Có thể nói, tuyển sinh đại học năm 2026 cơ bản ổn định, nhưng cơ cấu nguồn nhân lực đang dịch chuyển rõ hơn về khoa học, công nghệ và những lĩnh vực đất nước đang cần.

Có những tín hiệu nào cho thấy một số nhóm ngành STEM đang thực sự thu hút nguồn tuyển có chất lượng, thưa ông?

STEM là một khối rất rộng và phân hóa sâu, vì vậy không nên hiểu rằng tất cả ngành STEM đều có điểm cao. Điều đáng chú ý là đã xuất hiện những “cực điểm chuẩn cao” ở một số nhóm ngành và chương trình đào tạo bên cạnh các ngành đào tạo sư phạm, sức khỏe, luật vẫn có mặt bằng điểm chuẩn cao nhất và đồng đều trong thời gian qua.  

Trong nhóm trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, có nhiều chương trình lấy trên 25 điểm; riêng các chương trình có tên liên quan vi mạch - bán dẫn, trên 60% lượt ngành có điểm chuẩn từ 22,5 trở lên. Các nhóm máy tính, điện - điện tử, cơ khí, vật liệu cũng đã xuất hiện nhiều chương trình có nguồn tuyển tốt trên 22,5 điểm.

Ở chiều khác, biển và hàng hải, đường sắt đã hình thành quy mô nhập học đáng kể, cho thấy người học bắt đầu quan tâm hơn đến những lĩnh vực gắn với các chiến lược và dự án phát triển dài hạn của quốc gia.

Tôi cho rằng đây là tín hiệu tích cực: STEM không chỉ tăng về tỷ trọng, mà bên trong STEM đã bắt đầu hình thành những nhóm có sức hút và chất lượng đầu vào cao. Tuy nhiên, cần tiếp tục theo dõi trong nhiều năm, vì lựa chọn ngành còn phụ thuộc thị trường lao động, uy tín từng trường và kỳ vọng nghề nghiệp của người học.

Chính sách học bổng theo Nghị định 179/2026/NĐ-CP đã có tác động như thế nào, thưa ông?

Có thể nói chính sách đã tạo một cú hích bước đầu. Nghị định 179 không chỉ xác định những lĩnh vực ưu tiên mà còn tạo hỗ trợ tài chính trực tiếp, với mức học bổng khoảng 3,7 đến 8,4 triệu đồng/tháng tùy đối tượng và trình độ. Đây là tín hiệu đủ cụ thể để người học giỏi cân nhắc những ngành vốn có yêu cầu học tập cao, thời gian đào tạo dài hoặc thị trường chưa tự tạo đủ sức hút.

Kết quả xác nhận nhập học cho thấy hơn 121 nghìn sinh viên đã lựa chọn các ngành thuộc 15 nhóm chiến lược, trong đó khoảng 11,4 nghìn thuộc khoa học cơ bản và gần 109,7 nghìn thuộc kỹ thuật then chốt, công nghệ chiến lược.

Như vậy, gần một phần năm số sinh viên xác nhận nhập học đại học đang ở trong phạm vi các nhóm ngành được chính sách ưu tiên. Trên cơ sở tính toán sơ bộ theo tiêu chí nhóm 30% và ngưỡng điểm từ 22,5 trở lên, hiện ước tính khoảng 23 nghìn sinh viên có thể nằm trong phạm vi tiếp tục được xem xét về tiêu chí đầu vào để hưởng học bổng năm học 2026-2027.

Tôi lưu ý đây là số dự kiến, chưa phải số chính thức được cấp học bổng; các cơ sở đào tạo còn phải đối soát dữ liệu và xét đầy đủ điều kiện theo quy định. Điều quan trọng hơn con số là chính sách đang chuyển từ định hướng sang tác động thực tế: Người học có năng lực nhìn thấy một lựa chọn nghề nghiệp được Nhà nước đầu tư và hỗ trợ cụ thể. Đó là tiền đề để thu hút nhân lực cho khoa học cơ bản, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, điện hạt nhân, đường sắt, năng lượng mới, công nghệ biển và các lĩnh vực chiến lược khác. Những lĩnh vực gắn trực tiếp với các chương trình nhân lực quốc gia đã bắt đầu tạo sức hút rõ hơn.

Vậy ông có lưu ý gì với thí sinh và các trường khi nhập học và chuẩn bị khai giảng? Và hành trang bước vào đại học của tân sinh viên cần những gì, thưa ông?

Với thí sinh, sau khi hoàn thành xác nhận nhập học trên hệ thống cần thực hiện các thủ tục theo đúng hướng dẫn chính thức của trường; kiểm tra kỹ học phí, học bổng, ký túc xá và các khoản phải nộp, đặc biệt cảnh giác với đường link, tài khoản hoặc yêu cầu chuyển tiền không chính thức, các hình thức giả mạo giấy thông báo trúng tuyển hay kêu gọi đóng góp tài chính, gói học bổng không xác định.

Đối với các cơ sở đào tạo, cải cách hành chính cần thực hiện ngay từ bước nhập học sinh viên. Nhập học không được trở lại thành một quy trình giấy tờ sau khi toàn bộ tuyển sinh đã được số hóa. Các trường cần đối soát dữ liệu nhanh, chính xác; giảm tối đa việc yêu cầu người học cung cấp lại thông tin hệ thống đã có; sớm xác định đúng đối tượng được xem xét hưởng học bổng theo Nghị định 179; đồng thời sử dụng dữ liệu tuyển sinh và nhập học để rà soát quy mô, cơ cấu ngành, năng lực đào tạo và chất lượng đầu vào.

Từ năm 2026, dữ liệu tuyển sinh cần theo dõi được toàn bộ chuỗi dữ liệu từ đăng ký, xác nhận nhập học, duy trì học tập đến tốt nghiệp, việc làm và thu nhập. Khi đó, dữ liệu tuyển sinh không chỉ phục vụ xếp nguyện vọng mà trở thành dữ liệu đầu vào cho quản trị chất lượng và hoạch định chính sách.

Còn với các tân sinh viên, “hành trang vào đại học” không chỉ là chiếc máy tính hay bộ hồ sơ nhập học. Quan trọng hơn là khả năng tự học, ngoại ngữ, năng lực bản thân, tính kỷ luật và liêm chính học thuật. Trúng tuyển là một thành quả, nhưng chưa phải đích đến. Chúng ta đều muốn nhắn hãy chuẩn bị hành trang nghiêm túc, nỗ lực thực học. Trong thời đại trí tuệ nhân tạo, lợi thế lâu dài không nằm ở việc hôm nay chúng ta nhớ được bao nhiêu kiến thức, mà ở khả năng tiếp tục học, thích ứng và giải quyết những vấn đề thực của xã hội và đất nước.

Trân trọng cảm ơn ông!