Dạy học sinh làm chủ không gian mạng, không chỉ dừng ở cảnh báo

Trước thực tế đó, giáo dục an toàn trên không gian mạng không thể chỉ dừng ở cảnh báo hay cấm đoán, mà cần giúp học sinh biết kiểm soát hành vi, nhận diện nguy cơ, tôn trọng người khác và chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết.

Từ giải trí đến nguy cơ tổn thương trên mạng

Với nhiều học sinh, game trực tuyến không chỉ là hình thức giải trí mà còn là không gian giao tiếp, kết nối bạn bè và thể hiện khả năng của bản thân. Tuy nhiên, khi thiếu kỹ năng kiểm soát thời gian và cảm xúc, việc chơi game có thể ảnh hưởng đến sức khỏe, học tập và các mối quan hệ.

Bên cạnh đó, những tương tác trên mạng xã hội cũng có thể trở thành nguồn gây tổn thương nếu người tham gia thiếu ý thức về quyền riêng tư và trách nhiệm trong ứng xử.

Tại chương trình giáo dục kỹ năng an toàn trên không gian mạng diễn ra ngày 26/10 tại Trường Tiểu học, Trung học Cơ sở và Trung học Phổ thông Nam Sài Gòn, KOL Phúc Sino đã chia sẻ trải nghiệm chơi game quá mức, giúp học sinh nhìn nhận những ảnh hưởng của thói quen này đối với sức khỏe, học tập và các mối quan hệ.

Phúc Sino cho biết, khi còn là học sinh, anh từng dành quá nhiều thời gian cho game vì nghĩ rằng chơi giỏi là cách thể hiện năng lực và giúp mình quen biết thêm nhiều người. Sau đó, anh nhận ra việc thức khuya chơi game khiến bản thân mệt mỏi, dễ nóng giận và ảnh hưởng đến những người xung quanh.

“Game thì không xấu nhưng cách mình chơi game thì có thể ảnh hưởng tiêu cực. Ngày xưa, Phúc có thể thức tới 2 - 3 giờ sáng để chơi game. Sáng hôm sau đi học, đi làm thì không còn sức lực. Khi mình chơi game thua, mình cũng cộc cằn, nóng tính với những người xung quanh. Chưa kể thức khuya thì hay ăn uống linh tinh, ảnh hưởng xấu đến sức khỏe”, anh chia sẻ.

Từ trải nghiệm của bản thân, Phúc Sino cho biết đã chủ động hạn chế thời gian chơi, sắp xếp việc giải trí hợp lý để không ảnh hưởng đến sức khỏe và các mối quan hệ. Anh cho biết, vấn đề không nằm ở việc xem game là tốt hay xấu, mà ở khả năng nhận biết giới hạn của bản thân, kiểm soát hành vi và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.

Không chỉ đối diện nguy cơ từ game hay người lạ, học sinh còn có thể bị tổn thương bởi những tương tác tưởng như bình thường trên mạng xã hội. Trần Phạm Thu Hà, học sinh lớp 12A12, Trường THPT Mạc Đĩnh Chi, từng buồn và tự ti khi những hình ảnh thời tuổi dậy thì của em được người thân đăng tải lên mạng xã hội để làm kỷ niệm, nhưng vô tình trở thành đề tài bàn tán về ngoại hình của các bạn xung quanh.

“Khi đó em rất buồn và tự ti. Nhưng em đã tìm đến gia đình, thầy cô để tâm sự và được an ủi, động viên rất nhiều. Giờ đây nhìn lại, em mới cảm thấy mỗi người đều có giá trị riêng của mình, cứ sống thật tử tế, tốt đẹp, rồi chúng ta sẽ vượt qua những thử thách cũng như những lời châm chọc trên mạng xã hội”, Thu Hà kể.

Những tình huống này cho thấy, giáo dục an toàn số không chỉ giúp học sinh nhận diện nguy cơ mà còn cần hình thành kỹ năng quản lý cảm xúc, bảo vệ quyền riêng tư và cân nhắc trước khi tương tác trên mạng.

Gia đình, nhà trường cùng hình thành năng lực tự bảo vệ

Để học sinh sử dụng mạng internet an toàn, việc cấm đoán đơn thuần khó giải quyết được vấn đề. Điều quan trọng là giúp các em hiểu rủi ro, biết lựa chọn nội dung phù hợp và chủ động chia sẻ khi gặp tình huống vượt quá khả năng tự xử lý.

Ở góc độ phụ huynh, ca sĩ Đăng Khôi cho biết, anh không cấm con chơi game mà chú trọng hướng dẫn, giới hạn những trò chơi có nội dung bạo lực hoặc không hữu ích, đồng thời giúp con phân bổ thời gian hợp lý giữa học tập và giải trí. Anh cũng khuyến khích học sinh tìm đến cha mẹ, người thân hoặc người đáng tin cậy khi gặp sự cố trên mạng.

“Khi các con gặp phải những vấn đề như bạo lực trên mạng, xâm hại, lừa đảo thì đầu tiên hãy tìm đến ba mẹ, những người thân, người mà các con tin tưởng để chia sẻ. Nếu sự việc nghiêm trọng hơn, các con hãy gọi đến số 113 để được các chú Công an hỗ trợ. Chú từng gọi và đã được các chú Công an hỗ trợ rất kịp thời, nhiệt tình. Vì thế, hãy nhớ các cô chú luôn luôn bên cạnh các con”, Đăng Khôi chia sẻ.

Á hậu Thúy Vân cũng cho rằng cha mẹ cần tạo điều kiện để con chia sẻ niềm vui, nỗi lo và những điều khiến các em sợ hãi. Trên môi trường trực tuyến, trẻ có thể kết bạn và tâm sự về những vấn đề khó nói trực tiếp, nhưng cũng cần được hướng dẫn cách giữ an toàn. Sự lắng nghe, tin cậy từ gia đình và thầy cô sẽ giúp các em có điểm tựa khi gặp khó khăn, thay vì che giấu hoặc tự xoay xở một mình.

Theo anh Lê Ngọc Khánh, báo cáo viên Phòng An ninh mạng, Công an TP Hồ Chí Minh, học sinh cần kiểm soát thời gian chơi game, không tùy tiện chia sẻ thông tin cá nhân, cảnh giác với người lạ và ứng xử văn minh trên mạng. Các em nên tìm đến người lớn đáng tin cậy như cha mẹ, thầy cô hoặc những người xung quanh để được hỗ trợ. Nếu chưa biết chia sẻ với ai, học sinh có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 để được tư vấn miễn phí 24/24 giờ.

Anh Lê Ngọc Khánh cũng nhấn mạnh việc tôn trọng sự khác biệt và quyền riêng tư của người khác. Học sinh không nên tự ý đăng tải hình ảnh, tin nhắn cá nhân, phát tán thông tin sai sự thật hoặc có lời lẽ bôi nhọ, xúc phạm người khác. Những hành vi này không chỉ gây tổn thương mà còn có thể dẫn đến trách nhiệm trước pháp luật. Khi chứng kiến bạn bè bị bắt nạt, các em cần biết tìm cách hỗ trợ phù hợp, không hùa theo, phát tán nội dung gây tổn thương hoặc thờ ơ trước sự việc.

Từ những khuyến cáo trên, giáo dục an toàn mạng cần giúp học sinh không chỉ biết bảo vệ bản thân mà còn có trách nhiệm với cộng đồng trực tuyến. Nhà trường có thể đưa những tình huống như bị người lạ dụ dỗ, lừa đảo, xúc phạm hoặc phát hiện bạn bè gặp nguy hiểm vào hoạt động giáo dục phù hợp với lứa tuổi, giúp các em nhận diện dấu hiệu bất thường, biết khi nào cần dừng tương tác và tìm kiếm sự hỗ trợ.

Bên cạnh trang bị kiến thức, nhà trường cần tạo môi trường để học sinh yên tâm chia sẻ khi gặp sự cố, không quá lo sợ bị phán xét hoặc trách phạt. Với gia đình, sự đồng hành không chỉ là kiểm soát thời gian sử dụng thiết bị mà còn là lắng nghe, trao đổi với con về những trải nghiệm trên mạng và thống nhất giới hạn phù hợp. Khi trẻ cảm thấy được tin tưởng, các em sẽ có thêm động lực tìm kiếm sự giúp đỡ sớm khi gặp nguy cơ.

Những yêu cầu này cũng là định hướng của chiến dịch “Không một mình 2026” được triển khai trên toàn quốc từ ngày 10/10 đến 10/12, tập trung phòng, chống xâm hại trẻ em và thanh thiếu niên trên không gian mạng, đồng thời trang bị kỹ năng và xây dựng mạng lưới hỗ trợ trước các nguy cơ trực tuyến.