Nhiều điều chỉnh trong phương thức xét tuyển đại học

So với năm 2025, danh mục năm nay đã tăng 2 phương thức. Tuy nhiên, Quy chế tuyển sinh đại học, cao đẳng từ năm 2026 cũng quy định, mỗi cơ sở đào tạo chỉ được sử dụng tối đa 5 phương thức tuyển sinh (bao gồm thi tuyển, xét tuyển hoặc kết hợp giữa thi tuyển với xét tuyển), không bao gồm phương thức xét tuyển thẳng. Quy định này nhằm giúp thí sinh, phụ huynh hiểu đúng, dễ tiếp cận đối với các phương thức tuyển sinh của cơ sở giáo dục đại học

Những điều chỉnh trong phương thức xét tuyển

Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Tiến Thảo - Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học (Bộ Giáo dục và Đào tạo), cho biết: Năm 2025, hệ thống duy trì khoảng 17 phương thức, trong đó 5 phương thức chính gồm: xét điểm thi tốt nghiệp Trung học Phổ thông (chiếm trên 50%), xét học bạ (khoảng 29%), xét tuyển kết hợp (trên 15%), thi riêng (trên 5%) và tuyển thẳng (khoảng 0,3%).

Tuy nhiên, có trên 200 lượt phương thức xét tuyển của các cơ sở đào tạo không có thí sinh xác nhận nhập học, 98 lượt phương thức xét tuyển của các cơ sở đào tạo chỉ có dưới 10% thí sinh nhập học so với chỉ tiêu.

Theo Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Tiến Thảo, việc có quá nhiều phương thức tuyển sinh gây nhiễu thông tin. Nhiều phương thức xét tuyển không có hoặc rất ít thí sinh đăng ký; bên cạnh đó, chưa đảm bảo công bằng giữa các phương thức xét tuyển. Nhiều cơ sở đào tạo chưa phân tích tương quan, đánh giá đối sánh kết quả học tập của sinh viên theo các phương thức xét tuyển. Vì vậy, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã yêu cầu các trường rà soát để loại bỏ phương thức xét tuyển không hiệu quả.

Cùng với đó, từ mùa tuyển sinh năm nay, Quy chế tuyển sinh đại học, cao đẳng quy định: Cơ sở đào tạo sử dụng tối đa 5 phương thức tuyển sinh không bao gồm xét tuyển thẳng, xét tuyển đối tượng cử tuyển, xét tuyển đối tượng dự bị đại học. Mỗi phương thức tuyển sinh phải quy định rõ các tiêu chí đánh giá, xét tuyển, cách thức tính điểm xét, điều kiện trúng tuyển.

Đáng chú ý, từ năm 2022 đến nay, tỷ lệ thí sinh nhập học bằng phương thức thi riêng tăng đều qua từng năm: từ 1,3% năm 2022 lên 2,5% năm 2023, 3,3% năm 2024 và trên 5% vào năm 2025. Hiện cả nước có nhiều cơ sở giáo dục đại học tổ chức kỳ thi riêng, gồm: Kỳ thi đánh giá năng lực Đại học Quốc gia Hà Nội; Kỳ thi đánh giá năng lực Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh; Kỳ thi đánh giá tư duy của Đại học Bách khoa Hà Nội; Kỳ thi đánh giá năng lực vào Trường Đại học Sư phạm Hà Nội; Kỳ thi đánh giá năng lực chuyên biệt Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh…

Năm 2026, tất cả kỳ thi riêng trên cả nước đều ghi nhận số lượng thí sinh đăng ký cao kỷ lục. Điều này có thể khiến tỷ trọng các phương thức tuyển sinh tiếp tục biến động, khi nhiều trường đại học đang ưu tiên xét tuyển kết hợp, đặc biệt là kết quả các kỳ thi đánh giá năng lực, tư duy…

Bên cạnh đó, phương thức xét tuyển bằng học bạ cũng có nhiều điều chỉnh theo hướng siết chặt hơn. Khi xét tuyển học bạ, cơ sở giáo dục phải sử dụng điểm của đủ 6 học kỳ (lớp 10, 11, 12), thay vì chỉ lấy 3-5 học kỳ như trước. Tổ hợp xét tuyển phải có ít nhất 3 môn trong đó bắt buộc có Toán hoặc Ngữ văn, môn Toán hoặc Ngữ văn phải chiếm ít nhất 1/3 trọng số tính điểm. Ngoài ra, dù xét học bạ, thí sinh vẫn phải đạt tổng điểm thi tốt nghiệp Trung học Phổ thông của 3 môn trong tổ hợp từ 15 điểm trở lên mới đủ điều kiện xét tuyển. Như vậy, xét học bạ không hoàn toàn tách rời mà có sự kết hợp với kết quả thi tốt nghiệp, đảm bảo tính khách quan trong tuyển sinh.

Không làm giảm cơ hội của thí sinh

Theo các chuyên gia, việc điều chỉnh phương thức tuyển sinh là xu hướng nhằm đảm bảo đánh giá đúng năng lực của thí sinh và tăng tính công bằng trong tuyển chọn đầu vào. Điều này không làm giảm cơ hội xét tuyển vào đại học của thí sinh.

Tiến sĩ Đồng Mạnh Cường - Trưởng khoa Kinh doanh, Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV) cho rằng: Sự phát triển nhanh của các phương thức tuyển sinh trong thời gian qua khiến hệ thống trở nên phức tạp, gây khó khăn cho học sinh và phụ huynh trong quá trình lựa chọn. Trong bối cảnh đó, quy chế tuyển sinh mới năm nay, với việc giới hạn số phương thức xét tuyển và chuẩn hóa nguyên tắc quy đổi điểm giữa các phương thức được xem là điều chỉnh cần thiết. Những thay đổi này góp phần làm rõ hơn các tiêu chí đánh giá, giúp hệ thống tuyển sinh trở nên minh bạch và dễ tiếp cận hơn.

Đồng thời, quy định mới cũng khuyến khích các cơ sở đào tạo xây dựng phương thức xét tuyển có cơ sở học thuật rõ ràng, tránh tình trạng mở quá nhiều phương thức thiếu sự liên kết hoặc chồng chéo.

Theo Tiến sĩ Đồng Mạnh Cường, ở góc độ dài hạn, xu hướng tuyển sinh đại học không nằm ở việc gia tăng số lượng phương thức, mà ở việc bảo đảm mỗi phương thức có ý nghĩa đánh giá cụ thể, bổ trợ cho nhau. Đây là cơ sở để nâng cao chất lượng tuyển sinh và bảo đảm sự phù hợp giữa người học và chương trình đào tạo.

Hiện nay, thí sinh chỉ cần đăng ký trường, ngành và chương trình đào tạo trên hệ thống chung, không cần chọn phương thức hay tổ hợp xét tuyển. Phần mềm của Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ tự động tối ưu hóa, chọn phương thức có lợi nhất để thí sinh trúng tuyển. Quy định này giúp giảm đáng kể áp lực cho học sinh, đồng thời bảo đảm quyền lợi khi có nhiều lựa chọn xét tuyển.

Sự thuận lợi này cũng đi kèm yêu cầu về một chiến lược đăng ký nguyện vọng rõ ràng và khoa học bởi việc sắp xếp thứ tự nguyện vọng là yếu tố quyết định. Hệ thống vẫn xét tuyển theo thứ tự ưu tiên nguyện vọng mà thí sinh đăng ký, nguyện vọng nào được hệ thống xác định đủ điều kiện trúng tuyển trước sẽ được chốt và các nguyện vọng sau sẽ bị hủy. Nếu sắp xếp thiếu hợp lý, học sinh có thể mất cơ hội vào đúng ngành học yêu thích dù có đủ điều kiện trúng tuyển.

Giáo sư, Tiến sĩ Chử Đức Trình - Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội đưa ra lời khuyên: Thí sinh nên chia các nguyện vọng thành 3 nhóm. Nhóm thứ nhất cho khoảng 3 nguyện vọng ước mơ, dù có thể là các ngành đào tạo top đầu, lấy điểm rất cao. Nhóm thứ hai với khoảng 3 - 5 nguyện vọng là những chương trình đào tạo phù hợp với năng lực của bản thân. Ví dụ, năm nay thí sinh đạt 22 điểm, trong khi đó những năm trước các ngành này lấy khoảng 21-24 điểm. Cuối cùng là nhóm ngành đào tạo an toàn, các năm trước đều lấy thấp điểm hơn rất nhiều để khả năng trượt không cao. Thực tế cho thấy, nhiều thí sinh chọn nguyện vọng vô cùng thông minh và chính xác, nhiều em đăng ký vào Trường Đại học Công nghệ chỉ với 3 nguyện vọng nhưng đã trúng tuyển.

Vì vậy, trước khi đăng ký nguyện vọng xét tuyển, thí sinh cần tham khảo các thông tin quan trọng về chính sách tuyển sinh của Bộ Giáo dục và Đào tạo trên những kênh chính thống; đề án tuyển sinh của các trường mà thí sinh quan tâm. Bên cạnh đó, tham chiếu các kết quả tuyển sinh của những năm trước để đăng ký nguyện vọng một cách thông minh, hiệu quả.