Năm học mới và yêu cầu những thay đổi thực chất

Đây không chỉ là năm học đầu tiên triển khai nhiều chính sách mới mang tính đột phá mà còn là thời điểm kiểm chứng khả năng chuyển hóa các chủ trương lớn thành những thay đổi cụ thể trong từng nhà trường, từng địa phương và trong toàn hệ thống giáo dục. Hàng loạt hoạt động chỉ đạo, điều hành của Trung ương, Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các địa phương đã cho thấy quyết tâm chính trị cao nhằm tạo ra những chuyển biến thực chất, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên số.

Triển khai những nhiệm vụ cấp bách trong năm học mới

Phát biểu chỉ đạo tại Phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 6/2026 và Hội nghị trực tuyến Chính phủ với địa phương, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đặt ra yêu cầu mang tính cốt lõi đối với ngành Giáo dục: Phải làm rõ việc thực hiện Nghị quyết 71 trong năm học này sẽ tạo ra những thay đổi căn bản, toàn diện và khác biệt gì so với các năm học trước.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, tinh thần đổi mới căn bản, toàn diện trước hết phải được thể hiện ở việc bảo đảm quyền học tập của mọi trẻ em. Mục tiêu giáo dục không chỉ dừng lại ở phổ cập Trung học Cơ sở mà phải hướng tới phổ cập Trung học Phổ thông; đồng thời phải giải quyết đồng bộ các vấn đề về trường lớp, đội ngũ giáo viên và điều kiện học tập.

Quan điểm "đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho tương lai đất nước" tiếp tục được nhấn mạnh như một yêu cầu cấp thiết, bắt buộc phải thực hiện trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới. Theo đó, ngành Giáo dục cần chủ động rà soát, quy hoạch lại mạng lưới trường lớp; bố trí, sắp xếp lại đội ngũ nhà giáo; đồng thời huy động hiệu quả các nguồn lực xã hội nhằm bảo đảm mọi học sinh đều có cơ hội tiếp cận giáo dục chất lượng.

Thực hiện chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã yêu cầu Bí thư Tỉnh ủy, Thành ủy và Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố trực tiếp làm việc với ngành Giáo dục để cụ thể hóa, triển khai hiệu quả Nghị quyết 71, bảo đảm tạo ra những chuyển biến rõ rệt trong từng nhà trường, từng địa phương.

Báo cáo về công tác chuẩn bị năm học mới, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn cho biết, ngành xác định hai trục trọng tâm cần tập trung triển khai: Thứ nhất là mở rộng cơ hội tiếp cận và nâng cao chất lượng giáo dục mầm non, phổ thông; thứ hai là hiện đại hóa giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp nhằm phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho kỷ nguyên số và trí tuệ nhân tạo.

Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy nhiều khó khăn, thách thức cần sớm được tháo gỡ. Hiện cả nước còn thiếu khoảng 45.000 giáo viên; thiếu khoảng 27.000 phòng học, phòng chức năng và phòng học bộ môn; trang thiết bị dạy học mới đáp ứng khoảng 50% nhu cầu. Tại nhiều đô thị lớn, áp lực trường lớp, tuyển sinh, dạy thêm, học thêm vẫn là những vấn đề nóng.

Ở bậc đại học và giáo dục nghề nghiệp, quy mô đào tạo tiếp tục mở rộng với khoảng 2,8 triệu người học đại học và sau đại học; trong đó, các ngành STEM chiếm khoảng 30% và đang có xu hướng tăng. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã lựa chọn 90 chương trình tài năng, 59 chương trình đào tạo vi mạch bán dẫn; đồng thời rà soát, cơ cấu lại các ngành đào tạo nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn kiến nghị, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị tăng cường các điều kiện bảo đảm chất lượng năm học 2026-2027; cho phép xây dựng Bộ chỉ số phát triển giáo dục làm công cụ quản trị và giao chỉ tiêu phát triển giáo dục cho các địa phương; đồng thời ưu tiên bố trí vốn đầu tư công trung hạn, bảo đảm chi ngân sách nhà nước cho giáo dục đại học đạt 3% tổng chi ngân sách theo quy định của Luật Giáo dục Đại học và Nghị quyết số 71.

Một điểm nhấn nổi bật trong tuần qua là việc Chính phủ ban hành Nghị định số 271/2026/NĐ-CP quy định về miễn phí sách giáo khoa giáo dục phổ thông và miễn học phí, giáo trình môn học Giáo dục quốc phòng và an ninh trong giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp.

Đây được đánh giá là bước đi quan trọng nhằm hiện thực hóa quan điểm bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục. Theo lộ trình, từ năm học 2029-2030, tất cả học sinh trên phạm vi cả nước sẽ được miễn phí sách giáo khoa. Các địa phương có điều kiện được khuyến khích triển khai sớm hơn, ưu tiên cho vùng biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng đặc biệt khó khăn.

Đáng chú ý, chính sách mới áp dụng cơ chế mượn - trả sách giáo khoa để tái sử dụng nhiều lần, qua đó vừa giảm gánh nặng ngân sách, vừa nâng cao hiệu quả quản lý tài sản công và góp phần bảo vệ môi trường.

Cùng với đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành văn bản hướng dẫn sắp xếp mạng lưới các cơ sở giáo dục công lập theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Mục tiêu là giảm tối thiểu 30% đầu mối cơ sở giáo dục công lập hiện có, tinh gọn bộ máy, giảm biên chế quản lý và tăng nguồn lực cho hoạt động giảng dạy.

Theo lộ trình, từ ngày 1/7/2026 sẽ triển khai thí điểm mô hình trường học quy mô lớn có nhiều phân hiệu; đến tháng 4/2027 hoàn thành việc sắp xếp, tinh gọn đầu mối quản lý trên phạm vi cả nước.

Địa phương chủ động tìm lời giải cho bài toán phát triển nguồn nhân lực

Các địa phương cũng đã thể hiện sự chủ động, sáng tạo trong việc hiện thực hóa Nghị quyết 71, thông qua một loạt chính sách, chương trình cụ thể.

Tại Tây Ninh, việc triển khai chương trình hướng nghiệp và phân luồng học sinh giai đoạn 2026-2030 đang được thực hiện theo hướng lấy người học và nhu cầu nhân lực làm trung tâm. Các hoạt động hướng nghiệp không còn dừng lại ở việc tư vấn lựa chọn ngành nghề mà được tích hợp ngay trong chương trình giáo dục phổ thông, giúp học sinh nhận diện năng lực, sở trường và xây dựng kế hoạch nghề nghiệp từ sớm. Địa phương cũng tăng cường kết nối giữa nhà trường, doanh nghiệp, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và trường đại học; đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác tư vấn hướng nghiệp.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh Đoàn Trung Kiên cho biết, giai đoạn 2026-2028, Tây Ninh phấn đấu đến cuối năm 2028 có 90% người trong độ tuổi hoàn thành giáo dục bắt buộc cấp Trung học Cơ sở và ít nhất 75% người trong độ tuổi hoàn thành Trung học Phổ thông hoặc tương đương. Đến năm 2030, tỉnh đặt mục tiêu 100% người trong độ tuổi hoàn thành giáo dục bắt buộc cấp Trung học Cơ sở, đồng thời ít nhất 85% người trong độ tuổi hoàn thành trung học phổ thông hoặc tương đương.

Trong khi đó, Quảng Ninh đang triển khai chiến lược phát triển ngoại ngữ với tầm nhìn dài hạn hơn, hướng tới xây dựng tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học.

Theo kế hoạch, đến năm 2030, 100% trường Tiểu học trên địa bàn sẽ dạy tiếng Anh bắt buộc từ lớp 1; toàn bộ các cơ sở giáo dục sẽ tổ chức ít nhất một hoạt động ngoại khóa bằng ngoại ngữ mỗi năm học. Đặc biệt, địa phương sẽ triển khai dạy học một số môn khoa học bằng tiếng Anh, đồng thời mở rộng giảng dạy tiếng Trung Quốc tại khu vực biên giới nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội.

Quảng Ninh đã xác định chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo là công cụ quan trọng để nâng cao chất lượng giáo dục. Tỉnh đặt mục tiêu xây dựng hệ sinh thái học tập số, phát triển học liệu mở và ứng dụng AI trong dạy học cá nhân hóa.

Các cơ sở giáo dục đại học cũng đang chủ động xây dựng mô hình hợp tác mới nhằm hiện thực hóa tinh thần của Nghị quyết 71. Trong tuần qua, Trường Đại học Công nghệ Thông tin và Truyền thông (Đại học Thái Nguyên) đã công bố mô hình hệ sinh thái hợp tác Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp phục vụ đào tạo, nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo.

Điểm mới của mô hình là chuyển từ các hoạt động hợp tác đơn lẻ sang hình thức hợp tác thường xuyên, có không gian, chương trình và sản phẩm cụ thể, với sự tham gia trực tiếp của doanh nghiệp trong toàn bộ quá trình đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ. Nhà trường đã xây dựng không gian hợp tác doanh nghiệp rộng gần 2.500 m² ngay trong khuôn viên trường, thu hút nhiều tập đoàn, doanh nghiệp lớn trong và ngoài nước tham gia như, Samsung Việt Nam, Viettel Software, VinFast, Foxconn, MISA, Minh Việt Group, CinePlus, Letuin Việt Nam, OKX Singapore…

Theo lãnh đạo nhà trường, mô hình này góp phần đưa các bài toán thực tiễn của doanh nghiệp vào môi trường đại học, đồng thời tạo điều kiện để tri thức, nhân lực, các ý tưởng sáng tạo được chuyển hóa thành sản phẩm, dịch vụ và giá trị mới, gắn kết chặt chẽ hơn giữa giáo dục đại học với nhu cầu phát triển nguồn nhân lực và đổi mới sáng tạo của đất nước.

Có thể thấy, những thách thức đặt ra vẫn còn rất lớn nhưng với quyết tâm chính trị cao, sự đồng bộ trong chỉ đạo và sự chủ động của các địa phương, ngành Giáo dục đang đứng trước cơ hội tạo ra những chuyển biến mang tính nền tảng, góp phần chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao cho giai đoạn phát triển mới của đất nước.