Từ thực tiễn địa phương, đại biểu đề xuất nhiều giải pháp mang tính đột phá nhằm nhân rộng các mô hình hay, tháo gỡ rào cản ngân sách và cơ sở vật chất để luật pháp thực sự đi vào phum sóc, bản làng.
Thưa đại biểu, nhiều ý kiến cho rằng việc đưa nội dung giáo dục pháp luật vào nhà trường vùng cao hiện vẫn còn nặng tính lý thuyết và thiếu tính tương tác. Từ thực tiễn tại Quảng Trị, đại biểu có kiến nghị gì về việc nhân rộng các mô hình hiện nay như phiên tòa giả định, câu lạc bộ "Thủ lĩnh của sự thay đổi", tiết học biên cương do Bộ đội Biên phòng phối hợp tổ chức?
Tại Quảng Trị, việc xây dựng ý thức thượng tôn pháp luật cho học sinh và thanh thiếu niên ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số đang nhận được sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị một cách rất thực chất. Một số đơn vị đã có những mô hình hay và mang lại hiệu quả cao trong phổ biến giáo dục pháp luật.
Tôi lấy ví dụ như lực lượng Tư pháp đưa vào vận hành kênh TikTok để phổ biến pháp luật. Đối với Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh có mô hình "Tiếng loa biên phòng", "Tuyên truyền bám xa", còn Ban An toàn giao thông tỉnh triển khai mô hình "Bến xe an toàn giao thông" tại các bến xe khách để tuyên truyền cho các lái xe, phụ xe nhằm nâng cao ý thức chấp hành pháp luật về an toàn giao thông. Công an tỉnh xây dựng mô hình điểm đảm bảo an ninh trật tự, chữa cháy và bảo vệ rừng, hay xã biên giới sạch ma túy.
Bên cạnh đó, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp có mô hình "Loa phường", "Zalo kết nối người dân"; Ủy ban nhân dân các cấp xây dựng mô hình điểm về phổ biến giáo dục pháp luật để hòa giải ở cơ sở. Trung tâm trợ giúp pháp lý của tỉnh cũng trực tiếp tuyên truyền cho hàng trăm học sinh là người dân tộc thiểu số sinh sống tại các xã biên giới có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.
Thời gian qua, những mô hình này đã mang lại kết quả và hiệu quả rất cao, do đó cần phải được nhân rộng và phát triển, phát huy. Tuy nhiên, hiện nay các mô hình này đôi khi vẫn mang tính phong trào hoặc phụ thuộc vào nguồn kinh phí xã hội hóa từng đợt.
Đối với thực tiễn của Quảng Trị, tôi kiến nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp cùng các bộ, ngành liên quan như Bộ Tư pháp, Bộ Công an, Bộ đội Biên phòng cần thể chế hóa các mô hình này thành các hoạt động ngoại khóa định kỳ trong khung chương trình giáo dục ở địa phương. Đồng thời, bên cạnh đó cũng cần phải xây dựng các bộ giáo án mẫu cho các mô hình này để các trường vùng cao cũng dễ dàng áp dụng và tổ chức.
Nếu các kiến nghị này được cụ thể hóa, được thể chế hóa, thì tôi nghĩ rằng việc mà trước đây chúng ta đang còn gặp phải như là nặng về tính lý thuyết rồi là thiếu tính tương tác sẽ được giải quyết, gỡ vướng mắc khó khăn này một cách có hiệu quả trong thời gian tới.
Thưa đại biểu, để công tác giáo dục pháp luật không chỉ dừng lại ở phạm vi các cơ sở giáo dục mà cần được lan tỏa ra toàn cộng đồng bản làng. Đại biểu đánh giá như thế nào về vai trò kết hợp giữa nhà trường, gia đình, già làng, trưởng bản, người có uy tín trong việc định hình ý thức chấp hành pháp luật cho thế hệ trẻ vùng dân tộc thiểu số?
Phải khẳng định rằng, muốn pháp luật bám rễ vào đời sống bản làng thì tiếng nói của già làng, trưởng bản, người có uy tín có một sức nặng rất lớn nhờ yếu tố tình cảm và phong tục.
Nhà trường là nơi cung cấp kiến thức nền tảng, gia đình là môi trường rèn luyện, nhắc nhở hằng ngày, còn già làng, trưởng bản chính là những người điều chỉnh hành vi của cộng đồng thông qua hương ước, quy ước tiến bộ.
Việc lồng ghép các quy định pháp luật vào hương ước, quy ước của thôn bản mà thông qua sự nêu mẫu và vận động của những người có uy tín sẽ giúp các em học sinh hiểu rằng: Việc tuân thủ pháp luật không chỉ là trách nhiệm của công dân, mà nó còn là việc làm tốt đẹp để giữ gìn sự bình yên và tự hào cho chính dòng họ, bản làng mình.
Trân trọng cảm ơn đại biểu!
