Kiến tạo môi trường học ngoại ngữ thân thiện, gần gũi với học sinh

Tinh thần này đã được cụ thể hóa tại Quyết định số 2371/QĐ-TTg ngày 27/10/2025 phê duyệt Đề án “Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2045” của Chính phủ. Tại Hà Nội, nhiều địa phương, trường học đã chủ động triển khai những mô hình, cách làm sáng tạo trong dạy và học tiếng Anh, từng bước hiện thực hóa mục tiêu đưa ngoại ngữ trở thành công cụ học tập, giao tiếp và hội nhập cho học sinh Thủ đô.

Xây nền từ những cấp học đầu tiên

Mục tiêu của Đề án là đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học ở Việt Nam. Tiếng Anh được sử dụng rộng rãi, thường xuyên, hiệu quả trong dạy học, giao tiếp, quản lí và các hoạt động giáo dục của nhà trường, hình thành hệ sinh thái sử dụng tiếng Anh trong các cơ sở giáo dục từ mức độ 1 đến mức độ 3; nâng cao chất lượng dạy học tiếng Anh, dạy học bằng tiếng Anh để góp phần xây dựng thế hệ công dân toàn cầu đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế của Việt Nam.

Đối với giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp, giáo dục thường xuyên, đề án đặt ra các mục tiêu khác nhau, phù hợp với độ tuổi, tính hiệu quả, nhu cầu phát triển con người và xã hội.

Là xã đầu tiên của Hà Nội hợp tác với trường đại học thực hiện đề án đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, UBND xã Phúc Thịnh (Hà Nội) đã ký thỏa thuận hợp tác trong lĩnh vực giáo dục với Trường Đại học Hà Nội (HANU). Trọng tâm của hợp tác nhằm hiện thực hóa đề án đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học giai đoạn 2025 - 2035, định hướng đến năm 2045.

Theo ông Đặng Việt Hà, Trưởng phòng Văn hóa xã hội xã Phúc Thịnh, Đề án đã xác định chính xác mục tiêu phù hợp với từng đối tượng nhưng trên thực tế, việc dạy tiếng Anh tại các trường mầm non, tiểu học vẫn chưa được quan tâm, chú trọng như những bậc học cao hơn. Chúng ta cần phải xây từ nền, từ móng và dựa trên những thực tế về cơ sở vật chất, đội ngũ, chương trình, tài chính.

Có thể hiệu quả chưa thể nhìn thấy trong một sớm một chiều nhưng việc thay đổi quan điểm, tư duy của những người làm giáo dục, từ các hiệu trưởng, giáo viên đến phụ huynh, học sinh sẽ làm cho hành trình đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học trở nên gần gũi, dễ hiểu hơn, từ đó hiệu quả mới bền vững và lâu dài.

Cũng với tư duy mong muốn đưa tiếng Anh tiếp cận gần hơn với trẻ ngay từ cấp học đầu đời, Trường Mầm non Tây Tựu (phường Tây Tựu) đã lồng ghép, sử dụng tiếng Anh trong các hoạt động chăm sóc, giáo dục trẻ. Từ những câu chào hỏi đơn giản đến các hoạt động vui chơi, trải nghiệm hằng ngày, tiếng Anh đang dần trở nên gần gũi với trẻ.

Nhà giáo Đỗ Thị Bích Ngọc, Phó Hiệu trưởng Trường Mầm non Tây Tựu cho biết, nhà trường xác định việc đưa tiếng Anh đến với trẻ ở độ tuổi mầm non sẽ có hiệu quả tốt bởi đây là giai đoạn trẻ hình thành và phát triển ngôn ngữ. Tiếng Anh được cán bộ, giáo viên nhà trường sử dụng đơn giản trong các lời chào hỏi, câu lệnh ngắn, chủ yếu cho trẻ thấy sự hiện diện của tiếng Anh trong lớp, trong trường. Như vậy, trẻ sẽ thấy tự nhiên và mạnh dạn giao tiếp hơn.

Tạo môi trường cho tiếng Anh luôn “sống”

Nếu ở bậc học mầm non, mục tiêu là giúp trẻ làm quen và hình thành phản xạ ngôn ngữ tự nhiên, thì ở cấp tiểu học, nhiều trường học tại Hà Nội đang hướng tới xây dựng môi trường sử dụng tiếng Anh thường xuyên trong học tập và sinh hoạt. Đây được xem là bước đi quan trọng để tiếng Anh thực sự trở thành công cụ giao tiếp thay vì chỉ là một môn học.

Tại Trường Tiểu học Đoàn Thị Điểm, tiếng Anh không chỉ là một môn học với các bài học từ vựng, ngữ pháp, viết luận, thực hành nói theo chủ điểm mà còn là một công cụ học tập quan trọng, giúp học sinh giao tiếp, hội nhập trong bối cảnh toàn cầu hóa và tiếp cận các tri thức khác. Do đó, nhà trường từng bước xây dựng môi trường giáo dục song ngữ, nơi học sinh có nhiều cơ hội sử dụng tiếng Anh trong các tình huống học tập và sinh hoạt hàng ngày.

Nhà giáo Đào Thị Thủy, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Đoàn Thị Điểm cho biết, dù không có quy định, song hầu hết nhân viên bảo vệ, lao công hay nhà bếp tại Trường Tiểu học Đoàn Thị Điểm có thể giao tiếp tiếng Anh với học sinh những câu đơn giản, thiết yếu. Điều này giúp học sinh , hình thành phản xạ ngôn ngữ, tăng sự tự tin trong giao tiếp và từng bước xây dựng môi trường học tập song ngữ toàn diện trong nhà trường.

Việc xây dựng môi trường “sống” cho tiếng Anh được nhà trường triển khai đồng bộ thông qua việc tăng cường các hoạt động như: Ngày nói Tiếng Anh (Wednesday Funlish), câu lạc bộ học thuật, các tiết học Toán và STEM bằng tiếng Anh… Trong đó, giáo dục STEM đóng vai trò đặc biệt quan trọng, tạo ra những “ngữ cảnh thật” để học sinh sử dụng tiếng Anh một cách tự nhiên và có ý nghĩa.

Với các tiết học được thiết kế theo định hướng STEM, học sinh không chỉ học kiến thức liên môn mà còn sử dụng Tiếng Anh để đặt câu hỏi, thảo luận ý tưởng, trình bày phương án thiết kế, báo cáo và phản biện sản phẩm. Ngôn ngữ vì thế trở thành công cụ để giải quyết vấn đề thay vì chỉ là đối tượng học tập. Đây chính là nền tảng giúp học sinh hình thành năng lực sử dụng Tiếng Anh và góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong nhà trường.

Nhà giáo Đào Thị Thủy chia sẻ, nhà trường lấy tiếng Anh làm ngôn ngữ giao tiếp chính. Giáo viên và học sinh sử dụng Tiếng Anh tối đa trong các tiết học và hoạt động liên quan với nguyên tắc chung là ưu tiên tiếng Anh và sử dụng tiếng Việt đúng lúc, đúng mức. Nhà trường còn mở rộng sử dụng tiếng Anh trong các môn học và hoạt động giáo dục nhằm từng bước hình thành năng lực sử dụng tiếng Anh như một công cụ học tập, triển khai phong trào hát tiếng Anh để tạo môi trường sử dụng tiếng Anh tự nhiên.

Chủ tịch UBND xã Phúc Thịnh Nguyễn Văn Bằng cũng cho rằng cần phải có môi trường để ngôn ngữ “sống” được, cả ở trường học và gia đình. Bên cạnh sự kiến tạo và đồng hành của chính quyền xã; vai trò dẫn đường của các nhà khoa học, chuyên gia; tính tiên phong của thầy, cô giáo trực tiếp giảng dạy thì sức mạnh, sự đồng thuận của xã hội và vai trò của cha mẹ học sinh có ảnh hưởng rất lớn đến việc triển khai Đề án đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học.

Do đó, xã sẽ xây dựng chuỗi 22 sự kiện ngoại khóa, các câu lạc bộ, ngày hội của cấp trường, cấp xã; mục tiêu đến năm 2028 có 100% giáo viên tiếng Anh cấp tiểu học, trung học cơ sở của xã đạt trình độ B2 trở lên; 100% học sinh lớp 9 đạt chuẩn A2 và phấn đấu 10% đạt B1 hoặc IELTS 4.0. Đây là một bài toán khó nhưng xứng đáng để cả hệ thống chính trị xã dành tâm huyết, trách nhiệm và hành động thực tiễn.

Đánh giá về mô hình Ngày hội tiếng Anh tổ chức tại các cơ sở giáo dục, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội Nguyễn Văn Hiền nêu rõ, đây không chỉ là một sân chơi bổ ích mà còn mở ra hành trình bền bỉ đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học. Từ những câu giao tiếp giản dị mỗi ngày, các trường đang từng bước kiến tạo môi trường học tập hiện đại, năng động, góp phần giúp học sinh thêm tự tin hội nhập và vươn ra thế giới.

Từ những câu chào hỏi đơn giản ở lớp mầm non, những ngày hội tiếng Anh ở trường phổ thông đến các tiết học STEM bằng tiếng Anh, nhiều cơ sở giáo dục Hà Nội đang từng bước tạo dựng môi trường để ngoại ngữ hiện diện tự nhiên trong đời sống học đường. Hành trình đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai còn nhiều việc phải làm, nhưng những chuyển động từ cơ sở đang cho thấy mục tiêu ấy không còn là câu chuyện quá xa vời.