Theo truyền thông Qatar, ba năm kể từ khi Israel mở chiến dịch quân sự tại Gaza sau cuộc tấn công do Hamas dẫn đầu nhằm vào Israel ngày 7/10/2023, vùng lãnh thổ này đã thay đổi sâu sắc. Những đợt tấn công và lệnh sơ tán liên tiếp khiến nhiều gia đình phải rời nhà, trong khi hạ tầng và các dịch vụ thiết yếu bị tàn phá.
Bộ Y tế Gaza cho biết hơn 74.245 người Palestine đã thiệt mạng. Thỏa thuận ngừng bắn được công bố tháng 10/2025 chưa chấm dứt các cuộc tấn công và hoạt động quân sự. Cơ quan này ghi nhận 1.462 người Palestine thiệt mạng kể từ khi thỏa thuận có hiệu lực.
Đời sống xoay quanh nhu cầu sinh tồn
Một ngôi nhà, nước sinh hoạt, điện và phương tiện đi lại từng là những điều kiện cơ bản của đời sống. Nay, nhiều người dân Gaza phải xoay xở để có được từng thứ trong số đó.
Theo Liên hợp quốc, tháng 9/2026, 94% dân số Gaza vẫn cần hỗ trợ khẩn cấp về chỗ ở và vật dụng thiết yếu. 65% hộ gia đình sống trong lều hoặc nơi trú tạm ít có khả năng che chắn trước thời tiết. Nhiều gia đình còn thiếu chăn đệm, thiết bị chiếu sáng, dụng cụ nấu ăn và công trình vệ sinh.
Việc bảo đảm nguồn nước cũng ngày càng khó khăn. Đầu tháng 8/2026, 91% số hộ được khảo sát gặp khó khăn từ mức trung bình đến nghiêm trọng trong việc tiếp cận nước, tăng từ mức 84% hồi tháng 6.
Gaza không còn lưới điện hoạt động, khiến các hộ dân và dịch vụ thiết yếu phụ thuộc vào máy phát điện trong lúc nhiên liệu, dầu máy và linh kiện ngày càng khan hiếm. Đường sá và mạng lưới liên lạc hư hại tiếp tục cản trở việc đi lại, sử dụng điện thoại, internet và tiếp cận dịch vụ.
Lấy nước, sạc điện thoại, nấu ăn hay tắm giặt đều đòi hỏi người dân phải dành thêm thời gian, tìm kiếm nguồn lực và tính toán cách thực hiện. Những việc thường ngày trở thành phần quan trọng trong nỗ lực sinh tồn.
Kinh tế suy sụp, sinh kế thay đổi
Sự phá hủy của các doanh nghiệp và ngành sản xuất khiến nhiều gia đình mất nguồn thu, trong khi giá hàng hóa tăng mạnh làm suy giảm sức mua.
Tháng 9/2026, Hội nghị Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD) ước tính 92% cơ sở kinh tế tại Gaza đã bị hư hại hoặc phá hủy kể từ tháng 10/2023, còn tỷ lệ thất nghiệp lên tới 78%. GDP bình quân đầu người năm 2025 chỉ đạt 212 USD, tương đương khoảng 17% mức năm 2022.
Các hạn chế đối với việc lưu thông hàng hóa làm trầm trọng thêm khó khăn. Phần lớn hàng hóa Gaza trao đổi với bên ngoài trước đây đi qua những cửa khẩu do Israel kiểm soát. Theo Liên hợp quốc, giá cả trong tháng 9/2026 vẫn cao hơn khoảng 200% so với trước tháng 10/2023.
Khi việc làm và thu nhập biến mất, nhiều gia đình phải dựa vào viện trợ, vay nợ và những công việc nhỏ ngoài khu vực kinh tế chính thức. Nhà nghiên cứu kinh tế Rami al-Zaygh nhận định chiến sự đã đẩy xã hội lùi lại hàng chục năm, khiến những nghề cũ xuất hiện trở lại và người dân tìm cách kiếm sống bằng công cụ thô sơ cùng nguồn lực còn lại.
Giáo dục gián đoạn, y tế suy kiệt
Với trẻ em Gaza, việc đến trường đều đặn đã bị gián đoạn trong thời gian dài. Theo Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF), gần 98% trường học bị hư hại hoặc phá hủy. Nhiều cơ sở còn đứng vững được dùng làm nơi trú ẩn.
Tính đến tháng 4/2026, khoảng 700.000 trẻ từ 4 đến 17 tuổi đã bỏ lỡ gần ba năm học trực tiếp liên tiếp. Nhiều em phải học trong lều hoặc các điểm học tạm, trong khi khoảng 200.000 trẻ không được tiếp cận giáo dục.
Bộ Giáo dục Palestine cảnh báo trẻ em đang mất dần những kỹ năng cơ bản và khoảng cách học tập ngày càng lớn. Tình trạng gián đoạn kéo dài đe dọa cơ hội học tập lâu dài của cả một thế hệ.
Hệ thống y tế cũng bị suy yếu nghiêm trọng. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), cả 36 bệnh viện tại Gaza đều bị hư hại. Chỉ 19 bệnh viện còn hoạt động và không cơ sở nào vận hành đầy đủ công suất.
Thiếu thuốc, thiết bị, vật tư chẩn đoán và nhiên liệu khiến việc điều trị ung thư, chạy thận và chăm sóc bệnh nhân mắc bệnh mãn tính bị gián đoạn. Khoảng 12.400 bệnh nhân đã được đưa ra khỏi Gaza để điều trị kể từ tháng 10/2023, nhưng WHO cho biết hàng chục nghìn người khác vẫn cần dịch vụ chuyên khoa không có tại đây.
Trong cảnh đông đúc, thiếu chỗ ở phù hợp, nước và điều kiện vệ sinh, nguy cơ bùng phát dịch bệnh gia tăng. WHO cảnh báo hồi tháng 9/2026 rằng hệ thống y tế Gaza chưa đủ khả năng ứng phó với những nguy cơ này.
Không gian sống thu hẹp, quản trị suy yếu
Chiến sự còn làm thay đổi nơi người dân Gaza có thể sinh sống và đi lại. Theo tổ chức Giám sát Nhân quyền châu Âu - Địa Trung Hải (Euro-Med), tháng 9/2026, phạm vi kiểm soát quân sự và hạn chế tiếp cận của Israel bao phủ khoảng 70% Gaza, khiến hơn 2 triệu người Palestine tập trung trong chưa đầy 30% diện tích vùng lãnh thổ.
Israel đã dịch chuyển ranh giới kiểm soát sâu hơn vào các khu dân cư so với Đường Vàng được thiết lập theo thỏa thuận ngừng bắn tháng 10/2025, buộc nhiều gia đình tiếp tục rời đi. Rafah là một ví dụ rõ nét. Thành phố phía nam Gaza từng trở thành nơi trú ẩn cho hơn 1 triệu người sơ tán. Hiện nay, gần như toàn bộ Rafah, ngoại trừ khu vực Mawasi Rafah ở phía tây, nằm dưới sự kiểm soát của Israel, khiến những người phải rời thành phố chưa thể trở về nhà.
Bộ máy quản lý dân sự cũng bị suy yếu. Hamas, lực lượng quản lý Gaza từ năm 2007, thông báo hồi tháng 7/2026 sẽ chuyển giao quyền quản lý cho Ủy ban Quốc gia quản lý Gaza (NCAG), một cơ quan kỹ trị của Palestine được thành lập theo kế hoạch hậu chiến. Tuy nhiên, quá trình chuyển giao chưa diễn ra.
Trung tâm Nhân quyền Palestine cảnh báo các vụ tấn công nhằm vào cảnh sát và nhân viên an ninh đã làm suy yếu hệ thống bảo vệ dân thường, góp phần tạo khoảng trống an ninh, gia tăng bắt cóc, tấn công tài sản và cướp bóc hàng viện trợ.
Sau ba năm, việc khôi phục Gaza đòi hỏi cả tái thiết nhà cửa, hạ tầng lẫn phục hồi sinh kế, giáo dục, y tế và khả năng bảo vệ người dân. Khi nhiều gia đình vẫn chưa thể trở về nhà và các dịch vụ thiết yếu còn thiếu hụt, con đường trở lại cuộc sống ổn định tiếp tục đầy bất định.
