Đứng trên khung thép của một công trình đang xây dựng, Torkjell Lund có thể quan sát gần như toàn bộ khu vực rộng lớn mà ông phụ trách. Bao quanh công trường là những dãy núi phủ tuyết, phía nam là một vịnh hẹp nối với Đại Tây Dương. Nhưng thay vì cảnh quan Bắc Cực, điều thu hút sự chú ý tại đây là những khối đá bị phá để mở mặt bằng và hệ thống kết cấu thép đang dần hình thành.
Theo tạp chí TIME, đây là một trong những trung tâm dữ liệu lớn đang được startup Nscale xây dựng tại Narvik, miền Bắc Na Uy, nhằm phục vụ Microsoft và các khách hàng của tập đoàn này, trong đó có OpenAI.
Những trung tâm dữ liệu như vậy đang trở thành phần hạ tầng không thể thiếu của làn sóng AI. Bên trong các công trình khổng lồ là hàng nghìn chip hiệu suất cao phục vụ huấn luyện và vận hành các mô hình AI, cùng hệ thống làm mát và mạng lưới cung cấp điện hoạt động liên tục.
Cuộc đua AI vì thế đang kéo theo một cuộc đua xây dựng hạ tầng. Từ các vùng đồng bằng ở Texas đến sa mạc trên bán đảo Arab và những khu vực lạnh giá ở Bắc Âu, các trung tâm dữ liệu mới đang mọc lên với quy mô ngày càng lớn.
Theo số liệu được công bố trong bài viết của TIME, hiện có hơn 800 trung tâm dữ liệu đang được xây dựng trên toàn cầu, trải rộng trên mọi châu lục ngoại trừ Nam Cực. Khi đi vào hoạt động, tổng lượng điện tiêu thụ hằng năm của số cơ sở này được dự báo tương đương mức tiêu thụ điện của Malaysia.
McKinsey ước tính các tập đoàn công nghệ lớn có thể chi khoảng 7.000 tỷ USD cho trung tâm dữ liệu vào năm 2030. Quy mô đầu tư này cho thấy AI đang tạo ra nhu cầu mới không chỉ đối với chip và phần mềm, mà cả với điện, đất đai, hệ thống làm mát, mạng lưới kết nối và nguồn vốn.
Vì sao chọn Narvik?
Narvik thoạt nhìn không phải địa điểm dễ dàng để xây dựng một trung tâm dữ liệu. Thành phố cảng này nằm sâu trong Vòng Bắc Cực, nơi mùa đông kéo dài và điều kiện thời tiết có thể gây khó khăn cho hoạt động xây dựng.
Trong nhiều tháng, tuyết là một trong những trở ngại lớn nhất tại công trường. Khi mùa đông kết thúc, những đống tuyết lẫn sỏi đá vẫn còn nằm lại ở nhiều nơi. Ngay cả khi nhiệt độ tăng lên trên 0 độ C, mưa và điều kiện địa hình vẫn khiến việc thi công không đơn giản.
Khoảng 350 lao động hiện làm việc tại công trường và con số này dự kiến tăng lên ít nhất 1.500 người trong những tháng tới khi dự án bước vào giai đoạn cao điểm.
“Tôi đã quản lý rất nhiều công trình xây dựng ở Na Uy, nhưng chưa từng có dự án nào giống như thế này”, Lund, quản lý công trường, cho biết.
Tuy nhiên, chính những điều kiện tưởng như bất lợi của miền Bắc Na Uy lại tạo ra một số lợi thế đối với trung tâm dữ liệu.
Theo Nscale, khu vực này có nguồn điện dồi dào từ thủy điện. Các hồ chứa và đập thủy điện nằm giữa những dãy núi cung cấp nguồn năng lượng ổn định với chi phí tương đối thấp.
Theo đơn vị vận hành lưới điện quốc gia Na Uy, khu vực miền Bắc hiện còn khoảng 1 gigawatt công suất điện chưa sử dụng. Nguồn điện dư thừa này là một trong những yếu tố khiến khu vực trở nên hấp dẫn đối với các dự án tiêu thụ điện lớn.
Nscale cho biết đã ký các hợp đồng điện với mức giá khoảng 3-4 xu Mỹ/kWh, thấp hơn đáng kể so với mức trung bình khoảng 10 xu tại châu Âu.
Khí hậu lạnh cũng là một lợi thế khác. Các chip AI hoạt động ở nhiệt độ cao và hệ thống máy tính quy mô lớn cần tiêu thụ lượng điện đáng kể cho việc làm mát. Trong điều kiện khí hậu lạnh, một phần nhu cầu làm mát có thể được giảm xuống, giúp tiết kiệm chi phí vận hành.
Từ Stargate đến Microsoft
Dự án tại Narvik cũng phản ánh cách dòng vốn và nhu cầu hạ tầng AI đang lan rộng từ Thung lũng Silicon sang các khu vực cách xa những trung tâm công nghệ truyền thống.
Tháng 1/2025, Tổng thống Mỹ Donald Trump xuất hiện cùng Giám đốc điều hành OpenAI Sam Altman tại Nhà Trắng để công bố dự án Stargate. Liên doanh giữa OpenAI, Oracle, SoftBank và các đối tác được giới thiệu với quy mô đầu tư lên tới 500 tỷ USD nhằm xây dựng mạng lưới trung tâm dữ liệu AI tại Mỹ.
OpenAI khi đó cho biết muốn phát triển hệ thống trung tâm dữ liệu với tổng mức tiêu thụ điện năng đến năm 2030 tương đương khoảng sáu lần lượng điện mà thành phố New York sử dụng mỗi năm.
Trong bối cảnh đó, dự án tại Narvik từng được kỳ vọng trở thành một trong những cơ sở đầu tiên của Stargate tại châu Âu và được gọi là “Stargate Norway”.
Tuy nhiên, đến tháng 4/2026, Nscale quyết định loại bỏ thương hiệu Stargate khỏi dự án. Theo một nguồn tin tham gia quá trình đàm phán được TIME dẫn, OpenAI đã trì hoãn việc ký kết hợp đồng chính thức với Nscale dù trước đó công khai công bố kế hoạch hợp tác.
Microsoft sau đó được đưa vào vai trò trực tiếp trong dự án. Người phát ngôn OpenAI cho biết công ty vẫn sẽ sử dụng năng lực xử lý tại trung tâm dữ liệu này thông qua Microsoft. Theo giải thích của OpenAI, phương án này hợp lý hơn về mặt tài chính khi tận dụng các hợp đồng hạ tầng hiện có.
OpenAI cũng đã điều chỉnh một số kế hoạch khác tại châu Âu và Mỹ, trong đó có việc rút khỏi dự án Stargate tại Anh và hủy kế hoạch mở rộng cơ sở chủ lực ở Abilene, bang Texas.
Những thay đổi này cho thấy việc xây dựng hạ tầng AI quy mô lớn không chỉ phụ thuộc vào nhu cầu công nghệ, mà còn liên quan đến chi phí điện, hợp đồng hạ tầng, nguồn vốn và cách các doanh nghiệp phân bổ năng lực tính toán.
Nscale và thị trường hạ tầng AI mới
Việc OpenAI giảm vai trò trực tiếp tại Narvik không làm thay đổi đáng kể vị thế của Nscale. Startup thành lập cách đây hơn hai năm đã nhanh chóng nổi lên trong lĩnh vực được gọi là “neocloud” – nhóm doanh nghiệp cung cấp hạ tầng điện toán đám mây được thiết kế chủ yếu cho nhu cầu AI.
Nscale hiện có năm trung tâm dữ liệu đang được xây dựng hoặc triển khai tại Mỹ, Anh và Na Uy. Công ty được định giá khoảng 14,6 tỷ USD sau các vòng huy động vốn.
Tháng 3/2026, Nscale huy động được 2 tỷ USD, trở thành một trong những thương vụ gọi vốn lớn nhất của startup công nghệ châu Âu trong lĩnh vực này. Các nhà đầu tư cũng đang theo dõi khả năng công ty tiến tới phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng.
Josh Payne, Giám đốc điều hành Nscale, đặt tham vọng đưa công ty trở thành một “hyperscaler trị giá 1.000 tỷ USD”, tức nhà cung cấp hạ tầng điện toán quy mô đủ lớn để cạnh tranh với những tập đoàn như Amazon, Microsoft và Google.
AI cần cả một hệ sinh thái hạ tầng
Câu chuyện tại Narvik cho thấy cuộc đua AI đang chuyển sang một giai đoạn trong đó năng lực tính toán và hạ tầng vật chất có vai trò ngày càng rõ nét.
Một mô hình AI dù tiên tiến đến đâu vẫn cần trung tâm dữ liệu để huấn luyện và vận hành. Trung tâm dữ liệu lại cần nguồn điện ổn định, hệ thống làm mát, kết nối mạng và các thiết bị xử lý chuyên dụng. Khi nhu cầu AI tăng nhanh, những yếu tố này trở thành một phần của năng lực cạnh tranh công nghệ.
Đây cũng là vấn đề Việt Nam cần tính đến trong quá trình triển khai Nghị quyết 57 về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Phát triển AI không chỉ là đưa các công cụ mới vào cơ quan, doanh nghiệp hay trường học. Đằng sau quá trình đó là yêu cầu về hạ tầng số, năng lực tính toán, dữ liệu, kết nối và nguồn nhân lực có khả năng xây dựng, vận hành những hệ thống công nghệ mới.
Trong bối cảnh Việt Nam thúc đẩy phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, bài toán hạ tầng sẽ ngày càng gắn với bài toán ứng dụng. Khi doanh nghiệp, cơ quan nhà nước và các cơ sở nghiên cứu sử dụng AI ở quy mô lớn hơn, nhu cầu về năng lực tính toán và xử lý dữ liệu cũng sẽ tăng theo.
Narvik cho thấy một địa điểm không phải trung tâm công nghệ truyền thống vẫn có thể thu hút dự án AI quy mô lớn nếu hội tụ được những điều kiện phù hợp, từ nguồn điện, hạ tầng đến khả năng kết nối. Điều đó mở rộng cách nhìn về cuộc đua AI: phía sau những mô hình và ứng dụng được người dùng nhìn thấy là một hệ thống hạ tầng lớn đang được đầu tư và tái cấu trúc trên phạm vi toàn cầu.
