Sáng 24/8, Báo Công an Nhân dân phối hợp với các đơn vị chức năng và doanh nghiệp tổ chức tọa đàm trực tuyến “Minh bạch thông tin sản phẩm - chung tay bảo vệ người tiêu dùng”, tạo diễn đàn trao đổi giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và các bên liên quan về giải pháp nâng cao tính minh bạch của hàng hóa trên thị trường.
Quang cảnh buổi tọa đàm trực tuyến: “Minh bạch thông tin sản phẩm - chung tay bảo vệ người tiêu dùng”.
Nhiều thủ đoạn làm giả, gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng
Tại tọa đàm, các đại biểu cho rằng an toàn thực phẩm, bảo vệ sức khỏe con người luôn là vấn đề được Đảng, Nhà nước và Chính phủ đặc biệt quan tâm. Cùng với tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm vi phạm, việc loại bỏ tận gốc hàng giả, hàng kém chất lượng, hàng không rõ nguồn gốc đòi hỏi phải nâng cao tính minh bạch thông tin của sản phẩm.
Hiện Chính phủ đang đẩy mạnh quản lý chất lượng hàng hóa theo hướng minh bạch, số hóa và dựa trên mức độ rủi ro. Định hướng này được cụ thể hóa qua Luật số 78/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa được Quốc hội thông qua ngày 18/6/2025 và Nghị định số 37/2026/NĐ-CP. Bộ Y tế đang chủ trì xây dựng Dự thảo Luật An toàn thực phẩm; Bộ Công an chủ trì soạn thảo Dự thảo Nghị định về hoạt động định danh, xác thực, truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa.
Thượng tá Nguyễn Thành Danh, Phó Trưởng phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu và môi trường Công an TP Hồ Chí Minh, cho biết qua thực tiễn đấu tranh phòng, chống hàng giả, các đối tượng thường sử dụng thủ đoạn quảng cáo hàng hóa là “hàng xách tay”, “hàng chính hãng”, hàng khuyến mại rồi đưa ra mức giá thấp để thu hút người mua.
Thượng tá Nguyễn Thành Danh, Phó Trưởng phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu và môi trường Công an TP Hồ Chí Minh chia sẻ thông tin tại buổi tọa đàm.
Có trường hợp hàng giả được làm rất giống hàng thật, từ bao bì, tem nhãn đến giấy tờ, khiến người tiêu dùng khó nhận biết bằng mắt thường. Các đối tượng thậm chí làm giả tem chống hàng giả, mã QR, hóa đơn, giấy chứng nhận để tạo cảm giác sản phẩm chính hãng.
Trên môi trường mạng, thủ đoạn “giảm giá sốc”, “xả kho”, “giá độc quyền trong livestream” cùng những lời thúc giục như “chỉ còn vài sản phẩm”, “chốt đơn trong 30 giây” được sử dụng để tạo tâm lý khẩn cấp, khiến người mua ít có thời gian kiểm tra nguồn gốc, chất lượng hàng hóa.
Các đối tượng cũng tận dụng lượng người theo dõi, hình ảnh người bán chuyên nghiệp, người nổi tiếng, KOL, KOC để tạo niềm tin và thúc đẩy tiêu dùng.
Theo Thượng tá Nguyễn Thành Danh, trước thực trạng trên, xây dựng cơ chế định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm là yêu cầu cấp thiết, góp phần chuyển từ phương thức quản lý, phòng, chống hàng giả truyền thống sang quản lý dựa trên dữ liệu và công nghệ.
Đối với lĩnh vực thực phẩm, minh bạch thông tin càng có ý nghĩa quan trọng. Bác sĩ chuyên khoa II Lê Minh Hải, Phó Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP Hồ Chí Minh, cho biết theo quy định, bảo đảm an toàn thực phẩm là trách nhiệm của mọi tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh. Trong cơ chế hậu kiểm, tính trung thực, minh bạch về chất lượng, công bố và nguồn gốc là điều kiện tiên quyết để quản lý hiệu quả.
Nếu thông tin không chính xác hoặc thiếu minh bạch, người tiêu dùng có nguy cơ sử dụng thực phẩm giả, kém chất lượng, không bảo đảm quy chuẩn; doanh nghiệp có thể bị ảnh hưởng uy tín, thương hiệu; cơ quan quản lý gặp khó khăn trong truy xuất, thu hồi và khoanh vùng sản phẩm không an toàn.
Định danh, xác thực và truy xuất bằng công nghệ
Theo ông Nguyễn Quang Huy, Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường TP Hồ Chí Minh, sự phát triển nhanh của thương mại điện tử và các hình thức phân phối đa kênh khiến yêu cầu minh bạch thông tin hàng hóa trở nên cấp thiết. Người mua trên môi trường điện tử khó tiếp xúc trực tiếp và kiểm chứng chất lượng, trong khi chuỗi cung ứng có nhiều khâu trung gian, làm gia tăng nguy cơ mua phải hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc.
Ông Nguyễn Quang Huy, Phó Chi cục Trưởng Chi cục Quản lý thị trường TP Hồ Chí Minh chia sẻ về kiểm tra, xử lý hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ...
Từ đầu năm 2026 đến nay, lực lượng Quản lý thị trường TP Hồ Chí Minh đã kiểm tra, xử lý 826 vụ vi phạm liên quan đến hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ, hàng lậu trên các nền tảng thương mại điện tử, mạng xã hội; tạm giữ hơn 220.000 đơn vị sản phẩm với tổng trị giá gần 19 tỷ đồng; xử phạt hơn 8,5 tỷ đồng và chuyển cơ quan điều tra 7 vụ có dấu hiệu tội phạm.
Theo ông Nguyễn Quang Huy, để hạn chế vi phạm, thông tin hàng hóa khi đưa lên môi trường trực tuyến cần được định danh rõ ràng. Các thông tin như nguồn gốc xuất xứ, thành phần, định lượng, hướng dẫn sử dụng, cảnh báo an toàn cần được số hóa, áp dụng các giải pháp truy xuất nguồn gốc bằng mã QR và nhãn hàng hóa điện tử. Dữ liệu phải được công khai, đầy đủ, dễ tiếp cận để người tiêu dùng có thể kiểm chứng và cơ quan chức năng kiểm soát rủi ro.
Từ góc độ doanh nghiệp, bà Lê Thị Tú Quỳnh, Giám đốc Ngành hàng Dinh dưỡng và Sức khỏe tại Nestlé Việt Nam, cho biết người tiêu dùng đang chuyển từ tiếp nhận sang chủ động kiểm chứng thông tin. Đặc biệt với sản phẩm dinh dưỡng, người mua ngày càng quan tâm đến việc được tiếp cận thông tin nhanh chóng, rõ ràng, dễ hiểu.
Bà Lê Thị Tú Quỳnh, Giám đốc Ngành hàng Dinh dưỡng và Sức khỏe tại Nestlé Việt Nam chia sẻ thông tin tại buổi tọa đàm.
Ông Trần Xuân Nam, Giám đốc Thương mại điện tử, Hệ thống chuỗi nhà thuốc và tiêm chủng Long Châu, cho biết việc công khai thông tin về nơi sản xuất, số đăng ký, thành phần, công dụng, khuyến cáo sử dụng, hạn dùng... giúp người tiêu dùng có thêm cơ sở lựa chọn sản phẩm phù hợp, nhất là với thuốc, thực phẩm bảo vệ sức khỏe và vaccine.
Thượng tá Đặng Ngọc Như, Phó Trưởng Cơ quan đại diện Cục Truyền thông CAND, phụ trách Bộ phận Báo CAND phía Nam, đề xuất hướng tới xây dựng nền tảng quốc gia về định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Hệ sinh thái số phục vụ quản lý và bảo vệ người tiêu dùng được định hướng với ba trụ cột gồm định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc.
Thượng tá Đặng Ngọc Như, Phó Trưởng Cơ quan đại diện Cục Truyền thông CAND, phụ trách Bộ phận Báo CAND phía Nam trao đổi thông tin tại buổi tọa đàm.
Theo đó, mỗi doanh nghiệp có mã định danh và mỗi sản phẩm chính hãng có mã định danh gắn với cơ sở dữ liệu quốc gia. Dữ liệu giữa các bộ, ngành và hệ thống VNeID được kết nối, giúp người tiêu dùng kiểm tra sản phẩm có thật hay không, do ai sản xuất, có được cấp phép hay không. Hệ thống truy xuất nguồn gốc cũng hướng tới khả năng truy vết từ nơi sản xuất đến người sử dụng khi xảy ra sự cố.
Mã QR được đánh giá là công cụ phổ biến, chi phí thấp, thuận tiện để kết nối sản phẩm với dữ liệu số. Với cơ quan quản lý, QR hỗ trợ kiểm tra thông tin pháp lý; với doanh nghiệp, QR động kết hợp công nghệ chống sao chép góp phần bảo vệ thương hiệu; với người tiêu dùng, việc quét mã giúp tiếp cận thông tin về nguồn gốc, chứng nhận, hạn sử dụng và cảnh báo nguy cơ hàng giả.
Tuy nhiên, để hạn chế việc sao chép, mã QR cần gắn với nền tảng quốc gia, có lớp bảo mật và dữ liệu đối soát thay vì chỉ sử dụng mã QR tĩnh trên bao bì.
Bác sĩ Chuyên khoa II Lê Minh Hải, Phó Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP Hồ Chí Minh, cho rằng hệ thống truy xuất thông tin sẽ giúp cơ quan quản lý chuyển từ kiểm tra dựa chủ yếu trên hồ sơ sang khai thác dữ liệu số. Thông tin tự công bố của doanh nghiệp có thể được mã hóa, liên kết với từng lô hàng; dữ liệu về nguyên liệu, sản xuất, kiểm nghiệm, chứng nhận chất lượng được tích hợp, giúp đối chiếu nhanh và phát hiện dấu hiệu bất thường.
Bác sĩ Chuyên khoa II Lê Minh Hải, Phó Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP Hồ Chí Minh, nêu ra một số giải pháp tại buổi tọa đàm.
Khi xảy ra nguy cơ ngộ độc hoặc phát hiện tồn dư chất cấm, hệ thống có thể hỗ trợ truy ngược về nơi sản xuất, khoanh vùng lô hàng để cảnh báo, thu hồi và xử lý nhanh hơn, hạn chế thiệt hại cho cộng đồng.
Theo các đại biểu, minh bạch thông tin không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý mà còn là nghĩa vụ của doanh nghiệp và sự tham gia chủ động của người tiêu dùng. Doanh nghiệp cần bảo đảm tính chính xác của thông tin, đăng ký quyền sở hữu trí tuệ đối với nhãn hiệu, bao bì, mã định danh sản phẩm; tuân thủ quy định về nguồn gốc, xuất xứ và chất lượng hàng hóa.
Các nhà phân phối, đại lý phải kiểm soát nguồn cung, chứng từ và tính hợp pháp của hàng hóa. Các nền tảng thương mại điện tử cần tăng cường xác thực người bán, kiểm soát thông tin hàng hóa, kịp thời gỡ bỏ nội dung, gian hàng có dấu hiệu vi phạm và phối hợp với cơ quan chức năng.
Về phía người tiêu dùng, cần hình thành thói quen kiểm tra nguồn gốc, thông tin sản phẩm, lựa chọn địa chỉ mua hàng uy tín và chủ động phản ánh khi phát hiện dấu hiệu bất thường.
Ông Nguyễn Quang Huy nhấn mạnh, chống hàng giả hiện nay không thể chỉ là nhiệm vụ của lực lượng quản lý thị trường mà cần chuyển từ tư duy “phát hiện và xử lý khi hàng giả đã xuất hiện” sang “phòng ngừa và kiểm soát hàng giả ngay từ nguồn”.
Khi nhà sản xuất, nhà phân phối, nền tảng thương mại điện tử, cơ quan quản lý và người tiêu dùng cùng chia sẻ thông tin, cùng hành động, sẽ hình thành hệ sinh thái đủ mạnh để phòng ngừa, phát hiện và ngăn chặn hàng giả, góp phần bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và xây dựng thị trường minh bạch, an toàn.