TP Hồ Chí Minh sẵn sàng đưa Luật Phát triển đô thị vào cuộc sống

Ưu tiên văn bản để tránh độ trễ chính sách

Ngày 24/8, Quốc hội đã thông qua Luật Phát triển đô thị với 465/474 đại biểu có mặt tán thành. Luật có hiệu lực từ ngày 1/10/2026 sẽ trao cho TP Hồ Chí Minh và các thành phố được xác định là đô thị đặc biệt quyền chủ động lớn hơn trong thí điểm cơ chế, chính sách mới, kể cả vấn đề chưa được pháp luật quy định hoặc khác với luật, nghị quyết của Quốc hội sau khi được cấp có thẩm quyền chấp thuận.

Để không xảy ra khoảng trống giữa thời điểm Luật có hiệu lực và quá trình triển khai, TP Hồ Chí Minh đã chuẩn bị kế hoạch tổ chức thi hành cùng danh mục văn bản quy phạm pháp luật dự kiến phải xây dựng.

Theo Sở Tư pháp TP Hồ Chí Minh, dự thảo kế hoạch đã được hoàn thành, trình UBND Thành phố xem xét và sẽ tiếp tục cập nhật theo nội dung chính thức của Luật cũng như hướng dẫn của Trung ương. Kế hoạch tập trung vào ba nhóm nhiệm vụ gồm: Tuyên truyền, phổ biến luật; rà soát, xây dựng văn bản thuộc thẩm quyền; theo dõi, đôn đốc và phối hợp trong quá trình thực hiện.

Trước mắt, Thành phố sẽ phân loại nhiệm vụ luật giao cho HĐND, UBND và Chủ tịch UBND Thành phố, xác định cơ quan chủ trì, thời hạn cùng thứ tự ưu tiên. Các cơ chế liên quan huy động nguồn lực, hạ tầng, chỉnh trang đô thị, khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và Trung tâm tài chính quốc tế cần được chuẩn bị để trình sớm.

Ngoài ra, Thành phố đồng thời nghiên cứu mô hình xây dựng pháp luật tập trung để xử lý chính sách mới, phức tạp, chưa có tiền lệ. Theo đề xuất, tổ công tác do lãnh đạo HĐND hoặc UBND Thành phố làm Tổ trưởng, Sở Tư pháp là cơ quan thường trực; thành viên gồm đại diện các ban HĐND, Ủy ban MTTQ Việt Nam TP Hồ Chí Minh và các sở, ngành liên quan.

Tổ công tác sẽ điều phối từ khâu đề xuất chính sách, đánh giá tác động, lấy ý kiến đến thẩm định dự thảo; đồng thời theo dõi tiến độ và xác định đầu mối chịu trách nhiệm đến cùng. Cách làm này được kỳ vọng khắc phục tình trạng hồ sơ qua nhiều khâu nhưng thiếu cơ quan điều phối thống nhất, làm chậm quá trình đưa chính sách vào thực tiễn.

Với mỗi đề án thí điểm, UBND Thành phố phải làm rõ mục tiêu, phạm vi, thời gian, kết quả dự kiến, tác động kinh tế - xã hội, phương án quản trị rủi ro và cơ chế giám sát. Nếu chính sách ảnh hưởng đến vùng đô thị đặc biệt, Thành phố phải lấy ý kiến các địa phương liên quan trước khi trình HĐND quyết định.

Mỗi nghị quyết thí điểm cũng phải trả lời được những vấn đề cụ thể như thời gian giải quyết thủ tục được rút ngắn bao nhiêu, nguồn lực nào được huy động, điểm nghẽn nào được tháo gỡ và người dân, doanh nghiệp được hưởng lợi ra sao. Đây là cơ sở để Thành phố chuyển từ quản lý theo quy trình sang quản trị dựa trên kết quả có thể kiểm chứng.

Chọn đúng động lực, gắn phân quyền với trách nhiệm

Luật Phát triển đô thị mở ra phạm vi chính sách rộng, từ mô hình quản trị, chế độ công vụ đến kinh tế số, đổi mới sáng tạo, y tế, giáo dục, văn hóa, du lịch, nông nghiệp đô thị và quản lý không gian phát triển. TP Hồ Chí Minh cũng có thêm cơ sở pháp lý để nghiên cứu các động lực mới như Trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, logistics tích hợp, phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng, không gian ngầm và khu đô thị lấn biển.

Ông Trần Lưu Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hồ Chí Minh cho biết, Luật Phát triển đô thị là một “bệ phóng” giúp Thành phố khai thác tốt hơn tiềm năng, tạo động lực tăng trưởng nhanh, bền vững và thực hiện vai trò đầu tàu. Tuy nhiên, thẩm quyền lớn hơn cũng đồng nghĩa với trách nhiệm cao hơn.

Theo đó, thành công không thể đo bằng số lượng thẩm quyền Thành phố tiếp nhận mà phải bằng những giá trị thực sự tạo ra cho người dân, doanh nghiệp, sự phát triển của Thành phố và cả nước. Vì vậy, từng cơ chế sau khi được ban hành cần gắn với mục tiêu, tiến độ, cơ quan chịu trách nhiệm và chỉ số đánh giá cụ thể.

Bí thư Thành ủy TP Hồ Chí Minh cũng cho biết, cơ chế phân quyền phải “có van, có khóa”. Việc tiền kiểm cần được thực hiện bằng đánh giá tác động kỹ lưỡng; hậu kiểm phải dựa trên giám sát, công khai và trách nhiệm giải trình, nhất là trách nhiệm của người đứng đầu. Thành phố đang xây dựng các chỉ số đánh giá hiệu quả quản trị và phân quyền, hướng tới công khai định kỳ để người dân, doanh nghiệp và cơ quan có thẩm quyền cùng giám sát.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là biến nguồn lực thành động lực phát triển. Giá trị tăng thêm do đầu tư hạ tầng tạo ra cần được khai thác hợp lý để tái đầu tư, thay vì chủ yếu trông chờ vào ngân sách. Các dự án giao thông, chỉnh trang đô thị, khai thác quỹ đất, không gian ngầm và hợp tác công - tư phải được thiết kế thành chuỗi nguồn lực có khả năng quay vòng, đồng thời bảo đảm công khai và hài hòa lợi ích.

Theo Bí thư Thành uỷ Trần Lưu Quang, TP Hồ Chí Minh xác định ba cam kết khi triển khai luật. Trước hết, Thành phố phát triển nhanh nhưng phải bền vững, nâng cao đóng góp cho vùng và cả nước. Tiếp đó, quyền hạn được trao đến đâu, trách nhiệm phải rõ đến đó; mọi cơ chế đều phải được kiểm tra, giám sát và đánh giá bằng kết quả. Cuối cùng, chính sách mới phải tạo chuyển biến thực chất, có thể đo đếm đối với người dân và doanh nghiệp.

Ở góc độ chuyên gia, Tiến sĩ Trần Du Lịch, nguyên Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hồ Chí Minh cho biết, Thành phố cần tạo đồng thời hai động lực là cải cách thể chế và chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Phân cấp chỉ phát huy tác dụng khi địa phương được quyết định, tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm, qua đó xử lý dứt điểm các vướng mắc kéo dài thay vì tiếp tục xin cơ chế cho từng trường hợp.

Đối với Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam, PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại TP Hồ Chí Minh cho biết, việc luật hóa cơ chế phát triển tạo ra tính ổn định, nhất quán và khả năng dự báo - những yếu tố được các định chế quốc tế đặc biệt quan tâm.

Theo đó, Trung tâm tài chính quốc tế không nên chỉ là nơi các ngân hàng, quỹ đầu tư hoặc doanh  nghiệp tài chính quốc tế đặt văn phòng mà phải trở thành kênh dẫn vốn mới cho nền kinh tế. Các quy định triển khai vì vậy phải vừa tạo thuận lợi cho sản phẩm, dịch vụ mới, vừa bảo đảm yêu cầu quản trị rủi ro, công bố thông tin, phòng, chống rửa tiền và an toàn hệ thống.

Theo các chuyên gia kinh tế, đích đến của quá trình triển khai Luật Phát triển đô thị phải là những thay đổi tích cực cho người dân và doanh nghiệp. Với người dân, đó là giao thông thuận lợi hơn, đô thị được chỉnh trang, nhà ven kênh, rạch và chung cư cũ được xử lý nhanh hơn. Với doanh nghiệp, đó là thủ tục ngắn hơn, chi phí tuân thủ giảm, cơ hội đầu tư tăng và môi trường kinh doanh minh bạch, có khả năng dự báo.

Luật Phát triển đô thị đã trao công cụ và phần việc còn lại của TP Hồ Chí Minh là chọn đúng việc cần làm trước, ban hành văn bản đủ nhanh nhưng chặt chẽ và tổ chức thực hiện đến cùng. Khi mỗi thẩm quyền mới được chuyển hóa thành kết quả cụ thể, Luật Phát triển đô thị mới thực sự trở thành động lực phát triển, thay vì chỉ mở rộng thêm không gian chính sách trên giấy.