Sau gần 20 năm triển khai, Pháp lệnh Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia năm 2007 đã bộc lộ những hạn chế trước yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia trong tình hình mới. Trong khi đó, sự phát triển của công nghệ, hạ tầng số và các hệ thống dữ liệu đặt ra yêu cầu hoàn thiện hành lang pháp lý để bảo vệ các công trình trọng yếu.
Việc xây dựng Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ các công trình có vai trò đặc biệt quan trọng, chủ động phòng ngừa, phát hiện và ngăn chặn nguy cơ xâm phạm an ninh, an toàn công trình.
Mở rộng đối tượng, hoàn thiện cơ chế bảo vệ
Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là quy định phân loại công trình theo tính chất, mức độ quan trọng và yêu cầu bảo vệ. Theo đó, các công trình an ninh, khu an ninh được phân thành 3 loại A, B, C; các công trình quan trọng khác liên quan đến an ninh quốc gia được phân thành 3 loại I, II, III.
Các công trình được đề cập gồm Trung tâm dữ liệu quốc gia, hệ thống truyền tải điện 500 kV, đường sắt cao tốc, cảng hàng không quốc tế, công trình thủy điện và hạ tầng số trọng yếu. Việc phân loại tạo cơ sở xác định yêu cầu bảo vệ phù hợp với tính chất của từng công trình.
Dự thảo cũng quy định cụ thể hơn về khu vực cấm, khu vực bảo vệ và hành lang bảo vệ công trình. Các hoạt động ra, vào khu vực cấm, ghi âm, ghi hình, sử dụng thiết bị bay, xây dựng công trình hoặc tổ chức sản xuất, kinh doanh trong phạm vi bảo vệ phải tuân thủ các điều kiện theo quy định.
Đáng chú ý, dự thảo xác định rõ các hành vi bị nghiêm cấm như xâm nhập trái phép, phá hoại, làm hư hỏng công trình; thu thập, chiếm đoạt hoặc làm lộ trái phép thông tin liên quan đến công trình; lấn chiếm, xây dựng trái phép trong hành lang bảo vệ và cản trở lực lượng thực hiện nhiệm vụ.
Cùng với đó, dự thảo hướng tới tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ trong quản lý, bảo vệ công trình; nâng cao trách nhiệm phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị và tổ chức quản lý công trình. Việc phân cấp thẩm quyền quyết định đưa công trình vào danh mục bảo vệ cũng được đề xuất theo từng loại công trình, với sự tham gia của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Công an và Chủ tịch UBND cấp tỉnh.
Những quy định này hướng tới xây dựng cơ chế bảo vệ đồng bộ, phù hợp hơn với yêu cầu thực tiễn, thay vì chỉ tập trung vào các biện pháp bảo vệ vật lý như canh gác, kiểm soát người và phương tiện ra vào.
Bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân
Bên cạnh yêu cầu bảo vệ an ninh quốc gia, dự thảo dành nội dung quy định về quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân chịu tác động từ các biện pháp bảo vệ công trình.
Theo Điều 35 dự thảo được giới thiệu, tổ chức, cá nhân có quyền cư trú, sản xuất, kinh doanh, đầu tư, xây dựng và thực hiện các hoạt động hợp pháp theo quy định; đồng thời được bồi thường, hỗ trợ khi bị thiệt hại do thực hiện các biện pháp bảo vệ công trình theo quy định của pháp luật.
Đây là nội dung có ý nghĩa thiết thực, góp phần hài hòa giữa yêu cầu bảo vệ công trình trọng yếu với đời sống dân sinh. Việc quy định rõ quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của các bên cũng giúp người dân hiểu, thực hiện đúng các yêu cầu bảo vệ, đồng thời có cơ sở bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình.
“Theo tôi, những công trình trọng yếu cần được bảo vệ chặt chẽ để bảo đảm an toàn cho đất nước và cuộc sống của người dân. Các quy định cũng cần rõ ràng, dễ hiểu để người dân biết những việc được làm, những việc không được làm khi sinh sống hoặc hoạt động gần khu vực bảo vệ công trình”, anh Trần Việt Hoàng, phường Từ Liêm (Hà Nội) chia sẻ.
Theo anh Hoàng, cùng với việc tăng cường quản lý, cơ quan chức năng cần thông tin, hướng dẫn cụ thể để người dân nắm được các quy định liên quan. Khi xảy ra những vấn đề ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của người dân, việc giải thích, xử lý cần kịp thời, minh bạch và đúng quy định.
Cùng quan điểm, chị Lê Thị Hồng Lý, phường Lào Cai (Lào Cai), cho rằng việc bảo vệ các công trình quan trọng không chỉ là trách nhiệm của lực lượng chức năng mà còn cần sự phối hợp, ý thức chấp hành của người dân.
“Tôi mong các quy định được hướng dẫn cụ thể, dễ hiểu để người dân biết cách chấp hành. Khi phát hiện dấu hiệu xâm phạm, phá hoại hoặc hành vi có nguy cơ ảnh hưởng đến an toàn công trình, người dân cần thông báo cho cơ quan để được xử lý kịp thời”, chị Lý ở phường Lào Cai nói.
Bên cạnh đó, các cơ quan chức năng cần tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng, đồng thời bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân trong quá trình triển khai các biện pháp bảo vệ.
Việc xây dựng Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia là bước hoàn thiện cơ sở pháp lý trước yêu cầu bảo vệ các công trình trọng yếu ngày càng đa dạng. Khi được hoàn thiện, các quy định cần bảo đảm tính khả thi, phân định rõ trách nhiệm của các cơ quan liên quan, đồng thời tạo điều kiện để người dân thực hiện đầy đủ quyền và nghĩa vụ của mình, góp phần bảo vệ an ninh quốc gia và phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
