Ảnh minh họa: Tuấn Anh/TTXVN
Cùng đó, Kết luận số 18-KL/TW ngày 02/4/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm 2026 - 2030 gắn với thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng “2 con số” cũng nêu một trong nhiệm vụ trọng tâm năm 2026 để thực hiện mục tiêu tăng trưởng “2 con số” là Sửa đổi Luật Đất đai và các văn bản hướng dẫn thi hành với thời hạn hoàn thành năm 2026.
Theo đó, việc sửa đổi Luật Đất đai xác định cần được hoàn thành ngay trong năm 2026 nhằm tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về quản lý, sử dụng đất để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn tới.
Như vậy, việc đề xuất bổ sung dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đất đai 2024 vào Chương trình lập pháp của Quốc hội năm 2026 được đặt trong bối cảnh yêu cầu hoàn thiện thể chế ngày càng cấp thiết. Không chỉ nhằm xử lý những vướng mắc phát sinh trong thực tiễn thi hành, động thái này còn gắn trực tiếp với mục tiêu tăng trưởng kinh tế “2 con số” và chiến lược phát triển dài hạn của đất nước.
Luật Đất đai năm 2024 được đánh giá là một bước tiến quan trọng trong hoàn thiện thể chế quản lý đất đai. Hàng loạt nội dung mới mang tính đột phá đã được đưa vào luật, từ quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đến cơ chế thu hồi, bồi thường, tái định cư, cũng như các chính sách về tài chính đất đai, giá đất.
Đáng chú ý, luật đã tăng cường phân cấp, phân quyền, đồng thời đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực đất đai. Hệ thống đăng ký đất đai, cấp giấy chứng nhận và cơ sở dữ liệu đất đai cũng được hoàn thiện theo hướng hiện đại, minh bạch hơn. Những thay đổi này góp phần nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp.
Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cho thấy, bên cạnh các điểm mới tích cực, một số khó khăn, vướng mắc đã phát sinh ngay trong giai đoạn đầu thực hiện. Điều này là không bất ngờ đối với một đạo luật có phạm vi điều chỉnh rộng và tác động lớn như Luật Đất đai.
Trước tình hình đó, Quốc hội và Chính phủ đã liên tục ban hành các văn bản để tháo gỡ. Tiêu biểu là Nghị quyết số 254/2025/QH15 của Quốc hội quy định một số cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành Luật Đất đai.
Cùng đó là một số Nghị định nhằm tập trung xử lý ba nhóm vấn đề lớn như: tháo gỡ vướng mắc trong thực thi luật; phân định, phân cấp thẩm quyền giữa các cấp chính quyền; điều chỉnh cơ chế liên quan đến những lĩnh vực khác có liên quan đến đất đai.
Theo thống kê, sau gần hai năm triển khai, đã có hơn 26 văn bản quy phạm pháp luật được ban hành để sửa đổi, bổ sung hoặc hướng dẫn chi tiết thi hành Luật Đất đai 2024. Đây là con số cho thấy mức độ phức tạp cũng như tính cấp thiết của việc hoàn thiện khung pháp lý trong lĩnh vực này.
Một trong những điểm đáng chú ý là việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương. Căn cứ Nghị quyết số 190/2025/QH15 của Quốc hội quy định về xử lý một số vấn đề liên quan đến sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước, Chính phủ đã trao quyền mạnh hơn cho cấp tỉnh trong việc quyết định thẩm quyền, thủ tục hành chính và tổ chức thực hiện các chính sách đất đai.
Trong thực tế, lĩnh vực đất đai được đánh giá là một trong những lĩnh vực có mức độ phân cấp “triệt để” nhất hiện nay. Chính quyền địa phương không chỉ được trao quyền quyết định mà còn có thể chủ động xây dựng quy trình phù hợp với điều kiện thực tế.
Tuy nhiên, việc “mở rộng quyền” này cũng đặt ra yêu cầu phải sớm luật hóa để đảm bảo tính thống nhất và ổn định lâu dài. Theo quy định, một số nội dung phân cấp đang thực hiện theo nghị định cần được đưa vào luật trước thời hạn 1/3/2027.
Song song đó, hiện vẫn còn những nhiệm vụ chưa hoàn tất, như việc các địa phương phải ban hành hệ số điều chỉnh giá đất và hoàn thiện thủ tục hành chính trước ngày 1/7/2026. Đây là những yếu tố quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến thị trường bất động sản và môi trường đầu tư.
Một điểm tích cực là kể từ khi ban hành Nghị quyết 254, chưa ghi nhận thêm các “điểm nghẽn” lớn mới trong hệ thống pháp luật đất đai. Các thủ tục hành chính cũng đã được rà soát, cắt giảm theo yêu cầu của Chính phủ, góp phần cải thiện môi trường kinh doanh.
Tuy vậy, các chuyên gia cho rằng, việc chưa phát sinh vấn đề mới không đồng nghĩa với hệ thống đã hoàn thiện. Thực tế, nhiều chính sách lớn như thu hồi đất, bồi thường, tái định cư hay xác định giá đất vẫn cần thời gian để kiểm chứng hiệu quả.
Đặc biệt, các chính sách này đòi hỏi phải được triển khai đồng bộ với các luật liên quan như đầu tư, xây dựng, quy hoạch, tài chính… Nếu thiếu sự liên thông, nguy cơ phát sinh xung đột pháp lý là rất lớn.
Ngoài ra, việc 34 tỉnh, thành phố đang trong giai đoạn đầu áp dụng luật mới cũng đồng nghĩa với việc nhiều vấn đề thực tiễn có thể chỉ bộc lộ sau một thời gian vận hành.
Đề xuất sửa đổi Luật Đất đai không chỉ xuất phát từ yêu cầu kỹ thuật lập pháp, mà còn gắn với bối cảnh phát triển mới của đất nước. Theo định hướng tại Nghị quyết số 18-NQ/TW, đất đai cần trở thành nguồn lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt trong mục tiêu đưa Việt Nam trở thành nước có thu nhập cao.
Hiện nay, Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ với các trụ cột như chuyển đổi số, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và cải cách bộ máy. Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra là hệ thống pháp luật, trong đó có Luật Đất đai, phải đóng vai trò “mở đường”.
Quan điểm này cũng được nhấn mạnh khi xác định thể chế là “đột phá của đột phá”, vừa là nền tảng, vừa là động lực cho tăng trưởng. Nếu không kịp thời tháo gỡ các rào cản pháp lý, nhiều nguồn lực đất đai sẽ tiếp tục bị “đóng băng”, ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng và sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Mặt khác, mục tiêu tăng trưởng “2 con số” trong giai đoạn tới đòi hỏi phải khai thác hiệu quả hơn các nguồn lực, trong đó đất đai là yếu tố then chốt. Điều này càng làm nổi bật vai trò của việc sửa đổi Luật Đất đai theo hướng linh hoạt, minh bạch và phù hợp với thực tiễn.
Từ các cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn, việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đất đai được đánh giá là cần thiết và phù hợp ở thời điểm hiện nay. Tuy nhiên, bài toán đặt ra không chỉ là sửa nhanh mà còn phải sửa đúng và trúng.
Kinh nghiệm từ việc ban hành hơn 26 văn bản hướng dẫn trong thời gian ngắn cho thấy, nếu luật chưa đủ rõ ràng, nguy cơ phải “vá” bằng các nghị định, thông tư là rất lớn. Điều này không chỉ làm giảm tính ổn định của chính sách mà còn gây khó khăn cho quá trình thực thi.
Do đó, theo các chuyên gia, quá trình sửa đổi cần dựa trên đánh giá toàn diện việc thi hành Luật Đất đai 2024, đồng thời rà soát kỹ lưỡng sự tương thích với các luật liên quan. Việc lấy ý kiến rộng rãi từ địa phương, doanh nghiệp và người dân cũng là yếu tố quan trọng để đảm bảo tính khả thi.
Trong bối cảnh yêu cầu phát triển nhanh và bền vững, Luật Đất đai không chỉ là công cụ quản lý mà còn là “đòn bẩy” thúc đẩy tăng trưởng. Vì vậy, việc sửa đổi luật lần này được kỳ vọng sẽ không chỉ giải quyết các vướng mắc trước mắt mà còn tạo nền tảng vững chắc cho giai đoạn phát triển mới của đất nước.