Áp lực học tập, cuộc sống cùng sự “gây nghiện” từ không gian mạng và thiết bị điện tử đang khiến số lượng trẻ em phải đến các cơ sở điều trị tâm lý, tâm thần ngày càng gia tăng, đòi hỏi sự nhận diện và can thiệp kịp thời từ gia đình lẫn xã hội trước khi các hậu quả nghiêm trọng xảy ra.
Gia tăng trẻ khám bệnh tâm lý, tâm thần
Nhận thấy con trai 4 tuổi có các dấu hiệu hay đánh bạn, không chịu ngồi yên, chạy nhảy thường xuyên và dư thừa năng lượng quá mức, anh P.B.C (ngụ xã Hưng Long, Thành phố Hồ Chí Minh) đã đưa con đến Bệnh viện Tâm thần để thăm khám. “Trước đây tôi cho rằng con mình chỉ hiếu động, nghịch ngợm hơn những đứa trẻ khác nhưng càng ngày tôi nhận thấy con có biểu hiện hiếu động quá mức nên rất lo lắng”, anh C chia sẻ. Sau khi con thăm khám, anh C được các bác sĩ cho biết con trai anh mắc hội chứng rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD). Bác sĩ hướng dẫn anh phương pháp trị liệu kết hợp can thiệp hành vi với sự hỗ trợ từ gia đình.
Khoa Tâm lý - Tâm thần trẻ em, Bệnh viện Tâm thần Thành phố Hồ Chí Minh mỗi ngày tiếp nhận từ 300 - 500 trẻ em đến khám các bệnh lý tâm thần. Hầu hết trẻ đến đây khám mắc các hội chứng tăng động giảm chú ý, rối loạn phát triển lan tỏa, rối loạn hành vi, trầm cảm, rối loạn stress, động kinh, chậm phát triển trí tuệ…
Theo bác sĩ Chu Thị Dung, Phó Giám đốc Bệnh viện Tâm thần Thành phố Hồ Chí Minh, số lượng trẻ mắc các bệnh về tâm thần đến khám tại đơn vị này đang ngày một gia tăng. Nếu như những năm trước đây, đơn vị này chỉ tiếp nhận khoảng 200 - 300 trẻ mỗi ngày thì nay con số đã tăng gấp khoảng 1,5 lần. Lý giải nguyên nhân của sự gia tăng này, bác sĩ Dung cho rằng, áp lực cuộc sống, áp lực học tập, áp lực gia đình và sự phát triển của mạng xã hội khiến ngày càng nhiều trẻ bị rối loạn tâm thần: “Nhiều trẻ hiện nay mê chơi game, mê điện thoại, mê chơi mạng xã hội, các con chìm đắm trong thế giới ảo mà xa rời cuộc sống hiện thực khiến bị rối loạn giấc ngủ, rối loạn hành vi, trầm cảm lo âu…”.
Tình trạng gia tăng số lượng bệnh nhi khám tâm lý cũng diễn ra tại các bệnh viện nhi đồng tuyến cuối của Thành phố Hồ Chí Minh như Bệnh viện Nhi đồng 1, Nhi đồng 2, Nhi đồng Thành phố. Bác sĩ Nguyễn Thanh Sang, Trưởng Khoa Liên chuyên khoa Tâm lý lâm sàng - Phục hồi chức năng - Y học cổ truyền, Bệnh viện Nhi đồng 2 chia sẻ có nhiều trường hợp trẻ nhỏ và trẻ ở độ tuổi thanh thiếu niên được phụ huynh đưa đến khám với các rối loạn về cảm xúc, tinh thần do sử dụng điện thoại quá mức. Đơn cử như trường hợp của một bé gái 10 tuổi, bị bỏ ở nhà một mình quanh năm vì bố mẹ bận mưu sinh. Điện thoại trở thành người bạn duy nhất của em và đến khi gia đình phát hiện thì em đã suy giảm nghiêm trọng khả năng ngôn ngữ, ánh mắt lờ đờ, mất kết nối với bạn bè. Một trường hợp khác là bé trai N (14 tuổi, nghiện game), mỗi ngày em chơi game từ 5 giờ đồng hồ trở lên. Khi bị cấm, tịch thu thiết bị, em cáu gắt, đập phá, có hành vi bạo lực với người thân và rơi vào hoảng loạn tinh thần.
Bác sĩ Sang nêu thực tế, nhiều phụ huynh biến điện thoại thành “bảo mẫu công nghệ” để con ngồi yên, nghe lời. Đáng nói, 56% phụ huynh cũng thường xuyên dán mắt vào điện thoại khi ở bên con. Chưa kể, nhiều nhà còn để thiết bị điện tử ngay trong phòng ngủ của con, khiến giờ giấc sử dụng trước khi ngủ gần như không kiểm soát được. Tình trạng lệ thuộc vào tivi, điện thoại thông minh không chỉ ảnh hưởng trước mắt mà còn để lại hệ lụy lâu dài đối với sức khỏe tâm thần và khả năng học tập của trẻ. Hầu hết trẻ tiếp xúc với màn hình thường xuyên có xu hướng giảm tương tác với mọi người xung quanh khiến trẻ hạn chế về ngôn ngữ. Nhiều trường hợp còn có xu hướng rối loạn giấc ngủ, mất tập trung, giảm khả năng tiếp thu và sa sút trong học tập. Một số trẻ còn có dấu hiệu rối loạn hành vi do quen với việc được đáp ứng các thiết bị điện tử từ nhỏ.
Không coi nhẹ sức khỏe tâm lý, tâm thần của trẻ
Theo dữ liệu từ Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) tại Việt Nam, các nghiên cứu quốc gia và quốc tế cập nhật đến năm 2025-2026 cho thấy, hiện nay các rối loạn tâm lý phổ biến nhất ở trẻ em và vị thành niên bao gồm: Rối loạn tăng động giảm chú ý, rối loạn lo âu, trầm cảm, rối loạn hành vi. Bên cạnh đó, các vấn đề tâm lý khác ở trẻ cũng đang đang gia tăng như: Rối loạn ăn uống, cô đơn xã hội, rối loạn liên quan đến stress sau đại dịch, và ảnh hưởng từ mạng xã hội. Tại Việt Nam, khoảng 12-30% trẻ em/vị thành niên gặp vấn đề sức khỏe tâm thần. Tuy nhiên, hiện mới chỉ một phần nhỏ trẻ được tiếp cận hỗ trợ kịp thời. Thiếu kiến thức về các vấn đề sức khỏe tâm thần, những định kiến của xã hội cũng như dịch vụ sức khỏe tâm thần còn hạn chế khiến nhiều trẻ em và thanh thiếu niên không nhận được hỗ trợ về điều trị và tư vấn chuyên môn khi các em cần nhất.
Theo các bác sĩ, việc chẩn đoán rối loạn tâm thần ở trẻ em còn gặp nhiều khó khăn. Nhiều hành vi được coi là triệu chứng của rối loạn tâm thần, chẳng hạn như nhút nhát, lo lắng, thói quen ăn uống kỳ lạ, nóng nảy… đều là những biểu hiện bình thường trong quá trình phát triển của trẻ. Việc này khiến gia đình không thể phân biệt được triệu chứng bệnh lý để thăm khám kịp thời. Bên cạnh đó, hiện vẫn còn nhiều phụ huynh có tâm lý không chấp nhận việc con mình bị rối loạn tâm thần và chậm trễ trong việc đưa trẻ đến các cơ sở điều trị.
Các bác sĩ cảnh báo, cần quan tâm, sàng lọc và phát hiện sớm các dấu hiệu rối loạn thần kinh ở trẻ em để can thiệp kịp thời nhằm hạn chế hậu quả nghiêm trọng xảy ra. Trong đó, bố mẹ, người trực tiếp chăm sóc trẻ, giáo viên, cán bộ y tế học đường cần được trang bị kiến thức, khả năng nhận diện các dấu hiệu ban đầu của các vấn đề sức khỏe tâm thần. Sự thừa nhận và hành động kịp thời của cha mẹ, cùng với sự chung tay của nhà trường và cộng đồng, sẽ là chìa khóa để giúp trẻ em vượt qua những khó khăn về sức khỏe tâm thần và phát triển toàn diện.
Trẻ bị rối loạn tâm thần nếu phát hiện muộn sẽ dẫn đến tình trạng bệnh nặng hơn, thời gian điều trị lâu hơn, ảnh hưởng đến chất lượng sống và các mối quan hệ xã hội. Cha mẹ, người chăm sóc trẻ cần nhận biết sớm những biểu hiện trẻ gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần như: Trẻ suy nhược cơ thể, chán ăn, không vận động, mất năng lượng; trẻ có biểu hiện trạng thái tinh thần rơi vào tiêu cực, con nhạy cảm, dễ buồn chán; mất cân bằng cảm xúc, hay hoảng hốt, dễ bị kích động, nổi cáu; thường xuyên căng thẳng và rối loạn lo âu, rối loạn giấc ngủ, mất ngủ hoặc ngủ quá nhiều. Bên cạnh đó, trẻ mất tập trung, trí nhớ giảm sút, không dễ dàng trình bày diễn đạt được ngôn ngữ một cách suôn sẻ so với độ tuổi của não bộ; có xu hướng tự cô lập bản thân, tách mình ra khỏi đám đông, tự làm hại bản thân, nghiện các chất kích thích…
“Ngay khi nhận thấy trẻ có những dấu hiệu này phụ huynh nên đưa trẻ đến các cơ sở chuyên khoa nhi, phòng khám tâm lý để sớm được thăm khám và hỗ trợ can thiệp kịp thời”, bác sĩ Nguyễn Thanh Sang, Trưởng Khoa Liên chuyên khoa Tâm lý lâm sàng - Phục hồi chức năng - Y học cổ truyền, Bệnh viện Nhi đồng 2 khuyến cáo.
