Ngày 2/7, tờ Financial Times đưa tin rằng OpenAI đã đề xuất trao cho chính phủ Mỹ 5% cổ phần của công ty nhằm giảm bớt áp lực chính trị ngày càng gia tăng tại Washington.
Theo Financial Times, phần cổ phần tiềm năng này có giá trị khoảng 42,6 tỷ USD sau khi OpenAI hoàn tất vòng gọi vốn kỷ lục vào tháng 3, đưa mức định giá sau đầu tư của doanh nghiệp lên 852 tỷ USD.
Financial Times dẫn lời hai nguồn thạo tin cho biết Giám đốc điều hành (CEO) của OpenAI, ông Sam Altman lập luận rằng việc để công chúng có lợi ích tài chính trong công ty sẽ là cách tốt nhất để chia sẻ những thành quả mà AI mang lại.
Theo Financial Times, ông Altman đã đưa ra đề xuất về việc chính phủ nắm giữ 5% cổ phần trong các cuộc thảo luận ban đầu với chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump như một phần của thỏa thuận rộng lớn hơn, theo đó Washington sẽ nắm giữ tỷ lệ cổ phần tương tự tại các công ty phát triển trí tuệ nhân tạo (AI) hàng đầu của Mỹ thông qua một tổ chức do chính phủ quản lý.
Cơ cấu được đề xuất cũng có thể bao gồm các công ty AI lớn khác của Mỹ như Anthropic, Google và Meta, theo đó các công ty này sẽ chuyển giao tỷ lệ cổ phần tương tự cho chính phủ thông qua một quỹ hoạt động theo mô hình quỹ đầu tư quốc gia.
Hiện vẫn chưa rõ liệu các công ty này có đồng ý với đề xuất đó hay không.
Theo Financial Times, đề xuất nêu trên được đưa ra trong bối cảnh áp lực của Mỹ đối với các công ty AI lớn ngày càng gia tăng, khi Washington ngày càng lo ngại về những lỗ hổng an ninh mạng liên quan đến các mô hình AI tiên tiến, cũng như sự cạnh tranh ngày càng mạnh từ các mô hình AI nguồn mở của Trung Quốc, vốn có năng lực gần tương đương nhưng chi phí thấp hơn đáng kể so với một số hệ thống AI hàng đầu của Mỹ.
Ngày 12/6, Washington cảnh báo công ty Anthropic PBC rằng doanh nghiệp này cần được chính phủ cho phép để cấp quyền truy cập các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) tiên tiến nhất của mình là Claude Fable 5 và Mythos 5 với công dân nước ngoài ở bất kỳ đâu trên thế giới, bao gồm cả những nhân viên mang quốc tịch nước ngoài đang làm việc tại Mỹ.
Sau đó, Anthropic PBC đã vô hiệu hóa quyền truy cập vào Mythos 5 và Fable 5 nhằm tuân thủ chỉ thị kiểm soát xuất khẩu của chính phủ.
Đến ngày 30/6, trong bài đăng trên X, Anthropic PBC cho biết: "Chúng tôi nhận thông báo rằng Bộ Thương mại Mỹ đã gỡ bỏ biện pháp kiểm soát xuất khẩu với Claude Fable 5 và Mythos 5. Chúng tôi sẽ bắt đầu khôi phục quyền tiếp cận từ ngày mai".
Theo kênh CNBC, đề xuất của OpenAI được đưa ra sau hơn một năm thảo luận về khả năng chính phủ sở hữu cổ phần trong công ty.
CNBC cũng cho biết ông Altman lần đầu tiên trực tiếp trình bày ý tưởng này với chính quyền Tổng thống Trump vào đầu năm 2025.
Vào tháng 4 vừa qua, OpenAI đã đề xuất thành lập một “quỹ tài sản công” để nắm giữ các tài sản phản ánh sự tăng trưởng của các công ty AI và phân phối những lợi ích kinh tế đó cho người dân.
Trước đây, theo hãng thống tấn Anadolu của Thổ Nhĩ Kỳ ngày 2/7, chính quyền của Tổng thống Trump cũng từng nắm giữ cổ phần tại các công ty tư nhân, bao gồm Intel, IBM và các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực điện toán lượng tử cũng như khoáng sản chiến lược trong nhiệm kỳ thứ hai của ông.
Chính phủ Mỹ đã sở hữu 10% cổ phần của Intel sau khi đầu tư 8,9 tỷ USD vào cổ phiếu phổ thông của nhà sản xuất chip này vào tháng 8 năm ngoái.
Vào tháng 5 vừa quan, Tổng thống Trump cho biết ông lẽ ra nên yêu cầu một tỷ lệ cổ phần lớn hơn tại Intel.
Nhà lãnh đạo Mỹ cũng từng mô tả việc Washington nắm giữ cổ phần tại các tập đoàn AI lớn là “một điều tuyệt vời”, giúp người dân Mỹ trở thành “đối tác trong cuộc cách mạng này”.
Câu chuyện về việc chia sẻ lợi ích do AI tạo ra gợi mở một vấn đề đáng chú ý đối với Việt Nam: phát triển công nghệ chiến lược cần gắn vai trò của Nhà nước, doanh nghiệp với mục tiêu tạo ra giá trị và lợi ích cụ thể cho người dân, xã hội.
Đối với Việt Nam, vấn đề cốt lõi không phải là Nhà nước có nắm giữ cổ phần tại doanh nghiệp AI hay không, bởi Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia và Thông báo số 24-TB/CQTTBCĐ kết luận của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm 6 tháng triển khai thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW tập trung yêu cầu xây dựng được cơ chế để Nhà nước, doanh nghiệp và xã hội cùng tham gia phát triển công nghệ, đồng thời chuyển thành quả công nghệ thành giá trị thực tế.
Nghị quyết 57 xác định người dân và doanh nghiệp là trung tâm, chủ thể, nguồn lực, động lực chính; Nhà nước giữ vai trò dẫn dắt, thúc đẩy và tạo điều kiện thuận lợi nhất cho phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Nghị quyết 57 đồng thời yêu cầu có cơ chế khuyến khích doanh nghiệp đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, đổi mới công nghệ, huy động các nguồn lực xã hội cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Thông báo 24 tiếp tục nhấn mạnh doanh nghiệp phải thực sự trở thành trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, đồng thời yêu cầu chuyển mạnh sang tạo ra sản phẩm, kết quả và giá trị cụ thể.
Đặc biệt, kết quả thực hiện Nghị quyết 57 phải thể hiện bằng công nghệ được làm chủ, năng suất được nâng cao, doanh nghiệp phát triển, lợi ích mang lại cho người dân, xã hội và mức đóng góp vào tăng trưởng, chứ không chỉ dừng ở văn bản, kế hoạch hay tổ chức bộ máy.
Vì vậy, thước đo quan trọng của phát triển AI không chỉ là quy mô doanh nghiệp hay nguồn lực huy động được, mà phải là công nghệ được làm chủ, sản phẩm và kết quả cụ thể, doanh nghiệp phát triển, lợi ích đối với người dân, xã hội và đóng góp vào tăng trưởng.
