Từ robot đồng hành, thiết bị theo dõi sức khỏe cho đến những trải nghiệm “du lịch ảo”, ngành công nghệ chăm sóc người cao tuổi đang phát triển mạnh, song vẫn còn một câu hỏi lớn đang được đặt ra, đó là liệu công nghệ có thực sự giúp tăng tính nhân văn trong chăm sóc, hay sẽ dần thay thế sự kết nối giữa con người với con người.
Giáo sư Wendy Moyle làm việc tại Đại học Griffith, bang Queensland (Australia) và là người điều hành phòng thí nghiệm robot xã hội, khẳng định con người sẽ không bị loại bỏ khỏi ngành chăm sóc. Bà nhấn mạnh mục tiêu của công nghệ là giúp người cao tuổi sống độc lập lâu hơn tại nhà, đồng thời giảm áp lực cho nhân viên chăm sóc để họ có nhiều thời gian tương tác trực tiếp với người cao tuổi.
Tuy nhiên, bà Moyle cũng thừa nhận tốc độ phát triển của AI và robot đang diễn ra rất nhanh, đôi khi vượt xa sự tham gia của các chuyên gia y tế trong quá trình thiết kế. Một ví dụ được bà đưa ra là thiết bị hỗ trợ nâng người từ giường, sàn hoặc ghế. Dù được thiết kế để hỗ trợ chăm sóc, song nhiều người cao tuổi cảm thấy sợ hãi vì thiết bị có kích thước lớn, cảm giác không thoải mái khi bị nâng lên quá cao, từ chối sử dụng vì cảm giác không an toàn. Điều này cho thấy công nghệ chỉ hiệu quả khi phù hợp với tâm lý và trải nghiệm thực tế của người dùng.
Tại thành phố Toowoomba của bang Queensland, một mô hình độc đáo đang được triển khai tại cơ sở chăm sóc người cao tuổi St Vincent’s Care. Người cao tuổi có thể bước vào một không gian mô phỏng như nhà ga và toa tàu, sau đó “du hành” qua dãy Alps của Thụy Sĩ bằng công nghệ thực tế ảo. Bên trong, họ có thể thưởng thức tiệc trà sang trọng, mặc trang phục như khi đi du lịch, ngắm cảnh núi tuyết qua màn hình sống động và trải nghiệm hành trình “St Vincent’s Express”. Mục đích là để xóa bỏ sự buồn chán, cô đơn và mang lại hy vọng cho người cao tuổi.
Theo Viện Nghiên cứu và Đổi mới hoạt động chăm sóc người cao tuổi Australia, VR có thể giúp cải thiện tâm trạng, tăng khả năng ghi nhớ, hỗ trợ tư duy và nhận thức, giảm đau và lo âu, giảm cô đơn và trầm cảm, hỗ trợ trị liệu cho người mắc chứng mất trí nhớ. Một số chương trình còn tái hiện ký ức cũ để hỗ trợ liệu pháp hồi tưởng, giúp người cao tuổi kết nối lại với quá khứ.
Một trong những công nghệ nổi bật là robot Abi do công ty Andromeda phát triển. Robot này có thể nhận diện khuôn mặt, ghi nhớ cuộc trò chuyện, nhận biết cảm xúc, giao tiếp bằng hơn 90 ngôn ngữ. Điều này đặc biệt hữu ích trong các viện dưỡng lão đa văn hóa tại Australia.
Ngoài robot và VR, nhiều thiết bị thông minh khác đang được ứng dụng như đồng hồ theo dõi sức khỏe, cảm biến phát hiện té ngã, thiết bị cảnh báo bếp quên tắt, loa thông minh nhắc uống thuốc, giường và nệm cảm biến hỗ trợ chăm sóc, xe lăn điện thông minh. Các chuyên gia cho rằng những công nghệ này có thể giúp giảm tải công việc cho nhân viên chăm sóc, đồng thời kéo dài thời gian người cao tuổi sống tại nhà.
Tuy nhiên, một số nhà nghiên cứu từ Đại học Sydney cảnh báo công nghệ có thể che khuất các vấn đề gốc rễ như thiếu nhân lực, dễ tạo hình ảnh người cao tuổi như “đối tượng thụ động” và đôi khi biến họ thành nguồn dữ liệu thay vì coi họ là những con người thật sự.
Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh việc cải cách hệ thống chăm sóc vẫn là yếu tố then chốt, không thể chỉ dựa vào công nghệ bởi công nghệ không thể thay thế sự kết nối của con người. Sự đồng cảm, thấu hiểu và kết nối thực sự giữa người với người vẫn là yếu tố không thể thay thế. Tương lai của ngành chăm sóc người cao tuổi có thể sẽ là sự kết hợp giữa công nghệ và con người, trong đó AI đóng vai trò hỗ trợ, còn con người vẫn giữ vai trò trung tâm trong việc mang lại sự chăm sóc và tình cảm thực sự.
