30 năm chứng khoán Việt Nam: Sau dấu mốc nâng hạng là tăng chất lượng

Sau 30 năm hình thành và phát triển, thị trường chứng khoán Việt Nam đã chuyển từ những phiên giao dịch đầu tiên với hai cổ phiếu niêm yết thành một thị trường vốn có quy mô hàng triệu tỷ đồng.

Việc chính thức được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp mở ra dấu mốc mới, đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục cải thiện chất lượng hàng hóa, minh bạch thông tin và năng lực quản trị thị trường.

Ba thập kỷ mở rộng quy mô và hội nhập thị trường vốn

Khách hàng giao dịch tại Hội sở chính Công ty Chứng khoán Bảo Việt tại Hà Nội. Ảnh: TTXVN
Khách hàng giao dịch tại Hội sở chính Công ty Chứng khoán Bảo Việt tại Hà Nội. Ảnh: TTXVN

Ngày 28/11/1996, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước được thành lập theo Nghị định 75/CP của Chính phủ, đặt nền móng cho sự hình thành thị trường chứng khoán Việt Nam. Gần 4 năm sau, ngày 20/7/2000, Trung tâm Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh chính thức khai trương. Phiên giao dịch đầu tiên diễn ra ngày 28/7/2000 với hai cổ phiếu REE và SAM, đánh dấu sự ra đời của thị trường chứng khoán tập trung tại Việt Nam.

Từ những bước đi ban đầu, thị trường từng bước mở rộng với sự xuất hiện của Trung tâm Giao dịch Chứng khoán Hà Nội, thị trường UPCOM, Trung tâm Lưu ký Chứng khoán Việt Nam, sau này là Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam.

Ba thập kỷ phát triển cũng ghi dấu quá trình đổi mới cơ chế giao dịch, hạ tầng công nghệ và khung khổ pháp lý. Từ áp dụng thanh toán T+3, chuyển sang T+2, triển khai khớp lệnh liên tục, giao dịch ký quỹ đến sự ra đời của thị trường chứng khoán phái sinh và chứng quyền có bảo đảm, các sản phẩm và phương thức giao dịch ngày càng đa dạng.

Cùng đó, hệ thống giao dịch, thanh toán và giám sát thị trường liên tục được nâng cấp. Việc vận hành hệ thống KRX từ tháng 5/2025, triển khai cơ chế giao dịch không yêu cầu ký quỹ trước đối với nhà đầu tư tổ chức nước ngoài (Non-Prefunding), cùng những cải cách về thanh toán, bù trừ và quản lý giao dịch đã tạo thêm nền tảng cho giai đoạn phát triển mới.

Theo số liệu được lãnh đạo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước công bố, đến ngày 30/10/2026, tổng vốn hóa thị trường cổ phiếu trên HOSE, HNX và UPCOM đạt khoảng 10,14 triệu tỷ đồng, tương đương 78,9% GDP ước tính năm 2025. Giá trị giao dịch cổ phiếu bình quân từ đầu năm đạt khoảng 24.000 tỷ đồng/phiên. Khối lượng giao dịch chứng khoán phái sinh bình quân đạt gần 230.000 hợp đồng/phiên.

Một dấu mốc quan trọng trên hành trình hội nhập là ngày 8/10/2025 (theo giờ Hà Nội), khi FTSE Russell công bố thị trường chứng khoán Việt Nam đã đáp ứng toàn bộ các tiêu chí chính thức và được nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp. Việc chuyển đổi chính thức và đưa cổ phiếu Việt Nam vào các rổ chỉ số của FTSE Russell được triển khai từ ngày 21/9/2026. Trước đó, thị trường đã được đưa vào danh sách theo dõi nâng hạng của tổ chức này từ năm 2018.

Trong thư chúc mừng nhân dịp kỷ niệm 30 năm Ngày truyền thống ngành Chứng khoán Việt Nam (28/11/1996 – 28/11/2026), ngày 16/11/2026, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nhấn mạnh: Ba mươi năm xây dựng và trưởng thành của ngành Chứng khoán gắn liền với tiến trình đổi mới, phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế của đất nước. Từ những bước đi đầu tiên đầy khó khăn, thị trường chứng khoán Việt Nam đã từng bước hình thành và phát triển đồng bộ hơn về thể chế, tổ chức thị trường, hạ tầng công nghệ và sản phẩm; trở thành bộ phận quan trọng của hệ thống tài chính quốc gia, góp phần huy động, phân bổ nguồn lực cho đầu tư phát triển, thúc đẩy công khai, minh bạch và nâng cao hiệu quả quản trị doanh nghiệp.

Thủ tướng Chính phủ cho rằng, việc FTSE Russell công bố nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp là sự ghi nhận quan trọng đối với nỗ lực cải cách bền bỉ của Việt Nam; đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục đáp ứng các tiêu chí, nâng cao chất lượng vận hành và củng cố niềm tin của nhà đầu tư trong nước, quốc tế.

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nhấn mạnh: “Để đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững đất nước, thực hiện các mục tiêu chiến lược đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đòi hỏi phải khơi thông, huy động và sử dụng hiệu quả hơn nữa mọi nguồn lực, nhất là nguồn vốn trung và dài hạn.

Ngành Chứng khoán cần tiếp tục phát huy truyền thống đoàn kết, đổi mới, tiên phong; tập trung xây dựng thị trường chứng khoán phát triển lành mạnh, an toàn, minh bạch, công bằng, hiệu quả và bền vững; nâng cao chất lượng hàng hóa và cơ sở nhà đầu tư; đẩy mạnh chuyển đổi số, hiện đại hóa hạ tầng, tăng cường năng lực quản lý, giám sát, phòng ngừa rủi ro và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư”.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đánh giá việc Việt Nam chính thức mang trạng thái thị trường mới nổi thứ cấp theo tiêu chuẩn FTSE Russell là dấu mốc lịch sử quan trọng đối với thị trường tài chính Việt Nam.

Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, trong bối cảnh dòng vốn quốc tế đang dịch chuyển mạnh mẽ, Việt Nam tiếp tục kiên định với mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và tăng trưởng xanh. Đồng thời, Việt Nam ưu tiên thu hút các dòng vốn chất lượng, dài hạn, gắn với chuyển giao tri thức, công nghệ và quản trị tiên tiến, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.

Nâng hạng mở đường cho dòng vốn chất lượng

Đề cập đến quá trình phát triển tiếp theo, Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Vũ Thị Chân Phương cho biết khả năng thu hút nguồn vốn không chỉ phụ thuộc vào việc nâng hạng, mà còn được quyết định bởi chất lượng thị trường, sức hấp dẫn của doanh nghiệp và môi trường đầu tư.

Theo bà Vũ Thị Chân Phương, thời gian tới, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước sẽ tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, hệ thống giao dịch, thanh toán, bù trừ, nâng cao chất lượng hàng hóa và đa dạng hóa sản phẩm trên thị trường.

Cơ quan quản lý cũng xác định 5 nhóm nhiệm vụ trọng tâm gồm: Tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính và nâng cao khả năng tiếp cận thị trường; hiện đại hóa hạ tầng và nâng cao năng lực vận hành; nâng cao chất lượng, đa dạng hóa hàng hóa; phát triển cơ sở nhà đầu tư theo hướng chuyên nghiệp, bền vững; nâng cao hiệu quả giám sát và tăng cường kỷ luật, kỷ cương thị trường; trong đó, về hạ tầng, cơ quan quản lý đang hoàn thiện hệ thống giao dịch, thanh toán bù trừ, triển khai cơ chế Đối tác bù trừ trung tâm (CCP) đối với thị trường cơ sở theo lộ trình, kết hợp chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ.

Về chất lượng hàng hóa, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát hành lần đầu ra công chúng (IPO) gắn với niêm yết, thúc đẩy cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước, hỗ trợ doanh nghiệp FDI tham gia thị trường, đồng thời nghiên cứu các sản phẩm tài chính mới.

Đối với doanh nghiệp niêm yết, bà Vũ Thị Chân Phương nhấn mạnh yêu cầu nâng cao năng lực quản trị, tính minh bạch, trách nhiệm giải trình, tăng cường công bố thông tin bằng tiếng Anh và sử dụng nguồn vốn hiệu quả. Cơ quan quản lý cũng kiến nghị các bộ, ngành liên quan tiếp tục rà soát quy định về tỷ lệ sở hữu nước ngoài tại doanh nghiệp theo hướng thuận lợi hơn, giúp nhà đầu tư quốc tế có thêm hàng hóa chất lượng để lựa chọn.

Ở góc độ tổ chức xếp hạng, bà Wanming Du, Giám đốc Chính sách Chỉ số khu vực châu Á - Thái Bình Dương của FTSE Russell cho biết, đợt chuyển đổi đầu tiên sau nâng hạng đã diễn ra rất hiệu quả. Kết quả này giúp củng cố niềm tin của cộng đồng đầu tư quốc tế rằng các đợt tái cơ cấu danh mục tiếp theo cũng sẽ diễn ra thuận lợi và thành công như đợt đầu tiên.

Theo bà Wanming Du, các quỹ đầu tư thụ động mô phỏng chỉ số sẽ phân bổ vốn vào Việt Nam theo tỷ trọng của thị trường trong danh mục Thị trường mới nổi. Việc duy trì vị thế, tỷ trọng và số lượng doanh nghiệp đáp ứng tiêu chí trong danh mục này có ý nghĩa đối với khả năng duy trì dòng vốn thụ động.

Đại diện FTSE Russell đưa ra 4 khuyến nghị đối với thị trường vốn Việt Nam. Thứ nhất, tháo gỡ rào cản về tỷ lệ sở hữu nước ngoài để tăng số lượng doanh nghiệp đủ điều kiện góp mặt trong bộ chỉ số. Theo thông tin bà Wanming Du chia sẻ, hiện con số này mới dừng lại ở 27 doanh nghiệp.

Thứ hai, mở rộng chiều sâu và chiều rộng thị trường thông qua hoạt động IPO; trong đó, chú trọng chất lượng doanh nghiệp, nền tảng hoạt động và sự đa dạng ngành nghề.

Thứ ba, phát triển cơ sở nhà đầu tư tổ chức trong nước, thúc đẩy các quỹ hưu trí, nguồn vốn từ công ty bảo hiểm và xây dựng cơ chế để nguồn tiền tiết kiệm của người dân tham gia đầu tư hiệu quả vào thị trường chứng khoán.

Thứ tư, củng cố niềm tin và tính minh bạch thông qua công bố thông tin công khai, minh bạch và duy trì tính dự báo trước của các quy định pháp luật khi có thay đổi chính sách.

Sau 30 năm, thị trường chứng khoán Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ những phiên giao dịch đầu tiên đến quá trình hiện đại hóa hạ tầng, hoàn thiện pháp lý và hội nhập quốc tế. Dấu mốc nâng hạng tiếp tục đặt ra những yêu cầu về chất lượng doanh nghiệp, tính minh bạch, cơ sở nhà đầu tư và năng lực vận hành, bên cạnh mục tiêu mở rộng quy mô thị trường.

Văn Giáp/TTXVN

Dành cho bạn

Cổ phiếu Deutsche Bank lao dốc sau vụ rò rỉ dữ liệu quy mô lớn

Cổ phiếu Deutsche Bank lao dốc sau vụ rò rỉ dữ liệu quy mô lớn

Theo phóng viên TTXVN tại Đức, cổ phiếu Deutsche Bank, tập đoàn ngân hàng đa quốc gia của Đức có trụ sở tại Frankfurt, giảm tới 6% trong phiên giao dịch đầu ngày 17/11, sau khi những tiết lộ về hàng triệu thư điện tử và tài liệu nội bộ của ngân hàng này được công bố, làm gia tăng tâm lý lo ngại của giới đầu tư.

Chứng khoán châu Á đồng loạt giảm

Chứng khoán châu Á đồng loạt giảm

Sắc đỏ bao trùm các thị trường chứng khoán châu Á trong phiên 17/11. Làn sóng tháo chạy khỏi nhóm cổ phiếu công nghệ bùng phát và động thái siết chặt xuất khẩu chip của Mỹ làm gia tăng sự bất an của giới đầu tư.