Theo truyền thông Qatar, Phó Thủ tướng Nga Alexander Novak nói trong chương trình thời sự Vesti ngày 12/10: “Đến cuối năm nay, chúng ta có thể đạt sản lượng cung ứng 3,5 triệu tấn mỗi tháng cho các thị trường toàn cầu, tương đương mức trước khi xảy ra khủng hoảng”.
Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Mỹ Donald Trump đã điện đàm về thỏa thuận dự kiến đưa 300.000 tấn dầu diesel ra thị trường toàn cầu trong tháng 10, 500.000 tấn trong tháng 11 và 1 triệu tấn trong tháng 12.
Ông Trump viết trên mạng xã hội: “Giá dầu diesel đối với người dân Mỹ và thực sự là trên toàn thế giới sẽ giảm kỷ lục và nhanh chóng" .
Tuy nhiên, các chuyên gia tỏ ra hoài nghi và đánh giá rằng thoả thuận giữa ông Trump và Nga đã làm xuất hiện rạn nứt mới giữa Mỹ và châu Âu về cuộc xung đột tại Ukraine.
Ông Kostis Stambolis, Giám đốc điều hành Viện Năng lượng Đông Nam Âu (IENE), mô tả động thái của Mỹ là hoàn toàn mang tính chính trị và nhằm đẩy Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky vào thế khó. Ông cho rằng ông Trump muốn phát đi tín hiệu rằng Mỹ không có vấn đề gì với Nga, trái ngược với quan điểm của châu Âu. Ông nói thêm: “Nga sản xuất 5,8 triệu tấn dầu diesel mỗi tháng. Khoảng 2 triệu tấn có thể dành cho xuất khẩu”.
Sau khi xuất hiện thỏa thuận dầu diesel nói trên, châu Âu đã phản ứng bằng cách tái khẳng định ủng hộ Ukraine. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cho biết, nguồn tài chính phục vụ cuộc chiến của Ukraine sẽ là trọng tâm hàng đầu tại hội nghị thượng đỉnh Hội đồng châu Âu diễn ra trong tuần này. Ngày 12/10, Ngoại trưởng Phần Lan Elina Valtonen kêu gọi các nước châu Âu cấm cấp toàn bộ thị thực du lịch cho công dân Nga.
Theo chuyên gia Stambolis, ông Trump đang tận dụng những điểm yếu của châu Âu để khiến khu vực này thay đổi lập trường về Ukraine. Ông nói: “Khoảng 30 nhà máy lọc dầu ở châu Âu đã đóng cửa trong 15 năm qua vì lý do môi trường, bởi các cơ sở này phải trả phí phát thải khí nhà kính. Vì vậy, hiện nay châu Âu không thể tự cung tự cấp các sản phẩm dầu mỏ”.
Ông Stambolis nhận định ông Trump đang cho châu Âu thấy rằng ông không muốn hợp tác với châu Âu và điều này càng khiến rạn nứt giữa Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) sâu sắc hơn.
Trong khi đó, Ukraine tuyên bố đã phá hủy khoảng một nửa công suất lọc dầu của Nga, buộc Nga phải ngừng xuất khẩu các sản phẩm dầu mỏ có giá trị cao, vốn giúp nước này tài trợ cho cuộc chiến. Ukraine cũng đã tấn công các tàu chở dầu thô của Nga trên đường vận chuyển tới thị trường toàn cầu.
Ông Zelensky cho rằng chiến lược này đang phát huy hiệu quả, đồng thời cảnh báo thỏa thuận của ông Trump đã làm suy yếu chiến lược này. Theo thoả thuận, Mỹ tạm đình chỉ các biện pháp trừng phạt đối với các sản phẩm dầu mỏ của Nga đến tháng 4/2027.
Sau phản ứng của ông Zelensky, ông Trump nói với các phóng viên tại Nhà Trắng: “Ông Zelensky muốn gây khó khăn cho nông dân và chủ trang trại của chúng ta bằng cách gây sức ép lên nguồn cung dầu diesel, bởi Nga cung cấp một phần lớn lượng dầu diesel trên toàn thế giới”. Ông nói thêm: “Tôi nghĩ đã đến lúc Ukraine cần có một tổng thống mới”.
Trong khi đó, châu Âu lại ủng hộ chiến lược kinh tế của Ukraine nhằm gây sức ép lên Nga. Ông Trump cáo buộc chiến lược này khiến giá xăng bán lẻ tại Mỹ tăng cao, trong bối cảnh cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Quốc hội Mỹ diễn ra vào đầu tháng 11 đang đến gần.
Chính trị lấn át kinh tế
Bản thân Tổng thống Trump cũng theo đuổi chính sách có nhiều mâu thuẫn trong vấn đề liên quan Nga.
Sau khi lên nắm quyền vào tháng 1/2025, ông cắt viện trợ quân sự của Mỹ cho Ukraine, nhưng sau đó đồng ý bán vũ khí cho châu Âu để hỗ trợ Ukraine.
Tháng 2/2025, ông công khai tranh cãi với ông Zelensky tại Phòng Bầu dục của Nhà Trắng, tuyên bố nhà lãnh đạo Ukraine “không có quân bài nào trong tay”. Tuy nhiên, tại hội nghị thượng đỉnh NATO năm nay, ông Trump lại khen ngợi ông Zelensky.
Tháng trước, ông Trump ký Đạo luật Lindsey Graham, cho phép ông trừng phạt các quốc gia mua dầu của Nga. Chỉ 11 ngày sau, ông lại đảo ngược chính sách.
Bà Victoria Vdovychenko, chuyên gia về an ninh châu Âu tại Trung tâm Địa chính trị thuộc Đại học Cambridge, nhận định: “Mỗi khi chính sách nghiêng về một phía, ông Trump lại cố gắng cân bằng bằng công cụ hoàn toàn khác và đối lập. Bằng cách này, ông ấy tìm cách kiểm soát câu chuyện cũng như các cuộc đàm phán dưới mọi hình thức. Vì vậy, xu hướng thay đổi này sẽ tiếp tục chi phối”.
Biến động giá dầu diesel tại Mỹ
Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), giá dầu diesel và xăng trung bình tại Mỹ có tăng vọt trong thời gian ngắn nhưng nhìn chung ít thay đổi do cuộc xung đột tại Ukraine. Trong khi đó, giá các mặt hàng này đã tăng mạnh do cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran.
Ngày Nga phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine, 24/2/2022, giá dầu diesel tại Mỹ ở mức 4,1 USD/gallon. Đến ngày 28/2/2026, ngay trước khi ông Trump phát động cuộc chiến tại vùng Vịnh, mức giá này giảm xuống còn 3,81 USD/gallon.
Giá xăng không chì thông thường tại Mỹ cũng diễn biến tương tự. Trước khi Nga tiến hành chiến dịch quân sự tại Ukraine, giá xăng ở mức 3,48 USD/gallon. Đến trước cuộc chiến tại vùng Vịnh của ông Trump, giá giảm xuống còn 2,79 USD/gallon, nhưng sau đó tăng khoảng 50%, lên 4,15 USD/gallon.
Chính phủ Mỹ có rất ít dư địa để giảm thuế, do thuế chỉ chiếm khoảng 11-12% giá bán lẻ. Vì vậy, chính phủ chỉ có thể tác động đến giá thông qua nguồn cung.
Ông Stambolis bình luận: “Nếu thị trường biết rằng nguồn cung dầu diesel sẽ tăng mạnh trong những tuần tới, thông tin này sẽ được phản ánh vào giá hiện tại và khiến giá giảm ngay từ bây giờ”.
Tuy nhiên, theo ông, yếu tố giúp hạ giá dầu nhiều hơn là thông báo ngày 2/10 của Nhóm các nước công nghiệp phát triển hàng đầu thế giới (G7) về việc xả 100 triệu thùng dầu từ các kho dự trữ chiến lược. Ngoài ra, 80 triệu thùng dầu còn lại từ đợt xả 400 triệu thùng hồi tháng 3 cũng sẽ được đưa ra thị trường.
