Thực hành phóng sinh đúng Chính pháp, bảo vệ môi trường mùa Vu Lan

Theo Trưởng lão Hòa thượng Thích Thiện Nhơn, Phó Pháp chủ Hội đồng Chứng minh, Chủ tịch Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam (GHPGVN), trong truyền thống Phật giáo, phóng sinh là một pháp thực hành thể hiện tinh thần từ bi, tôn trọng và bảo hộ sự sống, gắn liền với giới không sát sinh. Ý nghĩa chân chính của phóng sinh là cứu giúp những chúng sinh đang gặp nguy hiểm, đứng trước nguy cơ bị sát hại, tạo điều kiện để chúng được tiếp tục sống trong môi trường tự nhiên phù hợp. Việc phóng sinh phải được thực hành với tâm từ bi đi đôi với trí tuệ, không chạy theo hình thức, số lượng hoặc quan niệm cầu xin, giải hạn.

Thực tế hiện nay, tại một số nơi, một số chùa, cơ sở tự viện các Phật tử, và du khách hành hương có nhu cầu phóng sinh vào các ngày lễ lớn, đặc biệt trong mùa Vu Lan, Rằm tháng Bảy, đã phát sinh tình trạng đặt mua trước với số lượng lớn các loài chim, cá, rùa và động vật khác để tổ chức phóng sinh.

Việc làm này có thể vô tình tạo ra nhu cầu thị trường, thúc đẩy hoạt động săn bắt, đánh bắt, vận chuyển, buôn bán và giam giữ động vật; thậm chí có trường hợp động vật sau khi được thả tiếp tục bị bắt lại để bán. Bên cạnh đó, việc thả các loài không phù hợp với môi trường tiếp nhận, các loài cá, rùa ngoại lai hoặc loài thủy sinh có nguy cơ gây hại có thể ảnh hưởng đến hệ sinh thái, đa dạng sinh học và môi trường tự nhiên.

Nhằm hướng dẫn Tăng Ni, Phật tử thực hành phóng sinh đúng Chính pháp, thiết thực thực hiện tinh thần từ bi, không sát sinh, đồng thời nâng cao trách nhiệm của Phật giáo đối với việc bảo vệ môi trường, bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học.

Ban Trị sự GHPGVN các tỉnh, thành phố, các cơ sở tự viện, Tăng Ni và Phật tử tăng cường giảng giải để Phật tử hiểu đúng ý nghĩa của phóng sinh. Phóng sinh trước hết là cứu mạng, bảo hộ sự sống, không phải nghi lễ bắt buộc và không được biến thành hoạt động mang tính hình thức, phong trào hoặc phương tiện cầu tài, cầu lộc.

Khuyến khích thực hành phóng sinh tùy duyên: Khi gặp chúng sinh đang bị đe dọa tính mạng, bị mắc nạn hoặc có điều kiện cứu giúp thì phát tâm cứu hộ và đưa chúng trở lại môi trường sống phù hợp.
Không đặt mua động vật để phục vụ nhu cầu phóng sinh. Các cơ sở tự viện, Tăng Ni và Phật tử không tổ chức đặt hàng, thu gom hoặc đặt mua trước với số lượng lớn chim, động vật quý hiếm, các loài thuỷ sinh gây nguy hại, và các loài động vật khác để làm vật phóng sinh, nhất là vào các dịp lễ, Rằm, mùng Một và mùa Vu Lan – Báo hiếu.

Không để nhu cầu làm việc thiện của người Phật tử trở thành nguyên nhân phát sinh hoặc gia tăng việc săn bắt, đánh bắt, nhốt giữ và buôn bán sinh vật để cung cấp cho hoạt động phóng sinh. Tuyệt đối không sử dụng động vật hoang dã, nguy cấp, quý, hiếm làm vật phóng sinh. Không mua bán, tiếp nhận, vận chuyển hoặc sử dụng chim hoang dã, động vật hoang dã, các loài động vật nguy cấp, quý, hiếm và các loài thuộc diện được pháp luật bảo vệ để tổ chức phóng sinh.

Khi phát hiện động vật hoang dã, động vật nguy cấp, quý, hiếm bị săn bắt, nuôi nhốt, vận chuyển hoặc buôn bán trái pháp luật, cần thông báo và phối hợp với cơ quan chức năng, cơ quan kiểm lâm hoặc đơn vị cứu hộ động vật có thẩm quyền để xử lý, cứu hộ và tái thả theo đúng quy định và yêu cầu chuyên môn.

Không phóng sinh các loài thủy sinh có nguy cơ gây hại cho môi trường và hệ sinh thái. Không mua, thả các loài ngoại lai xâm hại, loài ngoại lai có nguy cơ xâm hại và các loài thủy sinh có khả năng gây mất cân bằng sinh thái, cạnh tranh hoặc gây hại cho các loài bản địa.

Đặc biệt, không vì thuận tiện, giá rẻ hoặc số lượng lớn mà tùy tiện mua các loài cá, rùa, ốc và sinh vật thủy sinh không xác định rõ loài, nguồn gốc và môi trường sống để thả xuống sông, hồ, ao, đầm.

Việc cứu hộ và tái thả động vật thủy sinh phải căn cứ vào đặc tính sinh học, môi trường sống tự nhiên và hướng dẫn của cơ quan chuyên môn khi cần thiết; tuyệt đối không thực hiện việc phóng sinh nếu có nguy cơ làm chết động vật hoặc gây tác động xấu đến môi trường.

Hòa thượng Thích Thiện Nhơn khuyến cáo, không tổ chức phóng sinh gây ô nhiễm môi trường. Không thả túi nilon, bao bì, hộp xốp, chai lọ, dây buộc, lồng, vật dụng chứa động vật hoặc các loại rác thải xuống sông, hồ và môi trường tự nhiên trong quá trình phóng sinh. Các cơ sở tự viện tổ chức hoạt động phóng sinh phải bảo đảm vệ sinh môi trường, an toàn, trật tự; không tập trung đông người gây ảnh hưởng đến giao thông, sinh hoạt cộng đồng và cảnh quan tại khu vực tổ chức.

Chuyển từ “mua vật phóng sinh” sang thực hành bảo hộ sự sống. Hội đồng Trị sự khuyến khích Tăng Ni, Phật tử dành nguồn lực thay vì đặt mua động vật phóng sinh để thực hiện những việc làm thiết thực như: cứu hộ động vật bị nạn; hỗ trợ các trung tâm cứu hộ động vật hoang dã; trồng và bảo vệ cây xanh, rừng và nguồn nước; giảm rác thải nhựa; bảo vệ môi trường sống của các loài; thực hành ăn chay, hạn chế sát sinh và vận động cộng đồng cùng tôn trọng sự sống.

Đây chính là sự mở rộng ý nghĩa của hạnh phóng sinh trong đời sống hiện đại: không chỉ cứu một sinh mạng trong một thời điểm mà còn góp phần bảo vệ môi trường sống để muôn loài được an ổn lâu dài.