Tiếng động cơ máy bay của hãng hàng không Thổ Nhĩ Kỳ Turkish Airlines vẫn đều đều vang lên thì bất ngờ, một giọng nói cất lên tuyên bố: “Kể từ giờ phút này, người Hồi giáo sẽ kiểm soát máy bay”. Giữa tình huống bất ngờ ấy, một hành khách đồng thời là phóng viên chiến trường mang theo máy ảnh đã quyết định làm điều mà không phải ai cũng dám làm: chụp lại mọi diễn biến. Đó là Coşkun Aral, người đã chụp được một trong những bộ ảnh kỳ lạ nhất trong lịch sử không tặc, trong đó có những khoảnh khắc khó tin khi cả kẻ không tặc lẫn phi công đều mỉm cười.
Bối cảnh Thổ Nhĩ Kỳ năm 1980
Theo trang utterlyinteresting.com, để hiểu vì sao bốn người đàn ông chiếm giữ một chiếc Boeing 727 vào tháng 10/1980, cần nhìn lại tình hình Thổ Nhĩ Kỳ thời điểm đó. Trong suốt những năm 1970, đất nước này chìm trong nhiều năm xung đột chính trị bạo lực giữa các phe cánh tả và cánh hữu. Các vụ đánh bom, ám sát và đụng độ trên đường phố đã khiến hàng nghìn người thiệt mạng.
Tháng 9/1980, chỉ vài tuần trước vụ không tặc, quân đội Thổ Nhĩ Kỳ tiến hành đảo chính, đình chỉ hoạt động của quốc hội và cấm các đảng phái chính trị. Chính quyền quân sự mới mạnh tay trấn áp cả các phong trào cánh tả lẫn phong trào Hồi giáo.
Bốn kẻ không tặc là thành viên của một nhóm Hồi giáo cực đoan, coi cuộc đảo chính là hành động của một “chế độ phát xít quân sự” mà chúng muốn chống lại. Kế hoạch của chúng là chuyển hướng máy bay đến Iran rồi Afghanistan.
Chuyến bay bất ngờ rẽ hướng khác
Ngày 14/10/1980, chuyến bay số hiệu 293 của hãng hàng không Turkish Airlines, sử dụng chiếc Boeing 727 mang tên Diyarbakır, đang thực hiện hành trình thường lệ từ Munich đến Ankara, có điểm dừng tại Istanbul. Mọi chuyện lẽ ra diễn ra bình thường, nếu bốn tay súng Hồi giáo cực đoan không chiếm quyền kiểm soát máy bay và tuyên bố sẽ chuyển hướng đến Iran, sau đó tiếp tục bay sang Afghanistan để gia nhập lực lượng thánh chiến ở đây.
Dấu hiệu đầu tiên khiến hành khách nhận ra có chuyện bất thường là chuyến bay kéo dài hơn nhiều so với dự kiến. Sau này, phóng viên Aral nhớ lại: “Chuyến bay khởi hành lúc 17h35 và máy bay mang tên Diyarbakır. Thông thường, bay đến Ankara chỉ mất 40 phút, nhưng sau một tiếng rưỡi, chúng tôi vẫn chưa đến nơi”.
Khi những kẻ không tặc cuối cùng cũng lộ diện, chúng đưa ra một yêu cầu kỳ lạ: phụ nữ phải che tóc. Nếu không có khăn trùm đầu, họ có thể dùng vỏ bọc ghế. Chúng tuyên bố: “Chúng tôi không muốn làm hại ai trên máy bay. Chúng tôi đang chiến đấu chống chế độ phát xít quân sự”.
Bản năng phóng viên
Trong số các hành khách có Coşkun Aral, một phóng viên chiến trường người Thổ Nhĩ Kỳ vốn quen lao vào những nơi hỗn loạn thay vì tìm cách tránh xa. Khi tình hình diễn biến phức tạp, ông làm một việc khác thường: lấy máy ảnh ra và bắt đầu chụp. Ban đầu, ông thậm chí còn không ngắm khung hình mà cứ bấm máy.
Một tên không tặc đi dọc lối đi giữa các hàng ghế. Theo bản năng nghề nghiệp, Aral hỏi liệu mình có thể phỏng vấn người này hay không. Tất nhiên, câu trả lời là không. Nhưng một lúc sau, một tên không tặc khác tiến đến, ra lệnh cho ông đi theo. Cơ hội làm nên tên tuổi của Aral bắt đầu từ đó.
Aral vốn không phải người chỉ đứng ngoài quan sát. Sinh năm 1945, ông là một trong những phóng viên ảnh nổi tiếng nhất Thổ Nhĩ Kỳ, từng đưa tin về các cuộc chiến ở Liban, Iran và Iraq, nhiều lần đối mặt với hỏa lực của đối phương. Sau ngần ấy trải nghiệm, việc một tay súng xuất hiện trên máy bay tuy vẫn là tình huống bất thường nhưng không hoàn toàn xa lạ với ông.
Khi đó, Aral đang trên đường trở về Ankara sau chuyến công tác tại Đức. Máy ảnh của ông được cất trong ngăn hành lý phía trên. Khi vụ không tặc xảy ra, ông đưa ra một quyết định mà phóng viên ảnh nào cũng có thể hiểu được: công việc không thể dừng lại chỉ vì chính mình cũng đang ở trong tình thế nguy hiểm.
Bên trong buồng lái
Aral được dẫn vào buồng lái, nơi ông chứng kiến một cảnh tượng sau này trở thành giai thoại. Một tên không tặc chĩa súng ngắn vào cổ phi công, miệng nở nụ cười tươi. Trong khi đó, phi công không hề hoảng loạn mà cũng bình thản mỉm cười.
Những kẻ không tặc thậm chí còn kể cho Aral nghe cách chúng đưa khẩu súng lên máy bay mà không bị phát hiện. Ban đầu, chúng định khoét một cuốn kinh Quran để giấu súng bên trong. Tuy nhiên, vì lo ngại hành động đó xúc phạm kinh thánh, chúng quyết định khoét rỗng từ điển tiếng Arab.
Bầu không khí lúc ấy gần như siêu thực. Có lúc, mọi người bật cười. Theo lời kể, phi công còn đùa với kẻ đang chĩa súng vào cổ mình rằng đừng dí khẩu súng sát quá, nếu không ông có thể bị nhột và khiến máy bay rơi.
Những bức ảnh Aral chụp đã ghi lại trọn vẹn bầu không khí kỳ lạ ấy: những người đàn ông mang vũ khí nhưng vẫn mỉm cười, một phi công đang gặp nguy hiểm nhưng vẫn giữ được bình tĩnh. Đây là một trong những bộ ảnh về một vụ không tặc gây ám ảnh nhất bởi đã phơi bày những khoảnh khắc rất đỗi con người giữa tình huống sinh tử.
Phần lớn ảnh về các vụ không tặc, nếu có, thường được chụp từ bên ngoài: máy bay đỗ trên đường băng, các nhà đàm phán đứng từ xa hoặc hành khách bước xuống cầu thang sau khi được thả. Những bức ảnh của Aral hoàn toàn khác biệt. Chúng được chụp ngay bên trong máy bay, trong không gian chật hẹp của buồng lái, ghi lại diễn biến của một vụ bắt giữ con tin từ khoảng cách chỉ vài chục centimet.
Xét theo khía cạnh này, bộ ảnh của Aral thuộc truyền thống ảnh báo chí chiến trường xuất sắc. Điểm chung của những tác phẩm ấy là đưa ống kính đến đủ gần để cho người xem thấy sự việc thực sự diễn ra như thế nào, thay vì chỉ quan sát từ bên ngoài.
Kết thúc cuộc khủng hoảng
Vụ việc kết thúc khi lực lượng vũ trang Thổ Nhĩ Kỳ đột kích máy bay và khống chế những kẻ không tặc. Tuy nhiên, đối với Aral, thử thách vẫn chưa kết thúc. Bị nhầm là một trong những kẻ chiếm máy bay, ông bị bắt và giam giữ trong nhà tù Thổ Nhĩ Kỳ suốt 4 ngày rồi mới được xác minh không liên quan đến vụ việc và được tự do.
Đến lúc đó, những bức ảnh của ông đã được phổ biến rộng rãi trên thế giới. Nhờ ống kính của Aral, vụ không tặc vốn có thể chỉ được nhớ đến như một câu chuyện u ám khác về cướp máy bay đã trở thành sự kiện lịch sử kỳ lạ, gần như phi lý.
Bốn kẻ không tặc bị đưa ra xét xử tại tòa án quân sự Thổ Nhĩ Kỳ. Ba tên bị tuyên án tử hình, nhưng sau đó được giảm án. Tên còn lại phải nhận án tù dài hạn. Năm 1980, Thổ Nhĩ Kỳ không phải là nơi các tay súng Hồi giáo cực đoan có thể dễ dàng được khoan hồng khi chính quyền quân sự vừa lên nắm quyền với mục tiêu lập lại trật tự.
Chiếc Diyarbakır tiếp tục hoạt động dưới màu sơn của Turkish Airlines thêm vài năm. Trong khi đó, câu chuyện về khẩu súng được giấu trong cuốn từ điển tiếng Arab đã trở thành một trong những tình tiết được nhắc lại nhiều nhất trong vụ không tặc. Chi tiết này cũng góp phần định hình những suy nghĩ sau đó về cách thức che giấu vũ khí trong các vật dụng thông thường.
Vì sao những bức ảnh vẫn gây ấn tượng?
Các vụ không tặc thường gắn với nỗi sợ hãi, bạo lực và bi kịch. Nhưng những bức ảnh của Aral lại cho thấy một khía cạnh khác: ngay giữa khủng hoảng, những khoảnh khắc kỳ lạ và đậm chất con người vẫn có thể xuất hiện.
Nụ cười của tên không tặc, sự bình tĩnh của phi công và những tràng cười khó tin trong buồng lái đều được ghi lại chỉ qua vài lần bấm máy.
Đối với Coşkun Aral, phóng sự này đã thay đổi cuộc đời, đưa tên tuổi ông nổi tiếng trên trường quốc tế. Năm 2015, ông xuất bản cuốn hồi ký Gördüğüm Dünya (Thế giới tôi đã chứng kiến), trong đó kể lại đầy đủ câu chuyện.
Với những người còn lại, câu chuyện là lời nhắc nhở rằng lịch sử không chỉ được tạo nên từ những sự kiện lớn lao mà còn từ những khoảnh khắc thoáng qua, những biểu cảm khó tin và lòng can đảm của một người vẫn tiếp tục bấm máy khi những người khác chết lặng vì sợ.
