Theo cơ chế này, cơ quan BHXH chủ động rà soát, phân loại các đơn vị vi phạm, cung cấp thông tin, hồ sơ liên quan và phối hợp với VKSND trong quá trình đôn đốc, xác minh, làm việc với doanh nghiệp.
Đối với trường hợp đủ điều kiện nhưng không khắc phục vi phạm, VKSND xem xét thực hiện quyền khởi kiện theo thẩm quyền. Cơ chế VKSND khởi kiện vụ án dân sự công ích được thí điểm trong 3 năm, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 tại 6 địa phương gồm: Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Cần Thơ, Quảng Ninh và Đắk Lắk.
Tại TP Hồ Chí Minh, tính đến ngày 3/9, cơ quan BHXH đã phối hợp cùng VKSND các khu vực mời 6.755 đơn vị nợ BHXH với tổng số tiền khoảng 2.161,7 tỉ đồng đến làm việc. Kết quả thu hồi được số tiền hơn 442,16 tỉ đồng, tương ứng 20,45% số tiền chậm đóng.
VKSND khu vực 12, khu vực 14 TP Hồ Chí Minh và BHXH cơ sở Phú Mỹ làm việc với các đơn vị chậm đóng BHXH.
Trong các buổi làm việc, BHXH TP Hồ Chí Minh và Viện kiểm sát tập trung tuyên truyền, giải thích trách nhiệm của người sử dụng lao động. Hai cơ quan yêu cầu các đơn vị xây dựng phương án và khẩn trương khắc phục số tiền chậm đóng theo quy định.
Tại Hà Nội, tính đến hết tháng 8/2026, VKSND hai cấp TP Hà Nội đã thực hiện đôn đốc đối với 2.166 đơn vị, qua đó thu hồi 126,7 tỷ đồng trên tổng số 239,1 tỷ đồng tiền chậm đóng, trốn đóng BHXH, đạt tỷ lệ 46,39%. Gần đây nhất, việc Tòa án chấp thuận toàn bộ yêu cầu khởi kiện của Viện kiểm sát, buộc Công ty MD tại xã Ứng Thiên, Hà Nội thực hiện nghĩa vụ đóng BHXH là một trường hợp điển hình.
Theo hồ sơ vụ việc, Công ty MD kê khai đóng BHXH cho 5 lao động nhưng chậm, trốn đóng kéo dài. Sau khi BHXH cơ sở Ứng Hòa chuyển thông tin vi phạm và VKSND khu vực 12, Hà Nội làm việc, doanh nghiệp đã khắc phục một phần. Đến tháng 8/2026, số tiền còn phải thanh toán là 158 triệu đồng.
Theo Luật BHXH năm 2024, cơ quan BHXH không có thẩm quyền khởi kiện. Vì vậy, BHXH cơ sở Ứng Hòa, với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, đã đề nghị VKSND khu vực 12 thực hiện quyền khởi kiện dân sự công ích theo Nghị quyết số 205/2025/QH15.
VKSND khu vực 12 với vai trò nguyên đơn đã khởi kiện, đề nghị Tòa án buộc Công ty MD phải thanh toán ngay toàn bộ số tiền nợ và lãi là 158 triệu đồng, để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương và bảo vệ lợi ích công. Tòa án nhân dân khu vực 12, Hà Nội đã thụ lý vụ án và đưa ra xét xử thành công.
Theo ông Đỗ Dương Toàn, Phó Viện trưởng VKSND TP Hà Nội, triển khai Nghị quyết 205 của Quốc hội, VKSND hai cấp TP Hà Nội đã ký quy chế phối hợp với các cơ quan, đơn vị trên địa bàn trong đó có BHXH, thuế; đồng thời mở đường dây nóng, hộp thư tố tụng công ích, mã QR tiếp nhận phản ánh để người lao động, người yếu thế có thể cung cấp thông tin một cách thuận tiện nhất.
Thực tiễn triển khai Nghị quyết 205 trong lĩnh vực BHXH tại Hà Nội cho thấy, đa số các doanh nghiệp đã chủ động hoàn thành nghĩa vụ BHXH sau khi nhận được kiến nghị của Viện kiểm sát. Những trường hợp có đủ điều kiện nhưng không khắc phục thì Viện kiểm sát sẽ ban hành Quyết định khởi kiện ra Tòa án theo quy định.
"Quan điểm của Hà Nội là không phải vụ việc nào cũng khởi kiện ra Tòa án. Trước hết phải yêu cầu chủ thể vi phạm tự khắc phục; chỉ khởi kiện khi cần thiết. Chính cơ chế này đã giúp hơn 80% vụ việc được giải quyết ngay từ giai đoạn tiền khởi kiện, tiết kiệm thời gian, chi phí tố tụng nhưng vẫn bảo vệ được đầy đủ lợi ích công và quyền của người dân", Phó Viện trưởng VKSND TP Hà Nội Đỗ Dương Toàn nhấn mạnh.
