Thước đo thành công vì thế không còn là số lượng nền tảng được xây dựng, mà là giá trị thực tế mà chuyển đổi số mang lại.
Ba trụ cột gắn kết
Những mô hình tiên tiến cho thấy chuyển đổi số cần một kiến trúc tổng thể, trong đó chính phủ số tạo nền tảng quản trị và dữ liệu, kinh tế số chuyển hóa nguồn lực thành năng suất, còn xã hội số bảo đảm công nghệ lan tỏa đến người dân.
Estonia là hình mẫu về cách tiếp cận “số ngay từ thiết kế” (digital by design). Định danh điện tử, dữ liệu liên thông và nguyên tắc “chỉ cung cấp một lần” (once-only principle) giúp người dân giảm khai báo lặp lại, đồng thời nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan nhà nước. Trong khi đó, Hàn Quốc cho thấy vai trò của dữ liệu mở và khả năng triển khai chính phủ số ở quy mô lớn, tạo nền tảng cho đổi mới sáng tạo và phát triển AI.
Abu Dhabi thuộc Các Tiểu vương quốc Arập Thống nhất (UAE) hướng tới mô hình chính quyền vận hành dựa trên AI (AI-native), với mục tiêu tự động hóa toàn bộ quy trình và dịch vụ hành chính công vào năm 2027. Cách tiếp cận này phản ánh xu hướng đưa AI từ công cụ hỗ trợ riêng lẻ trở thành một bộ phận trong hoạt động thường xuyên của bộ máy công quyền.
Ở lĩnh vực kinh tế, Singapore cho thấy chuyển đổi số có thể trở thành động lực tăng trưởng trên phạm vi toàn nền kinh tế. Theo Cơ quan Phát triển truyền thông và thông tin Singapore (IMDA), kinh tế số nước này đạt 144,1 tỷ SGD năm 2025, tương đương 19,3% GDP; các ngành ngoài công nghệ thông tin và truyền thông đóng góp hơn 70% giá trị này. Tỷ lệ doanh nghiệp ứng dụng AI cũng tăng từ 14,7% năm 2024 lên 23,5% năm 2025.
Những con số trên cho thấy giá trị của chuyển đổi số không chỉ nằm trong ngành công nghệ, mà còn ở khả năng đưa công nghệ vào sản xuất, tài chính, thương mại và dịch vụ. Saudi Arabia (Arập Xêút) cũng gắn chuyển đổi số với chiến lược Vision 2030 nhằm tái cấu trúc mô hình phát triển quốc gia.
Trong khi đó, xã hội số đòi hỏi công nghệ phải dễ tiếp cận, an toàn và bao trùm. Kỹ năng số, niềm tin và khả năng tiếp cận dịch vụ quyết định liệu người dân có thực sự hưởng lợi từ quá trình số hóa hay không. Ba trụ cột chính phủ số, kinh tế số và xã hội số vì thế không thể phát triển tách rời. Dữ liệu từ khu vực công và doanh nghiệp hỗ trợ đổi mới sáng tạo; công nghệ nâng cao hiệu quả quản trị và sản xuất; còn kỹ năng cùng niềm tin của người dân tạo điều kiện để các thành quả số lan tỏa rộng rãi.
Điểm nghẽn thực thi
Tuy nhiên, xây dựng nền tảng mới chỉ là điều kiện cần. Thách thức lớn hơn nằm ở khả năng kết nối các hệ thống, đưa công nghệ vào sử dụng thường xuyên và đo lường hiệu quả.
Báo cáo Digital Government Outlook 2026 của Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế (OECD) cho biết 92% quốc gia thành viên đã có chiến lược ứng dụng AI trong chính phủ. Tuy nhiên, 75% chưa đánh giá liệu các khoản đầu tư vào công nghệ số và AI có đạt kết quả dự kiến hay không. Khoảng cách này cho thấy có chiến lược hoặc triển khai công nghệ chưa đồng nghĩa với tạo ra kết quả thực chất. Nếu quy trình nghiệp vụ và năng lực quản trị không thay đổi, công nghệ có thể chỉ giúp thực hiện nhanh hơn những quy trình vốn kém hiệu quả. Dữ liệu cũng chỉ phát huy giá trị khi được chuẩn hóa, chia sẻ và tái sử dụng giữa các cơ quan. Giáo sư Rainer Kattel, Phó Giám đốc Viện Đổi mới và Mục đích công cộng thuộc University College London (Anh), nhấn mạnh chuyển đổi số không phải là số hóa bộ máy hành chính cũ, mà là tái cấu trúc cách chính quyền vận hành.
Thách thức càng rõ khi các chính phủ chuyển AI từ thử nghiệm sang triển khai trên diện rộng. Tiến sĩ Francesca Bria, Cố vấn cao cấp về thành phố số của Chương trình Định cư con người Liên hợp quốc (UN-Habitat), cảnh báo về “bẫy thử nghiệm”, khi AI chỉ dừng ở các dự án trình diễn mà chưa tạo ra thay đổi trong thực tế. Để vượt qua tình trạng này, các chính phủ cần có hạ tầng dữ liệu đáng tin cậy, cơ chế trách nhiệm giải trình và khuôn khổ quản trị AI phù hợp.
Một thách thức khác là khoảng cách số giữa các quốc gia. Chỉ số Trưởng thành công nghệ chính phủ năm 2025 (GovTech Maturity Index - GTMI) của Ngân hàng Thế giới (WB) đánh giá 197 nền kinh tế theo 4 lĩnh vực: hệ thống chính phủ cốt lõi và hạ tầng số dùng chung; dịch vụ công trực tuyến; sự tham gia số của người dân; và các điều kiện hỗ trợ GovTech. WB lưu ý GTMI không phải bảng xếp hạng hiệu quả chuyển đổi số, mà là công cụ đánh giá mức độ trưởng thành trên các lĩnh vực GovTech. Cách tiếp cận này nhấn mạnh rằng chuyển đổi số không thể chỉ đo bằng số lượng cổng dịch vụ công hay ứng dụng, mà cần xem xét cả nền tảng quản trị, chất lượng dịch vụ và khả năng tham gia của người dân.
Những nền kinh tế có hạ tầng, dữ liệu, nguồn nhân lực và năng lực quản trị tốt thường thuận lợi hơn khi triển khai công nghệ mới. Ngược lại, hạn chế về nguồn lực và kỹ năng có thể khiến một số quốc gia tụt lại phía sau. Vì vậy, thu hẹp khoảng cách số đòi hỏi đầu tư đồng bộ, không chỉ vào công nghệ mà còn vào con người và thể chế.
Tạo giá trị thực chất
GTMI 2025 của Việt Nam ở nhóm Nhóm B - “mức độ trưởng thành GovTech đáng kể”, trong tổng số 197 nền kinh tế được đánh giá và phân thành 4 nhóm, từ A (mức độ cao nhất) đến D (mức độ thấp nhất). Đây là nền tảng để Việt Nam bước vào một giai đoạn chuyển đổi số với yêu cầu cao hơn.
Chiến lược quốc gia về chuyển đổi số giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2045, xác định phát triển chính phủ số, kinh tế số và xã hội số là những mục tiêu trọng tâm, đồng thời hướng tới xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại dựa trên dữ liệu và AI.
Đánh giá kết quả hơn 1 năm triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW của Việt Nam, báo điện tử Inforadar (Pháp) nhận định tiến trình chuyển đổi số tại Việt Nam đang tạo ra những chuyển biến tích cực, với hạ tầng số được mở rộng nhanh chóng, dịch vụ công trực tuyến ngày càng hoàn thiện và danh tính số được phổ cập trên quy mô lớn. Việc hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng số và mở rộng các nền tảng phục vụ người dân, doanh nghiệp đang phản ánh hiệu quả của quá trình chỉ đạo và triển khai.
Theo bài báo, hiệu quả của quá trình chuyển đổi số trong giai đoạn tới sẽ không chỉ được đánh giá qua tỷ lệ phủ sóng hạ tầng hay số lượng tài khoản được tạo lập, mà còn phụ thuộc vào mức độ sử dụng thực tế, chất lượng trải nghiệm của người dân và khả năng đơn giản hóa mối quan hệ giữa Nhà nước với công dân. Thành công của tiến trình này cũng sẽ gắn với việc duy trì đầu tư, hoàn thiện quản trị dữ liệu và bảo đảm các hệ thống vận hành ổn định, hiệu quả.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy chuyển đổi số đang dịch chuyển qua 3 nấc: số hóa quy trình, kết nối hệ thống và biến dữ liệu, hạ tầng số cùng AI thành năng lực vận hành. Đối với Việt Nam, thách thức không chỉ là xây dựng thêm nền tảng, mà là bảo đảm các nền tảng thực sự kết nối, dữ liệu được khai thác hiệu quả và công nghệ giải quyết được những vấn đề cụ thể.
Chủ đề của Ngày chuyển đổi số quốc gia 2026 “Chuyển đổi số quốc gia: Từ kiến trúc, nền tảng, dữ liệu đến kết quả thực chất, nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia” cho thấy thành công của chuyển đổi số cuối cùng không nằm ở số lượng ứng dụng được triển khai, mà ở một Nhà nước hoạt động hiệu quả hơn, một nền kinh tế có năng suất cao hơn và một xã hội trong đó người dân được hưởng các dịch vụ thuận tiện, an toàn và bao trùm hơn. Đó chính là những giá trị đong đếm được của lộ trình chuyển đổi số vì lợi ích người dân.
