Đồng bộ khi số hóa thủ tục
Số hóa chứng từ, làm sạch dữ liệu và triển khai mô hình thông quan tập trung đang là những nội dung được nhiều doanh nghiệp quan tâm.
Theo ông Nguyễn Thanh Sang, Chi cục trưởng Chi cục Hải quan khu vực XX (quản lý địa bàn Đồng Tháp, An Giang), thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW, ngành Hải quan đang thí điểm mô hình thông quan tập trung, hướng tới hải quan số. Trong đó, số hóa chứng từ là khâu quan trọng, bảo đảm hoạt động khai báo, thông quan được thực hiện trên môi trường số. Thuận lợi hiện nay là phần lớn tờ khai xuất nhập khẩu tại các cửa khẩu thuộc địa bàn quản lý của đơn vị được miễn kiểm tra thực tế hàng hóa, tạo điều kiện triển khai mô hình này.
Đáng chú ý, theo Công văn số 23474/CHQ-CNTT của Cục Hải quan, từ ngày 1/1/2027, doanh nghiệp chưa hoàn thành rà soát, làm sạch dữ liệu sẽ bị khóa tài khoản khai báo và chỉ được mở lại sau khi đáp ứng yêu cầu. Trong thời gian rà soát đến hết ngày 31/12/2026, hoạt động khai báo hải quan vẫn diễn ra bình thường. Đối với số hóa chứng từ, từ ngày 15/10 đến 15/11/2026, cơ quan Hải quan triển khai thử nghiệm khai chứng từ điện tử theo định dạng dữ liệu tại Quyết định số 1434/QĐ-CHQ. Doanh nghiệp có nhu cầu tham gia gửi văn bản đến Ban Công nghệ thông tin và Thống kê hải quan để được hướng dẫn, kết nối hệ thống.
Để hỗ trợ doanh nghiệp chuẩn bị, Chi cục Hải quan khu vực XX đã phối hợp với Công ty Thái Sơn tổ chức tập huấn, hướng dẫn số hóa chứng từ và thống nhất cách thức thực hiện thủ tục hải quan.
Những vướng mắc cũng xuất hiện trong quá trình lưu trữ, khai thác chứng từ điện tử. Đại diện Tổng công ty Điện lực miền Nam băn khoăn, việc có phải lưu giữ, xuất trình bản giấy khi kiểm tra sau thông quan hay không?
Theo Chi cục Hải quan khu vực XX, doanh nghiệp phải lưu giữ hồ sơ hải quan đối với hàng hóa đã thông quan trong thời hạn 5 năm kể từ ngày đăng ký tờ khai. Bản chính chứng từ có thể là chứng từ điện tử hoặc chứng từ giấy; đối với chứng từ giấy đã nộp cho cơ quan Hải quan, doanh nghiệp phải lưu bản chụp.
Kết nối dữ liệu, rút ngắn thời gian xử lý
Theo Cục Hải quan, hiện nay, trong tổng số 171 thủ tục hành chính thuộc lĩnh vực Hải quan, có 96 thủ tục được cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình, 49 thủ tục trực tuyến một phần và 26 thủ tục cung cấp thông tin trực tuyến. Từ đầu năm đến nay, cơ quan Hải quan đã tiếp nhận hơn 93,24 triệu hồ sơ, trong đó hơn 93,22 triệu hồ sơ được thực hiện trực tuyến.
Đáng chú ý, Cục Hải quan đã hoàn thành nghiệm thu dự án kết nối, tích hợp và đồng bộ dữ liệu của 100% thủ tục hành chính trên Cổng thông tin một cửa Quốc gia với Cổng Dịch vụ công Quốc gia. Dự án mở rộng Cổng thông tin một cửa Quốc gia và kết nối Cơ chế một cửa ASEAN giai đoạn 3 cũng đã hoàn thành lập trình, cài đặt các thủ tục của bộ, ngành và chức năng trao đổi chứng nhận xuất xứ hàng hóa mẫu D với ASEAN trên môi trường thử nghiệm, đang tiếp tục kiểm thử trước khi kết nối chính thức. Ngành cũng đã kết nối 5/11 dịch vụ công thuộc Đề án 06 với Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội (Bộ Công an).
Hiệu quả chuyển đổi số còn thể hiện ở việc ứng dụng công cụ phân tích dữ liệu vào nghiệp vụ. Tại Chi cục Hải quan khu vực XIII, công cụ phân tích mặt hàng xuất nhập khẩu được xây dựng và đưa vào vận hành, có khả năng tự động tính kim ngạch, xác định mức tăng, giảm và nhận diện doanh nghiệp tác động. Nhờ đó, thời gian phân tích mỗi kỳ báo cáo giảm từ 2 giờ xuống còn 2 phút, đồng thời bảo đảm tính thống nhất của số liệu, hạn chế sai sót.
Đơn vị cũng tổ chức 3 lớp tập huấn ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) cho công chức các phòng, đội; yêu cầu mỗi đơn vị đề xuất ít nhất một ý tưởng chuyển đổi số để triển khai trong năm 2027. Một số ứng dụng như nhận diện khuôn mặt bằng AI phục vụ điểm danh, chấm công và nghiên cứu ứng dụng AI trong phân loại hàng hóa đang được triển khai.
Ông Vũ Lê Quân, Chi cục trưởng Chi cục Hải quan khu vực XIII cho biết, các phòng, ban cần chủ động đặt bài toán nghiệp vụ, phối hợp xây dựng công cụ phục vụ công tác quản lý và báo cáo. Chuyển đổi số phải xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, tạo ra sản phẩm có khả năng ứng dụng, thay vì chỉ dừng ở việc triển khai hình thức.
Cùng với đó, ngành Hải quan đang đánh giá kết quả thí điểm mô hình thông quan tập trung tại Chi cục Hải quan khu vực III để xem xét khả năng mở rộng. Trong quý III/2026, toàn ngành đã sử dụng 10.116 lượt seal định vị điện tử trong giám sát vận chuyển hàng hóa, góp phần hỗ trợ theo dõi và tăng khả năng kiểm soát quá trình vận chuyển.
Theo Kế hoạch ban hành kèm Quyết định số 1761/QĐ-CHQ mới đây, đại diện Cục Hải quan cho biết, mục tiêu đến năm 2027, 100% thủ tục hành chính đủ điều kiện thuộc phạm vi quản lý sẽ được cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình; 100% kết quả giải quyết thủ tục hành chính được số hóa và tái sử dụng dữ liệu….
Từ hàng chục triệu hồ sơ trực tuyến, việc rút ngắn thời gian phân tích dữ liệu đến kết nối các hệ thống thông tin, số hóa chứng từ, chuyển đổi số trong ngành Hải quan thời gian qua đã từng bước đi vào thực chất. Đây cũng là cách ngành hiện thực hóa Nghị quyết 57-NQ/TW, lấy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo làm động lực nâng cao hiệu quả quản lý, giảm chi phí tuân thủ và tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp.
