Những vấn đề này đang trở thành tâm điểm căng thẳng tại ProPublica - hãng tin điều tra độc lập - khi các phóng viên của đơn vị này lên tiếng phản đối và có khả năng sẽ có đình công. Nếu xảy ra, đây được cho là cuộc đình công đầu tiên trong ngành báo chí Mỹ mà AI là vấn đề cốt lõi trong đàm phán lao động.
AI được thừa nhận đã hỗ trợ đáng kể cho hoạt động báo chí, đặc biệt trong các tác phẩm dựa trên dữ liệu, giúp đơn giản hóa quy trình xử lý thông tin và tiết kiệm thời gian. Nhiều tòa soạn sử dụng AI để rà soát tài liệu phức tạp, gợi ý tiêu đề, tóm tắt bài viết; công nghệ phiên âm gần như thay thế hoàn toàn việc ghi chép thủ công phỏng vấn.
Tuy nhiên, việc đẩy nhanh ứng dụng AI trong bối cảnh ngành báo chí gặp khó khăn tài chính cũng dẫn tới nhiều sự cố. Trong năm qua, Bloomberg phải đính chính nhiều lỗi trong các bản tin tóm tắt do AI tạo ra; Business Insider và Wired gỡ bỏ bài viết của một “tác giả” giả mạo; Los Angeles Times vướng rắc rối liên quan đến AI và mục ý kiến; Ars Technica thừa nhận AI bịa đặt trích dẫn và không tuân thủ chính sách công bố việc sử dụng công cụ này.
Tranh chấp tại ProPublica phản ánh các vấn đề đang gây tranh luận rộng rãi. Nghiệp đoàn đại diện cho phóng viên của hãng - New York Guild, trong quá trình thương lượng hợp đồng đầu tiên, yêu cầu các cam kết về minh bạch khi sử dụng AI và bảo đảm vai trò của con người trong quy trình biên tập. Các thành viên nghiệp đoàn đã bỏ phiếu với tỷ lệ áp đảo ủng hộ khả năng đình công nếu không đạt được thỏa thuận thỏa đáng.
Phía ProPublica bác bỏ các yêu cầu này. Người phát ngôn Tyson Evans cho biết hãng tiếp cận AI với “cả sự tò mò lẫn hoài nghi” và cho rằng việc đưa các quyết định biên tập vào hợp đồng dài hạn có thể khiến tòa soạn bị ràng buộc trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh chóng. Ông cũng nói rằng trong “trường hợp khó xảy ra” có sa thải liên quan đến AI, ProPublica đề xuất mở rộng gói trợ cấp thôi việc.
Theo Chủ tịch Nghiệp đoàn NewsGuild-USA Jon Schleuss, hiện 57/283 hợp đồng lao động tại các tổ chức báo chí Mỹ có điều khoản liên quan đến AI, bắt đầu từ năm 2023 với một trong những đơn vị tiên phong là Hãng tin AP. Tuy nhiên, tổ chức Trusting News ước tính chưa tới một nửa số cơ quan báo chí Mỹ công bố chính sách sử dụng AI.
Nghiệp đoàn đang thúc đẩy các điều khoản bảo đảm AI không thay thế việc làm và yêu cầu có sự tham gia của nhà báo trong các sản phẩm có sử dụng AI nhằm hạn chế sai sót và duy trì niềm tin độc giả. Dù vậy, không phải tất cả trong ngành đều đồng thuận. Một số lãnh đạo tòa soạn cho rằng việc để phóng viên thu thập thông tin rồi sử dụng AI để viết nháp là cách tối ưu nguồn lực hạn chế, dù vai trò định hình câu chuyện của nhà báo bị thu hẹp.
Vấn đề minh bạch cũng đặt ra nghịch lý. Nghiên cứu cho thấy đa số người Mỹ cho rằng việc công bố khi AI được sử dụng là rất quan trọng, song việc tiết lộ này lại khiến họ giảm mức độ tin tưởng vào nội dung. Khoảng 30% số người được khảo sát cho biết không muốn AI xuất hiện trong hoạt động báo chí.
Trong bối cảnh đó, 2 nghị sĩ bang New York đã đề xuất dự luật yêu cầu gắn thông báo rõ ràng khi nội dung được tạo ra bằng AI. Dù triển vọng thông qua chưa rõ ràng, động thái này cho thấy sức ép ngày càng tăng về quản lý công nghệ trong lĩnh vực truyền thông.
Các chuyên gia nhận định phòng tin tức tương lai sẽ khác biệt đáng kể so với hiện nay, đồng nghĩa một số việc làm sẽ biến mất và những vị trí mới sẽ xuất hiện. Tuy nhiên, họ nhấn mạnh độc giả không mong muốn một tòa soạn hoàn toàn do AI vận hành, và các cuộc thảo luận về giới hạn, trách nhiệm và vai trò con người trong báo chí là cần thiết ngay từ bây giờ.
