Dữ liệu phải phục vụ công việc ở cơ sở
Ở cấp phường, mong muốn ứng dụng công nghệ bắt đầu từ những yêu cầu cụ thể: xử lý công việc nhanh hơn, nhận diện sớm vấn đề phát sinh và nắm bắt nhu cầu của người dân. Để đáp ứng những yêu cầu ấy, đầu tư phần mềm, thiết bị cần đi cùng khả năng kết nối và khai thác thông tin.
Bà Nguyễn Thị Như Ý, Chủ tịch UBND phường Phú Nhuận, cho biết địa phương mong muốn trí tuệ nhân tạo (AI) có thể khai thác, phân tích dữ liệu liên thông để hỗ trợ cán bộ giải quyết công việc và ra quyết định. Khi thông tin được cập nhật, chia sẻ và sử dụng nhiều lần, khối lượng công việc thủ công có thể giảm, giúp chính quyền nâng cao chất lượng phục vụ.
“Về lâu dài, điều chúng tôi mong muốn không phải là có thật nhiều phần mềm hay thiết bị công nghệ, mà là xây dựng được một hệ sinh thái quản trị thông minh, dữ liệu được cập nhật một lần, khai thác nhiều lần, dùng chung và có khả năng liên thông; qua đó giảm công việc thủ công cho cán bộ, phát hiện sớm các vấn đề phát sinh và nâng cao chất lượng phục vụ người dân”, bà Như Ý chia sẻ.
Nhu cầu từ phường Phú Nhuận đặt ra một vấn đề rộng hơn đối với TP Hồ Chí Min, đó là làm thế nào để dữ liệu hỗ trợ hiệu quả công tác quản lý, từ cấp cơ sở đến điều hành toàn thành phố.
Với quy mô khoảng 14 triệu dân trên diện tích 6.772 km2, TP Hồ Chí Minh đứng trước yêu cầu chuyển đổi phương thức quản trị theo hướng dựa trên dữ liệu. Các vấn đề về ngập nước, giao thông, môi trường, y tế đồng thời đòi hỏi khả năng tổng hợp thông tin và phối hợp xử lý giữa nhiều cơ quan, đơn vị.
Trong quá trình đó, AI được kỳ vọng hỗ trợ phân tích, dự báo và cung cấp thêm cơ sở cho các quyết định quản lý. Tuy nhiên, hiệu quả của công nghệ phụ thuộc trực tiếp vào thông tin được đưa vào hệ thống.
PGS.TS Phạm Trần Vũ, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh) lưu ý dữ liệu phải có chất lượng để AI thực hiện tốt chức năng phân tích và dự báo. Những hạn chế về cấu trúc, định dạng hoặc tần suất cập nhật đều ảnh hưởng đến kết quả khai thác.
“Nếu dữ liệu thiếu đồng nhất về cấu trúc, định dạng hoặc không được cập nhật thường xuyên, khả năng phân tích và hỗ trợ ra quyết định của AI sẽ bị hạn chế”, PGS.TS Phạm Trần Vũ phân tích.
Nhìn từ yêu cầu của chính quyền cơ sở, mong muốn cập nhật thông tin một lần, sử dụng nhiều lần chỉ có thể thực hiện khi dữ liệu giữa các hệ thống có khả năng liên thông. Đây cũng là điều kiện để cán bộ khai thác thông tin phục vụ công việc, thay vì tiếp tục xử lý thủ công qua nhiều khâu.
Theo TS Nguyễn Văn Đắng, chuyên gia Quản trị đô thị, giải quyết vấn đề dữ liệu là nhiệm vụ cốt lõi nếu Thành phố muốn ứng dụng AI hiệu quả trong quản lý. Thành phố không nhất thiết phải tập trung toàn bộ dữ liệu vào một hệ thống đơn lẻ. Điều quan trọng là các nguồn thông tin có thể kết nối, chia sẻ và được quản trị theo tiêu chuẩn thống nhất.
Ông đề xuất hướng tới một hệ sinh thái dữ liệu đô thị dùng chung, cho phép tích hợp thông tin từ các sở, ngành, địa phương và doanh nghiệp hạ tầng theo các cấp độ phân quyền phù hợp.
Bài toán ngập nước cho thấy rõ yêu cầu này. Lượng mưa, mực nước triều cường, tình trạng cống thoát nước và lịch sử ngập là những nhóm thông tin có thể được AI phân tích đồng thời để hỗ trợ cảnh báo sớm, điều tiết giao thông. Khả năng hỗ trợ ấy phụ thuộc vào việc dữ liệu có được kết nối và cập nhật thường xuyên hay không.
Từ góc độ chuyển đổi số, TS Nguyễn Thanh Hòa, Phó Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số TP Hồ Chí Minh, nhấn mạnh yêu cầu chuẩn hóa dữ liệu trước khi khai thác bằng AI. Theo ông, Trung tâm đang tập trung làm sạch dữ liệu theo nguyên tắc “6 rõ”, bảo đảm dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống”.
Cùng với chuẩn hóa thông tin là yêu cầu nâng cao năng lực của người sử dụng. Đội ngũ cán bộ cần biết khai thác dữ liệu, xác định vấn đề cần phân tích và sử dụng kết quả làm cơ sở ra quyết định. Khi đó, đầu tư công nghệ mới có thể gắn với sự thay đổi trong cách giải quyết công việc hằng ngày.
Đưa cơ chế và nguồn lực vào thực tiễn
Luật Phát triển đô thị có hiệu lực từ ngày 1/10/2026 đã mở thêm cơ sở, thể chế để TP Hồ Chí Minh thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Với những công nghệ, mô hình kinh doanh mới, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát được kỳ vọng tạo điều kiện đánh giá hiệu quả trước khi mở rộng triển khai.
Theo PGS.TS Phạm Trần Vũ, nếu vận dụng tốt các cơ chế của luật, Thành phố có thể trở thành một “phòng thí nghiệm đô thị”, nơi giải pháp công nghệ được kiểm chứng trong điều kiện thực tế. Kết quả thử nghiệm sẽ cung cấp cơ sở để hoàn thiện chính sách và xem xét nhân rộng.
Cách tiếp cận này gắn việc phát triển công nghệ với những vấn đề đang đặt ra trong vận hành đô thị. Các giải pháp AI, bản sao số và dữ liệu lớn cần được đánh giá qua khả năng hỗ trợ quản lý, dự báo và xử lý công việc cụ thể.
Để triển khai cơ chế thử nghiệm, TS Nguyễn Thanh Hòa đề xuất thành lập Hội đồng thử nghiệm thể chế và công nghệ mới, quy tụ chuyên gia công nghệ, luật sư và nhà quản lý. Theo đề xuất của ông, hội đồng có quyền hạn độc lập, hướng tới phê duyệt nhanh các dự án thử nghiệm trong thời gian tối đa 30 ngày.
Những lĩnh vực được ông gợi ý gồm xe điện tự lái cấp độ 4, thiết bị bay không người lái phục vụ y tế và logistics, thanh toán ứng dụng blockchain. Đây là các hướng thử nghiệm được đề xuất nhằm đưa công nghệ mới vào giải quyết nhu cầu thực tiễn.
Bên cạnh đó, ông kiến nghị tăng cường liên kết giữa nhà nước, viện, trường và doanh nghiệp thông qua cơ chế vốn đối ứng cho nghiên cứu và phát triển; tạo điều kiện để nhà khoa học thành lập doanh nghiệp từ kết quả nghiên cứu.
Ở lĩnh vực công nghệ cao, GS.TS Nguyễn Kỳ Phùng, Trưởng Ban Quản lý Khu Công nghệ cao TP Hồ Chí Minh, cho rằng Luật Phát triển đô thị mở thêm cơ hội phát triển các mô hình khu công nghệ cao, đô thị công nghệ cao và thu hút dự án công nghệ chiến lược.
Theo ông, Thành phố định hướng xây dựng Trung tâm Phát triển công nghệ chiến lược rộng 52,92 ha tại Khu Công nghệ cao. Trung tâm dự kiến tích hợp các phân khu dịch vụ công nghệ, sản xuất thông minh, nghiên cứu và phát triển, ươm tạo, phục vụ nhu cầu của các tập đoàn công nghệ.
Còn theo ông Lê Văn Thăng, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP Hồ Chí Minh, năm 2026, Thành phố phân bổ hơn 12.700 tỷ đồng, chiếm 4,16% chi ngân sách cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và hạ tầng dữ liệu số. Trong đó, hơn 3.000 tỷ đồng dành cho chuyển đổi số.
Cùng với gần 30.000 doanh nghiệp công nghệ, nguồn lực này tạo điều kiện triển khai các dự án phục vụ phát triển đô thị. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 trở thành đô thị thông minh, trung tâm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo hàng đầu Đông Nam Á, hướng tới nhóm 50 đô thị thông minh trên thế giới.
Trong chương trình nghiên cứu và phát triển ứng dụng AI giai đoạn 2020 - 2030, TP Hồ Chí Minh đặt mục tiêu tỷ lệ ứng dụng trực tiếp và thương mại hóa kết quả nghiên cứu, tài sản trí tuệ về AI đạt từ 60% trở lên. Chương trình đồng thời hướng tới nâng cao hiệu quả quản trị công, bảo đảm an toàn, an ninh thông tin trong quá trình số hóa.
Để phục vụ các ứng dụng AI, Thành phố chú trọng phát triển hạ tầng viễn thông, mở rộng và nâng cao chất lượng phủ sóng 5G, cải thiện kết nối băng thông rộng. Năng lực tính toán hiệu năng cao cũng được quan tâm nhằm phục vụ huấn luyện các mô hình AI quy mô lớn, giải quyết những bài toán phức tạp.
Song song với đầu tư hạ tầng là sự phối hợp giữa Sở Khoa học và Công nghệ, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh và các cơ quan liên quan trong truyền thông, giáo dục pháp luật về AI.
Từ nguồn lực đầu tư đến cơ chế thử nghiệm, các nhiệm vụ đều hướng tới việc đưa công nghệ vào hoạt động thực tế. Với chính quyền cơ sở, kết quả ấy cần được thể hiện qua khả năng khai thác thông tin liên thông, giảm thao tác thủ công và hỗ trợ cán bộ giải quyết công việc.
