Trên mạng xã hội Truth Social ngày 3/5, ông Trump cho biết nhiều quốc gia bày tỏ lo ngại về các tàu thương mại bị mắc kẹt tại đây do xung đột với Iran.
“Tôi đã chỉ đạo các đại diện của mình nỗ lực tối đa để đưa các tàu và thủy thủ đoàn của họ rời eo biển một cách an toàn. Trong mọi trường hợp, họ nói sẽ không quay lại cho đến khi khu vực an toàn cho hoạt động lưu thông. Quá trình này, Dự án Tự do, sẽ bắt đầu vào sáng 4/5 theo giờ Trung Đông”, ông Trump viết.
Theo nhà lãnh đạo Mỹ, Dự án Tự do là một “cử chỉ nhân đạo” theo đề nghị của các quốc gia “trung lập” trong cuộc xung đột có tàu bị mắc kẹt tại eo biển Hormuz. Ông đồng thời cảnh báo mọi hành vi cản trở chiến dịch này.
“Vì lợi ích của Iran, Trung Đông và Mỹ, chúng tôi đã nói với các quốc gia này rằng Mỹ sẽ hướng dẫn tàu của họ rời khỏi các tuyến đường thủy bị hạn chế một cách an toàn, để họ có thể tự do tiếp tục công việc của mình”, ông Trump nói, song không nêu rõ những nước đã đề nghị Washington hỗ trợ.
Hiện chưa rõ chiến dịch này sẽ được triển khai như thế nào, cũng như liệu có sự phối hợp với Tehran hay không. Nếu vấp phải sự phản đối từ Iran, động thái này có nguy cơ làm đổ vỡ thỏa thuận ngừng bắn mong manh có hiệu lực từ tháng 4.
“Nhiều tàu trong số này đang thiếu lương thực và những nhu yếu phẩm khác để các thủy thủ đoàn đông người có thể tiếp tục ở lại tàu trong điều kiện vệ sinh và sức khỏe bảo đảm”, ông Trump cho biết thêm.
“Tôi cho rằng điều đó sẽ thể hiện thiện chí rất lớn đối với tất cả những người đã chiến đấu quyết liệt trong nhiều tháng qua. Nếu tiến trình nhân đạo này bị can thiệp dưới bất kỳ hình thức nào, sự can thiệp đó sẽ phải được xử lý bằng vũ lực”, ông nhấn mạnh.
Trước đó, quân đội Mỹ từng tuyên bố “chưa sẵn sàng” hộ tống tàu thuyền đi qua eo biển hẹp này, nơi họ có thể trở thành mục tiêu tấn công từ lãnh thổ Iran.
Mặc dù thỏa thuận ngừng bắn đã được duy trì hơn ba tuần, việc Tehran phong tỏa eo biển Hormuz và Washington bao vây các cảng của Iran đã đẩy giá dầu tăng mạnh.
Tại Mỹ, giá xăng đã tăng lên 4,44 USD/gallon, so với mức dưới 3 USD trước khi xung đột nổ ra, qua đó gây thêm áp lực lạm phát. Chi phí năng lượng tăng cao cũng làm gia tăng sự bất mãn trong dư luận đối với cuộc chiến, trong bối cảnh tỷ lệ ủng hộ dành cho ông Trump giảm mạnh theo các cuộc thăm dò gần đây.
Bà Negar Mortazavi, chuyên gia cấp cao tại Trung tâm Chính sách Quốc tế, nhận định nỗ lực của Mỹ trong việc hộ tống tàu ra khỏi eo biển Hormuz khó được Iran xem là nhiệm vụ nhân đạo.
“Điều đó cũng sẽ đưa lực lượng và tài sản của Mỹ đến gần hơn trong tầm bắn của Iran, nếu đây là một hoạt động hộ tống”, bà Mortazavi nói với Al Jazeera trong cuộc phỏng vấn truyền hình.
“Vì vậy, tôi không rõ đây có phải là một lời đe dọa hay không, hay là chiến thuật đàm phán, hoặc thực sự là kế hoạch của tổng thống. Tehran cũng nghi ngờ rằng có thể sẽ xảy ra leo thang dưới một hình thức nào đó”, bà nhận định.
Trong một tuyên bố khác ngày 3/5, ông Trump cho rằng cánh cửa hướng tới giải pháp ngoại giao cho cuộc khủng hoảng vẫn để ngỏ.
“Tôi hoàn toàn nhận thức được rằng các đại diện của Mỹ đang có những cuộc thảo luận rất tích cực với Iran, và những cuộc thảo luận này có thể dẫn tới điều gì đó tích cực cho tất cả các bên”, ông nói.
“Việc di chuyển tàu chỉ nhằm giải thoát những người dân, doanh nghiệp và quốc gia hoàn toàn không làm gì sai. Họ là nạn nhân của hoàn cảnh”, Tổng thống Trump nhấn mạnh.
