Phát hiện này được công bố hôm 24/8, khơi lại một trong những chương đau thương và gây tranh cãi nhất trong những ngày đầu thành lập Nhà nước Israel.

Xác tàu Altalena được tìm thấy ở độ sâu khoảng 503 mét, cách bờ biển Israel khoảng 20 km, trong một chiến dịch tìm kiếm hàng hải kéo dài nhiều tháng. Bộ trưởng An ninh Quốc gia Itamar Ben Gvir và Bộ trưởng Di sản Amichai Eliyahu cho biết con tàu dường như vẫn còn nguyên vẹn.

Theo hai bộ trưởng, chiến dịch được thực hiện với sự hỗ trợ của các cảm biến chuyên dụng và hệ thống khảo sát hiện đại. Các cơ quan chức năng dự kiến công bố thêm thông tin tại một cuộc họp báo.

Một phát ngôn viên Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) khẳng định quân đội không tham gia chiến dịch tìm kiếm. Theo truyền thông Israel, hoạt động này do Bộ phận Lập bản đồ biển thuộc Cơ quan Khảo sát Israel dẫn đầu.

Tổng giám đốc cơ quan này, Hagai Ronen, gọi việc xác định được vị trí Altalena là “một thời khắc lịch sử đầy xúc động”, cho rằng công nghệ và năng lực lập bản đồ hiện đại đã giúp Israel tiếp cận một chương quan trọng trong lịch sử quốc gia.

VỊ trí tàu được xác định bằng công nghệ sonar. Tuy nhiên, khả năng trục vớt toàn bộ con tàu được đánh giá là rất thấp do độ sâu và vị trí xác tàu.

Bộ Di sản đang cân nhắc nhiều phương án tưởng niệm, trong đó có khả năng đặt một bia đánh dấu nổi trên biển. Trong khi đó, các chuyên gia đang tiến hành ghi lại hình ảnh và tình trạng của con tàu dưới nước.

Đây không phải lần đầu vị trí Altalena được công bố. Năm 2012, Chính phủ Israel từng cho biết con tàu nằm cách bờ biển Rishon LeZion vài dặm, ở độ sâu khoảng 300 mét. Khi đó, giới chức từng tính đến phương án trục vớt và đưa con tàu lên bờ tại Tel Aviv hoặc Jerusalem để làm công trình tưởng niệm.

Altalena là một tàu chở hàng được lực lượng Irgun, tổ chức vũ trang cánh hữu do Menachem Begin lãnh đạo, đưa tới Israel vào tháng 6/1948, trong thời kỳ Chiến tranh giành độc lập.

Thời điểm đó, Nhà nước Israel mới thành lập được vài tuần và quân đội quốc gia còn non trẻ. Thủ tướng David Ben-Gurion, vốn có quan hệ đối đầu gay gắt với Begin, yêu cầu toàn bộ vũ khí trên tàu phải được bàn giao cho IDF.

Yêu cầu này nhanh chóng dẫn tới một cuộc đối đầu vũ trang. Khi Altalena tiến vào bờ rồi mắc cạn, căng thẳng leo thang thành đấu súng giữa các thành viên Irgun trên tàu và binh sĩ IDF trên bờ.

Theo lệnh của lực lượng chính phủ, các khẩu pháo từ bờ đã nã vào con tàu. Đơn vị khi đó do một sĩ quan trẻ tên Yitzhak Rabin chỉ huy. Rabin sau này trở thành Tổng tham mưu trưởng IDF và Thủ tướng Israel.

Con tàu bốc cháy và cuối cùng bị đánh chìm. 16 thành viên Irgun và 3 binh sĩ IDF thiệt mạng, trong khi toàn bộ số vũ khí trên tàu bị mất.

Sau vụ việc, xác Altalena được kéo ra ngoài khơi và đánh chìm. Trong nhiều thập niên sau đó, “vụ Altalena” trở thành một biểu tượng quan trọng đối với phe cánh hữu Israel, đồng thời tiếp tục là chủ đề gây tranh luận sâu sắc về quyền lực nhà nước, sự thống nhất quân đội và cuộc đấu tranh chính trị trong những ngày đầu lập quốc.

Bộ trưởng Di sản Amichai Eliyahu từng dành khoảng 1 triệu shekel cho nỗ lực tìm kiếm và xác định vị trí con tàu. Kinh phí được sử dụng để hỗ trợ tàu nghiên cứu biển Bat-Galim cùng các công nghệ cần thiết cho hoạt động khảo sát dưới nước.

Eliyahu gọi phát hiện mới là “một thời khắc định hình ký ức quốc gia”. Trong khi đó, Ben Gvir tuyên bố việc tìm thấy Altalena đã giúp “khép lại một vòng lịch sử” liên quan đến một trong những sự kiện đau đớn và có ảnh hưởng sâu sắc nhất đối với xã hội Israel.

Việc xác định chính xác vị trí con tàu, dù chưa chắc có thể trục vớt, mở ra khả năng nghiên cứu và tưởng niệm một di tích đặc biệt của lịch sử Israel.
Sau gần tám thập niên nằm dưới đáy biển, Altalena tiếp tục là biểu tượng của một câu hỏi chưa bao giờ hoàn toàn khép lại: làm thế nào một nhà nước non trẻ có thể duy trì sự thống nhất khi những lực lượng từng cùng chiến đấu cho sự tồn tại của mình lại đối đầu với nhau bằng vũ lực.