Hoạt động trong khuôn khổ pháp luật và trách nhiệm xã hội
Có thể thấy rõ điều này qua các quy định của Luật Báo chí hiện hành. Theo đó, cơ quan báo chí và nhà báo được hoạt động trong khuôn khổ pháp luật và được Nhà nước bảo hộ; được tạo điều kiện thuận lợi để hoạt động nghề nghiệp. Đồng thời, không ai có quyền cản trở nhà báo khai thác và thể hiện thông tin theo đúng quy định của pháp luật.
Luật Báo chí số 2025/QH15, được ban hành ngày 10/12/2025 và có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, tiếp tục thể hiện rõ các quyền, trách nhiệm và nghĩa vụ theo hướng tạo điều kiện để báo chí hoạt động và phát triển toàn diện. Luật quy định cụ thể về quyền tự do ngôn luận trên báo chí của công dân; trách nhiệm của cơ quan báo chí đối với việc bảo đảm quyền tự do báo chí; trách nhiệm của Nhà nước đối với quyền tự do báo chí, quyền tự do ngôn luận của công dân; các hành vi bị nghiêm cấm; cũng như chính sách của Nhà nước về phát triển báo chí.
Đặc biệt, Điều 27 của Luật Báo chí 2025 quy định về “Quyền và nghĩa vụ của nhà báo”, trong đó nêu rõ: nhà báo được hoạt động báo chí trên lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và ở nước ngoài theo quy định của pháp luật; được pháp luật bảo vệ trong hoạt động nghề nghiệp.
Luật cũng quy định nhà báo được khai thác, cung cấp và sử dụng thông tin trong hoạt động báo chí theo quy định của pháp luật; được đến các cơ quan, tổ chức để hoạt động nghiệp vụ báo chí và chỉ cần xuất trình thẻ nhà báo khi làm việc. Các cơ quan, tổ chức có trách nhiệm cung cấp cho nhà báo những tư liệu, tài liệu không thuộc phạm vi bí mật nhà nước, bí mật cá nhân, bí mật gia đình và các bí mật khác theo quy định của pháp luật. Nhà báo cũng được hoạt động nghiệp vụ tại các phiên tòa xét xử công khai; được bố trí khu vực riêng để tác nghiệp; được liên lạc trực tiếp với người tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng để lấy tin, phỏng vấn theo quy định của pháp luật.
Một dẫn chứng điển hình, tại sự kiện trọng đại được dư luận trong và ngoài nước đặc biệt quan tâm mới đây là Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, diễn ra từ ngày 19/01/2026 đến ngày 23/01/2026 tại Thủ đô Hà Nội, đã có 597 phóng viên, kỹ thuật viên thuộc 113 cơ quan báo chí trong nước, tăng so với 498 phóng viên tại Đại hội XIII. Bên cạnh đó còn có 79 phóng viên, trợ lý báo chí thuộc 43 hãng thông tấn, báo chí nước ngoài, phóng viên Việt kiều và phóng viên của các chính đảng, đảng tham chính được taọ điều kiện thuận lợi tham dự đưa tin.
Đồng hành cùng sự phát triển của đất nước
Để đáp ứng nhu cầu của nhân dân, quá trình chuyển đổi số trong lĩnh vực báo chí đang được thúc đẩy mạnh mẽ, mở ra không gian tiếp cận thông tin rộng lớn hơn cho công chúng. Các cơ quan báo chí trong nước đã đẩy mạnh ứng dụng nền tảng số, đổi mới mô hình tòa soạn hội tụ, đa phương tiện và tăng cường tương tác với công chúng trên môi trường trực tuyến.
Nhiều cơ quan báo chí lớn đã chuyển mạnh sang mô hình báo chí dữ liệu, báo chí đa nền tảng và phát triển nội dung số hiện đại, góp phần nâng cao hiệu quả truyền tải thông tin và đáp ứng nhu cầu tiếp cận thông tin ngày càng đa dạng của người dân.
Tại Lễ kỷ niệm 100 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 – 21/6/2025) ở Hà Nội, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh rằng báo chí cách mạng là bộ phận không thể tách rời của sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc. Báo chí phải có tinh thần tiến công cách mạng; dũng cảm đấu tranh loại bỏ cái xấu, cái trì trệ, lạc hậu; tích cực cổ vũ cái mới, cái tiến bộ; tiên phong trước những vấn đề lớn, mới của đất nước; không né tránh hay thỏa hiệp với những biểu hiện cản trở sự nghiệp cách mạng. Báo chí phải thực sự trở thành ngọn cờ dẫn dắt, truyền cảm hứng sáng tạo, cổ vũ tinh thần đổi mới và khát vọng cống hiến trong cán bộ, đảng viên và toàn xã hội. Những định hướng này cho thấy hoạt động báo chí và đội ngũ nhà báo luôn được quan tâm, đồng hành cùng quá trình phát triển đất nước.
Tự do báo chí không phải là khái niệm tuyệt đối giống nhau ở mọi quốc gia. Mỗi nước đều có cách cân bằng giữa quyền tự do ngôn luận với các yếu tố như an ninh quốc gia, trật tự xã hội, đạo đức công cộng và lợi ích cộng đồng.
Trên thực tế, báo chí Việt Nam đang vận hành trong một khuôn khổ pháp lý rõ ràng, vừa bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của người dân, vừa bảo đảm lợi ích chung của xã hội cũng như yêu cầu ổn định và phát triển đất nước.
Bởi vậy, việc một tổ chức đưa ra đánh giá về tự do báo chí ở Việt Nam dựa trên các tiêu chí mang đậm quan điểm về tự do báo chí theo mô hình khác biệt như báo chí tư nhân là hết sức thiển cận.
Việt Nam cũng duy trì đối thoại và hợp tác với các tổ chức quốc tế trong lĩnh vực truyền thông nhằm tăng cường hiểu biết và chia sẻ thông tin đa chiều. Trên cơ sở đó, các đánh giá về tự do báo chí cần được đặt trong tổng thể bối cảnh phát triển kinh tế – xã hội, văn hóa và thể chế của từng quốc gia, qua đó phản ánh khách quan và toàn diện hơn thực tiễn tại mỗi nước.
Trong dòng chảy hội nhập và chuyển đổi số toàn cầu, báo chí Việt Nam đang từng bước khẳng định vai trò là cầu nối thông tin quan trọng giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân, đồng thời phản ánh sinh động mọi mặt đời sống xã hội. Những thành tựu đạt được trong thực tiễn là minh chứng cho nỗ lực của Việt Nam trong việc bảo đảm quyền tự do báo chí phù hợp với điều kiện và yêu cầu phát triển của đất nước.
