Một vụ nổ xảy ra tại khu công nghiệp ở UAE hôm 3/3. Iran đã phóng hơn 1.000 tên lửa và thiết bị bay không người lái vào Saudi Arabia, UAE, Qatar, Bahrain, Kuwait và Oman. Ảnh: NYT
Trong nhiều năm, các nước vùng Vịnh Ba Tư luôn lo ngại viễn cảnh một cuộc chiến mất kiểm soát với Iran - điều có thể đưa tên lửa và thiết bị bay không người lái tới những thành phố hào nhoáng của họ, khiến du khách mắc kẹt và giới điều hành nước ngoài tháo chạy.
Nỗi lo xung đột là một trong những lý do họ duy trì quan hệ chặt chẽ với Mỹ: xây dựng các căn cứ quân sự của Mỹ và chi hàng chục tỷ USD để mua vũ khí Mỹ. Họ hy vọng có thể “mua” được sự bảo vệ trước Iran và các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực.
Nhưng Mỹ và Israel đã phát động một chiến dịch tấn công quy mô lớn, nhanh chóng đẩy tình hình thành kịch bản ác mộng đối với lãnh đạo vùng Vịnh. Đáp trả, Iran đã phóng hơn 1.000 tên lửa và thiết bị bay không người lái nhằm vào Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Qatar, Bahrain, Kuwait và Oman. Theo số liệu chính thức được New York Times tổng hợp, các cuộc tấn công đã khiến ít nhất 7 người thiệt mạng tại những nước này.
Chính phủ các nước nay phải đối mặt với những câu hỏi khó chịu về việc liệu kho dự trữ tên lửa đánh chặn và lương thực chiến lược của họ có đủ duy trì trong suốt cuộc chiến hay không.
Những câu hỏi nguy hiểm hơn đang hiện hữu: Họ có nên tham chiến chống Iran và chấp nhận nguy cơ leo thang nghiêm trọng? Hay tiếp tục đặt cược vào ngoại giao, dù những nỗ lực vận động ngăn chiến tranh dường như không mang lại nhiều hiệu quả?
Abdullah Baabood, học giả người Oman tại Đại học Waseda (Nhật Bản), nhận định: “Các nước vùng Vịnh đang bị kẹt trong thế gọng kìm chiến lược giữa Mỹ và Iran, trong một cuộc xung đột mà họ không lựa chọn. Họ đang cố quản lý tình hình bằng sự kết hợp giữa ngoại giao, kiềm chế và sẵn sàng phòng thủ".
Đường phố Dubai vắng lặng như "thành phố ma" khi Iran trút giận bằng các cuộc tấn công UAV. Ảnh: NYT
Danh sách mục tiêu bị Iran tấn công tại Vùng Vịnh không chỉ gồm căn cứ quân sự và đại sứ quán Mỹ, mà còn có cơ sở năng lượng, sân bay và khu nghỉ dưỡng. Tại Dubai - trung tâm kinh doanh của Trung Đông vốn gần như miễn nhiễm với xung đột khu vực suốt nhiều thập kỷ - các vụ nổ làm vỡ cửa sổ chung cư và nhiều khách sạn năm sao bốc cháy.
Yasmine Farouk, Giám đốc dự án Vùng Vịnh và Bán đảo Arab của Tổ chức International Crisis Group, cho rằng việc các nước Vùng Vịnh không thể thuyết phục Tổng thống Trump từ bỏ những mục tiêu “tối đa” của Israel về thay đổi chế độ ở Iran cho thấy giới hạn ảnh hưởng truyền thống của họ tại Washington trong vấn đề an ninh khu vực.
Căng thẳng gia tăng hôm 2/3 khi Bộ Ngoại giao Mỹ khuyến cáo công dân tại hơn một chục quốc gia Arab “rời đi ngay bằng các phương tiện thương mại”, dù không đề cập việc không phận nhiều nước đã đóng cửa, khiến lựa chọn thoát thân trở nên hạn chế.
Đối với các chính phủ Vùng Vịnh, cả Iran lẫn Israel đều tiềm ẩn rủi ro đối với sự ổn định khu vực - nền tảng cho sự thịnh vượng kinh tế của họ. Oman và Qatar duy trì quan hệ hữu hảo với Iran; trong những năm gần đây, UAE và Saudi Arabia cũng cải thiện quan hệ với Tehran nhằm giảm thiểu nguy cơ.
Mohammed Baharoon, Giám đốc trung tâm nghiên cứu B’huth tại Dubai, dự đoán các quốc gia Vùng Vịnh sẽ tiếp tục tìm cách hạ nhiệt căng thẳng, ngay cả sau các cuộc tấn công này. Ông cho rằng dù Iran và các lực lượng ủy nhiệm đã gây bất ổn khu vực trong những năm gần đây, “Israel và Mỹ vẫn là nguyên nhân chính gây mất ổn định ở Trung Đông".
Nếu cuộc chiến dẫn đến việc lật đổ hoặc làm suy yếu chế độ Iran, các lãnh đạo Vùng Vịnh sẽ lại đối mặt với một bài toán khó khác. Iran là đối thủ khu vực và là mối đe dọa an ninh dai dẳng, đặc biệt với Saudi Arabia. Tuy nhiên, một số quan chức và nhà phân tích Vùng Vịnh coi sức mạnh của Iran như một đối trọng với tham vọng khu vực của Israel.
Cựu Thủ tướng Qatar Sheikh Hamad bin Jassim Al-Thani cảnh báo rằng khi cuộc chiến kết thúc, “những động lực mới sẽ xuất hiện trong khu vực” và “Israel có khả năng sẽ nắm ảnh hưởng đáng kể.” Ông kêu gọi các nước Vùng Vịnh không bị lôi kéo vào “đối đầu trực tiếp với Iran” và tăng cường tự chủ chiến lược.
Các quan chức Vùng Vịnh cho đến nay công khai cho thấy họ muốn hạ nhiệt chiến sự thay vì tham gia. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Qatar Majed al-Ansari cho biết: “Chúng tôi đang liên lạc với các đồng minh trong khu vực và các bên liên quan để thảo luận về việc giảm leo thang. Trọng tâm của chúng tôi là bảo vệ tổ quốc.”
UAE - quốc gia hứng chịu phần lớn các đòn tấn công của Iran tuần này - cũng khẳng định ngoại giao vẫn là con đường khả thi duy nhất để chấm dứt khủng hoảng khu vực. Bộ trưởng Nhà nước UAE Reem Al-Hashimy nhấn mạnh: “Giải pháp quân sự chỉ dẫn đến nhiều cuộc khủng hoảng hơn".