Giải Nobel Y sinh 2024 vinh danh phát minh RNA

Chiều 7/10, tại thủ đô Stockholm (Thụy Điển), Hội đồng Nobel tại Viện Karolinska đã công bố giải Nobel Y Sinh 2024 thuộc về 2 nhà khoa học người Mỹ là Victor Ambros (sinh năm 1953) và Gary Ruvkun (sinh năm 1952) với việc phát hiện ra RNA siêu nhỏ (microRNA hay microARN), qua đó khám phá ra nguyên lý cơ bản chi phối cách thức điều hòa hoạt động của gene.
Chú thích ảnh
Lễ công bố hai nhà khoa học Victor Ambros và Gary Ruvkun được trao giải Nobel Y sinh 2024 với công trình phát minh RNA siêu nhỏ trong quá trình điều hòa gene, tại Stockholm (Thụy Điển) ngày 7/10/2024. Ảnh: Getty Images/TTXVN

Tuyên bố của Hội đồng Nobel nhấn mạnh giải Nobel Y sinh năm nay tập trung khám phá cơ chế điều hòa quan trọng được các tế bào sử dụng để kiểm soát hoạt động của gene. Thông tin di truyền từ ADN đến RNA thông tin (mRNA - một loại RNA đóng vai trò khuôn mẫu để sản xuất protein theo hướng dẫn được ghi trong gene), thông qua quá trình phiên mã, sau đó đến bộ máy tế bào để sản xuất protein. Tại đó, mRNA được dịch mã để protein được tạo ra theo các hướng dẫn di truyền lưu trữ trong ADN. Kể từ giữa thế kỷ XX, một số khám phá khoa học cơ bản nhất đã giải thích cách thức hoạt động của các quá trình này.

Vào cuối những năm 1980 của thế kỷ trước, 2 nhà khoa học Victor Ambros và Gary Ruvkun là nghiên cứu sinh sau Tiến sĩ tại phòng thí nghiệm của Robert Horvitz  - người đã được trao giải Nobel Y Sinh năm 2002, cùng với Sydney Brenner và John Sulston vì những khám phá về "Điều hòa di truyền trong phát triển tạng và chết tế bào theo chương trình", mở đường cho việc nghiên cứu tìm hiểu nguyên nhân dẫn tới các căn bệnh liên quan đến tế bào, trong đó có ung thư. Trong phòng thí nghiệm của Horvitz, cả Ambros và Ruvkun đã nghiên cứu loài giun tròn C.elegans, sống tự do (không ký sinh), trong suốt, chiều dài khoảng 1 mm sống trong môi trường đất ôn đới. Mặc dù có kích thước nhỏ, song C.elegans sở hữu nhiều loại tế bào chuyên biệt như tế bào thần kinh và cơ - vốn cũng được tìm thấy ở các loài động vật lớn hơn, phức tạp hơn,  khiến loài giun này trở thành một mô hình hữu ích để nghiên cứu cách thức mô phát triển và trưởng thành ở các sinh vật đa bào. 

Thông qua việc nghiên cứu giun C.elegans, 2 nhà khoa học đã phát hiện RNA siêu nhỏ, cùng vai trò của chúng trong quá trình điều hòa gene sau phiên mã. Cơ chế này đã thúc đẩy quá trình tiến hóa của các sinh vật ngày càng phức tạp. Các nghiên cứu di truyền chỉ ra rằng các tế bào và mô không phát triển bình thường, nếu không có RNA siêu nhỏ. Điều hòa bất thường của RNA siêu nhỏ - có thể góp phần gây ung thư và đột biến ở các gene mã hóa cho RNA siêu nhỏ - đã được tìm thấy ở người, gây ra các tình trạng như mất thính lực bẩm sinh, rối loạn mắt và xương.

Chú thích ảnh
Giải Nobel Y sinh năm 2024 thuộc về công trình phát minh RNA siêu nhỏ trong quá trình điều hòa gene. Ảnh: nobelprize.org/TTXVN

Giải Nobel Y Sinh đã được trao 114 lần kể từ năm 1901 đến nay. Trong năm 2023, giải thưởng danh giá này thuộc về nhà khoa học người Hungary Katalin Kariko và nhà khoa học người Mỹ Drew Weissman với phát hiện về việc biến đổi cơ sở nucleoside để phát triển vaccine công nghệ mRNA hiệu quả trong phòng ngừa COVID-19.

Giải thưởng Y Sinh là giải khai màn tuần lễ Nobel 2024. Các giải thưởng tiếp theo được công bố gồm Giải Nobel Vật lý (ngày 8/10), Giải Nobel Hóa học (ngày 9/10) và Giải Nobel Văn học (ngày 10/10). Giải Nobel Hòa bình là giải thưởng duy nhất được công bố ở Oslo (Na Uy) ngày 11/10. Trong khi đó, giải Nobel Kinh tế sẽ khép lại Tuần lễ Nobel 2024 vào ngày 14/10.

Ngọc Hà (TTXVN)

Dành cho bạn

Thế hệ trẻ vun đắp tương lai cộng đồng người Việt tại châu Âu

Thế hệ trẻ vun đắp tương lai cộng đồng người Việt tại châu Âu

Trước thềm Ngày hội Đại đoàn kết dân tộc Việt Nam lần đầu tiên tổ chức tại châu Âu, diễn ra tại Praha trong 2 ngày 31/10 và 1/11, và kỷ niệm 10 năm thành lập Liên hiệp Hội người Việt Nam tại châu Âu (2016–2026), phóng viên TTXVN tại Praha đã có cuộc phỏng vấn ông Hoàng Đình Thắng, Chủ tịch Liên hiệp Hội người Việt Nam tại châu Âu, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, về 2 sự kiện đặc biệt này.

Từ trái sang: Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan, Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman và Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif tại lễ ký hiệp định phòng thủ giữa ba nước ở thành phố Mecca ngày 7/8/2026. Ảnh: AA/TTXVN phát

Vì sao Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan cùng cử quan chức an ninh tới Iran?

Cuộc gặp tại Tehran giữa Iran và các quan chức an ninh cấp cao Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ, Pakistan diễn ra giữa lúc căng thẳng tại Yemen và nguy cơ xung đột khu vực tiếp tục gia tăng. Đằng sau hoạt động ngoại giao này là những tính toán về kiểm soát khủng hoảng, bảo vệ lợi ích an ninh và khả năng hình thành cơ chế hợp tác khu vực.

Pháp cảnh báo nguy cơ ngộ độc nấm do tin tưởng AI

Pháp cảnh báo nguy cơ ngộ độc nấm do tin tưởng AI

Kể từ đầu tháng 9 vừa qua, Pháp ghi nhận hơn 700 trường hợp ngộ độc nấm. Một trong những nguyên nhân là do nhận diện sai loài nấm, trong đó việc sử dụng các ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để xác định nấm ăn được đang làm gia tăng lo ngại về an toàn thực phẩm.