Động thái này cho thấy các doanh nghiệp Nhật Bản đang tìm cách giảm chi phí vận chuyển, trong bối cảnh an ninh năng lượng trở thành ưu tiên hàng đầu của Tokyo.
Nối lại hoạt động nhận hàng
Theo truyền thông Nhật Bản, dữ liệu theo dõi hàng hải cho thấy tàu Idemitsu Maru, thuộc sở hữu của tập đoàn dầu khí Idemitsu Kosan, đã cập cảng Nhật Bản hồi đầu tháng này với đầy hàng dầu thô Oman. Con tàu siêu trọng tải này rời vùng Vịnh hồi tháng 4 và nhận dầu tại cảng Mina Al Fahal của Oman vào đầu tháng 9.
Theo dữ liệu của công ty phân tích hàng hải Kpler, một tàu chở dầu thô cỡ lớn khác do Idemitsu kiểm soát, Apollo Energy, gần đây cũng rời cảng Fujairah của Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), hướng về Nhật Bản và chở dầu Murban.
Các nhà môi giới vận tải biển cho biết ít nhất hai tàu chở dầu siêu lớn khác do những doanh nghiệp Nhật Bản kiểm soát dự kiến đến Fujairah trong vài ngày tới để nhận hàng vận chuyển về nước.
Tuy nhiên, chưa tàu nào trong số này đi vào vịnh Ba Tư. Tập đoàn Idemitsu khẳng định lập trường về việc điều động tàu qua eo biển Hormuz không thay đổi. “Chúng tôi sẽ tiếp tục nỗ lực bảo đảm nguồn cung dầu thô ổn định và an toàn trong quá trình vận chuyển”, một người phát ngôn của tập đoàn cho biết.
Tìm cách giảm chi phí vận chuyển
Trong hơn bảy tháng xung đột tại vịnh Ba Tư, các nhà máy lọc dầu và chủ tàu Nhật Bản duy trì cách tiếp cận thận trọng, tránh hoạt động tại phần lớn khu vực Trung Đông. Thay vào đó, họ dựa nhiều hơn vào hình thức chuyển dầu giữa hai tàu ngoài khơi Ấn Độ hoặc tại Đông Nam Á.
Phương thức này giúp hạn chế nguy cơ đối với tàu, thủy thủ đoàn và hàng hóa, nhưng đồng thời khiến doanh nghiệp Nhật Bản phụ thuộc nhiều hơn vào các bên bán dầu, bỏ lỡ cơ hội gia tăng lợi nhuận và phải gánh thêm chi phí hậu cần. Một số tàu Nhật Bản mắc kẹt tại khu vực vùng Vịnh trong nhiều tháng cũng chỉ tìm cách rời đi.
Tình hình dường như đang thay đổi khi các doanh nghiệp bắt đầu tăng lượng dầu nhận trực tiếp tại Trung Đông, đồng thời đẩy mạnh hoạt động chuyển dầu giữa các tàu ngay trong vùng biển khu vực.
Hoạt động này được triển khai với quy mô nhỏ từ tháng 8. Đến đầu tháng 10, tổng lượng dầu được chuyển theo hình thức trên đã đạt gần 3,7 triệu thùng, tiến sát mức khoảng 4 triệu thùng ghi nhận trong cả tháng 9.
Sự thay đổi trong hoạt động vận chuyển phản ánh nỗ lực của các doanh nghiệp Nhật Bản nhằm cân bằng giữa yêu cầu an toàn và hiệu quả logistics, thay vì đồng loạt quay lại những vùng biển có mức độ rủi ro cao.
Hidenori Watanave, chuyên gia tại Đại học Tokyo, người theo dõi hoạt động của các tàu Nhật Bản, nhận định đây là sự trở lại có chọn lọc. Ông cho rằng chi phí vận chuyển thấp hơn có thể là một động lực quan trọng, bởi việc nhận hàng trực tiếp giúp tránh các khoản phí phát sinh và thời gian chờ đợi do phải trung chuyển qua những khu vực xa hơn.
An ninh năng lượng thúc đẩy thay đổi
Việc tăng cường sử dụng các tàu chở dầu siêu lớn do doanh nghiệp Nhật Bản sở hữu hoặc vận hành còn giúp nước này chủ động hơn trong hoạt động vận chuyển và trung chuyển dầu, vào thời điểm an ninh năng lượng được Tokyo đặc biệt coi trọng.
Theo dữ liệu của Kpler, dầu thô Trung Đông chiếm khoảng 93% tổng lượng dầu thô nhập khẩu của Nhật Bản trong năm 2025, tương đương khoảng 823 triệu thùng. Các nhà máy lọc dầu của nước này cũng được thiết kế để xử lý những loại dầu chủ yếu đến từ Trung Đông, trong đó có dầu thô chua trung bình và dầu thô nhẹ.
Mức độ phụ thuộc lớn khiến Nhật Bản khó có thể tránh xa Trung Đông trong thời gian dài mà không phát sinh thêm chi phí hoặc gây sức ép lên chuỗi cung ứng năng lượng.
Dù vậy, việc một số tàu quay lại nhận hàng trực tiếp không đồng nghĩa Nhật Bản đã sẵn sàng nối lại hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz. Lập trường thận trọng của tập đoàn Idemitsu cho thấy các doanh nghiệp vẫn đặt an toàn lên hàng đầu, trong khi tìm kiếm những phương án vận chuyển ít tốn kém hơn.
