Dựng “đám đông” bằng những danh tính giả
Chị H., một người làm kinh doanh tại Hà Nội, từng tin rằng mình đang theo dõi tài khoản mạng xã hội của một nhân vật có tiếng trong lĩnh vực tài chính. Tài khoản sử dụng đúng họ tên, ảnh chân dung, chức danh và nơi công tác; các bài viết liên tục chia sẻ nhận định thị trường, kinh nghiệm đầu tư với giọng điệu của một chuyên gia.
Bên dưới, hàng loạt tài khoản bình luận, cảm ơn, khoe lợi nhuận và chia sẻ ảnh giao dịch thành công. Một tài khoản còn chủ động mời chị H. vào nhóm Zalo để “chia sẻ kiến thức, thông tin và cùng nhau học tập”. Trong nhóm, không khí đầu tư lúc nào cũng sôi động, khiến chị dần tin rằng đây là một cộng đồng thật và cơ hội kiếm tiền đang ở ngay trước mắt.
Chị không biết rằng những tài khoản liên tục tương tác có thể chính là những “chim mồi” được dựng lên để tạo cảm giác về một đám đông. Người khoe lợi nhuận, người đăng biên lai chuyển tiền, người cảm ơn “chuyên gia”, người hỏi cách nạp thêm vốn… có thể đều đang thực hiện những vai trò khác nhau trong cùng một kịch bản.
Thủ đoạn này càng nguy hiểm khi “chuyên gia” ở trung tâm câu chuyện lại là một danh tính được giả mạo từ người thật. Gần đây, trên mạng xã hội Threads xuất hiện nhiều tài khoản mạo danh lãnh đạo ngân hàng, chủ tịch tập đoàn, chuyên gia tài chính và người nổi tiếng. Những tài khoản này thường sử dụng tên thật, ảnh chân dung cùng thông tin về chức vụ, đơn vị công tác và quá trình nghề nghiệp để tạo vỏ bọc như tài khoản chính chủ.
Công ty Cổ phần Chứng khoán SSI từng cảnh báo các tài khoản sử dụng trái phép tên, hình ảnh của Chủ tịch Hội đồng quản trị Nguyễn Duy Hưng trên Threads, TikTok và một số nền tảng khác để tiếp cận người dùng, mời tham gia hội nhóm đầu tư hoặc yêu cầu cung cấp thông tin, thực hiện giao dịch tài chính.
Nhiều ngân hàng như Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank), Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam (Agribank)… cũng cảnh báo kẻ gian có thể giả mạo hình ảnh, thương hiệu ngân hàng, thậm chí sử dụng AI để tạo nội dung và hình ảnh nhằm xây dựng lòng tin trước khi dẫn người dùng tới các nền tảng không được cấp phép hoặc yêu cầu nạp tiền.
Với chị H., điều đáng sợ không nằm ở một bài viết riêng lẻ mà ở cách những mảnh ghép được xâu chuỗi: một danh tính giả tạo uy tín, “chim mồi” tạo đám đông, những khoản lợi nhuận được khoe liên tục và cuối cùng là lời mời đầu tư. Khi niềm tin đã đủ lớn, một cú nhấp chuột hoặc một lần chuyển tiền có thể trở thành bước đầu của chiếc bẫy.
Từ tài khoản giả đến "bẫy" đầu tư
Đằng sau những tài khoản tưởng như thuộc về những con người khác nhau có thể là cả một hệ thống được vận hành tập trung. Qua điều tra, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm công nghệ cao Công an TP Đà Nẵng phát hiện một hệ thống Phone Farm (nông trại điện thoại) với hơn 2.000 điện thoại và hơn 100 CPU, được kết nối và điều khiển qua một máy chủ.
Phần mềm do các đối tượng tự phát triển cho phép điều khiển cùng lúc hàng nghìn tài khoản ảo, mỗi tài khoản đảm nhận một vai trò khác nhau trong kịch bản lừa đảo. Theo cơ quan chức năng, phần lớn các tài khoản này được cho thuê để phục vụ hoạt động lừa đảo tại Campuchia, với doanh thu trung bình khoảng 2 tỷ đồng mỗi tháng.
Khi kết hợp với AI và chatbot, việc xây dựng danh tính giả càng trở nên tinh vi. AI có thể hỗ trợ tạo nội dung, hình ảnh, thậm chí xây dựng một nhân vật với thông tin cá nhân, sở thích và cách giao tiếp giống người thật. Chatbot giúp duy trì các cuộc trò chuyện liên tục, phản hồi nhanh, tạo cảm giác người dùng đang được một “chuyên gia” thực sự tư vấn.
Theo ông Phạm Công Diễn, Trưởng phòng Giải pháp Dữ liệu và Phân tích, Khối Công nghệ thông tin Ngân hàng Thương mại TNHH MTV Kỷ Nguyên Thịnh Vượng (GPBank), ngân hàng có các công cụ nhận diện giao dịch bất thường, có thể tạm dừng giao dịch để xác minh đối với các giao dịch thực hiện liên tục hoặc giao dịch phát sinh số tiền lớn ở nước ngoài; đồng thời triển khai nhiều lớp bảo mật như xác thực đa nguyên tố, sinh trắc học và nhận diện thiết bị có dấu hiệu đáng ngờ.
Tuy nhiên, với thủ đoạn này, kẻ gian không nhất thiết phải chiếm quyền tài khoản ngân hàng mà tìm cách khiến nạn nhân tự nguyện chuyển tiền. Vì vậy, số lượng người theo dõi, lượt bình luận hay một hội nhóm đông thành viên không phải bằng chứng cho thấy tài khoản hoặc cơ hội đầu tư là đáng tin cậy.
Người dùng cần chủ động kiểm chứng danh tính qua các kênh chính thức, đặc biệt cảnh giác với những lời mời đầu tư kèm cam kết lợi nhuận cao, yêu cầu chuyển tiền nhanh hoặc truy cập nền tảng không rõ nguồn gốc. Khi có dấu hiệu bất thường, cần dừng giao dịch, lưu lại bằng chứng và nhanh chóng thông báo cho cơ quan công an để được hỗ trợ.
