#chè Shan Tuyết

Những cây chè Shan Tuyết hàng trăm năm tuổi trên vùng núi Tùng Vài, tỉnh Tuyên Quang đang mở ra thêm cơ hội kết nối, hợp tác giữa các địa phương hai bên biên giới Việt Nam - Trung Quốc.

Nằm ở độ cao trên 1.200m so với mực nước biển nơi phía Bắc tỉnh Thái Nguyên, xã Đồng Phúc ẩn hiện trong làn mây mờ ảo quanh năm. Nơi sườn núi vắt ngang lưng trời ấy, hàng trăm gốc chè Shan tuyết cổ thụ rêu phong sừng sững đứng qua dâu bể thời gian, hấp thụ tinh hoa của đất trời để tạo nên vị trà hảo hạng.

Những ngày đầu hè, khi mây trắng còn phủ kín trên các sườn núi Tây Côn Lĩnh, ông Triệu Chòi Hin, người dân thôn Tân Minh, xã Hồ Thầu (tỉnh Tuyên Quang) lại men theo con đường nhỏ dẫn lên khu chè Shan tuyết cổ thụ của gia đình. Giữa không gian mờ sương, những thân chè phủ đầy rêu phong, gốc cây xù xì như mang dấu ấn của thời gian vẫn đều đặn đâm chồi, cho những búp chè trắng mịn như tuyết.

Trong dòng chảy phát triển hôm nay, quần thể chè Shan tuyết cổ thụ đang được nhìn nhận không chỉ như một nguồn gen quý hiếm, mà còn là "di sản sống" cần được bảo tồn, phát huy gắn với nâng cao đời sống người dân. Và để đánh thức trọn vẹn giá trị ấy, khoa học đang được đặt vào vị trí đồng hành cùng cộng đồng địa phương.

Cây chè Shan Tuyết ở xã Hồ Thầu, tỉnh Tuyên Quang được đánh giá cao nhờ điều kiện tự nhiên đặc biệt: khí hậu mát mẻ, độ cao lý tưởng và hệ sinh thái rừng nguyên sinh, tạo nên hương vị riêng biệt, khó trộn lẫn. Chính quyền và người dân địa phương đang từng bước xây dựng chuỗi liên kết, gắn với chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và phát triển du lịch trải nghiệm.

Với diện tích hàng ngàn hecta, vụ chè xuân Shan tuyết đang vào chính vụ tại các xã dưới chân dãy Tây Côn Lĩnh. Những đồi chè cổ thụ phủ xanh núi rừng không chỉ tạo nên cảnh quan đặc trưng mà còn mở ra sinh kế bền vững cho đồng bào vùng cao Tuyên Quang.

Vụ chè xuân Shan tuyết đang vào chính vụ tại các xã vùng cao, vùng biên dưới chân dãy Tây Côn Lĩnh như: Thanh Thủy, Cao Bồ, Lao Chải (Tuyên Quang). Những năm gần đây, cây chè không chỉ mang lại nguồn thu ổn định mà còn trở thành hướng phát triển kinh tế chủ lực, góp phần xóa đói giảm nghèo bền vững, từng bước nâng cao đời sống cho người dân địa phương.

Dưới chân dãy Tây Côn Lĩnh, chàng trai người Dao Bàn Văn Hiệu (sinh năm 1995, thôn Lùng Đoóc, xã biên giới Thanh Thủy, Tuyên Quang) ngày ngày miệt mài tạo ra những sản phẩm chè Shan tuyết cổ thụ bằng tâm huyết và phương thức bài bản. Từ những ngày đầu sản xuất đơn lẻ, Hiệu đã mạnh dạn thành lập Hợp tác xã Thanh Thủy Chè, từng bước nâng cao giá trị, ổn định đầu ra, góp phần tăng thu nhập cho người dân.

Sáng sớm ở Hồ Thầu, khi mây còn bảng lảng trôi ngang lưng núi Chiêu Lầu Thi, những tán chè Shan Tuyết cổ thụ đã kịp thức dậy trước con người. Từng giọt sương đọng trên búp non, óng ánh như giữ lại tinh túy của trời đất. Trong không gian tĩnh lặng của đại ngàn, người Dao, người Mông lặng lẽ bước vào rừng, hái chè bằng đôi tay quen thuộc, nâng niu từng búp nhỏ như giữ gìn một phần ký ức của núi.

Trong tiết trời se lạnh của vùng cao Tây Côn Lĩnh, khi sương sớm còn lững lờ trên những triền núi, ngày 20/4, người dân xã Cao Bồ (Tuyên Quang) rộn ràng bước vào Lễ hội “Miền chè di sản” lần thứ III năm 2026. Không gian đậm bản sắc văn hóa cùng những bếp lửa sao chè đỏ hồng đã trở thành điểm nhấn cuốn hút, níu chân đông đảo người dân và du khách.

Ngày 26/3, UBND xã Đồng Phúc, tỉnh Thái Nguyên đã tổ chức Lễ công bố và trao Quyết định công nhận Làng nghề chè Shan Tuyết Bằng Phúc, xã Đồng Phúc.

Sáng 12/12/2025, tại xã Đồng Phúc, tỉnh Thái Nguyên đã diễn ra Lễ công bố quyết định và đón nhận Bằng công nhận Cây Di sản Việt Nam - Cây chè Shan tuyết Bằng Phúc. Đây là sự kiện có ý nghĩa hết sức đặc biệt, nhằm tôn vinh giá trị sinh học, văn hóa và lịch sử của những cây chè Shan tuyết cổ thụ - báu vật thiên nhiên đã gắn bó với đời sống, văn hóa và sinh kế của đồng bào Đồng Phúc từ bao đời nay. Danh hiệu Cây Di sản Việt Nam là minh chứng cho nỗ lực gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị cây chè Shan tuyết - niềm tự hào của quê hương Đồng Phúc, tỉnh Thái Nguyên.

Sáng 12/12, tại xã Đồng Phúc, tỉnh Thái Nguyên đã diễn ra Lễ công bố quyết định và đón nhận Bằng công nhận Cây Di sản Việt Nam – Cây chè Shan tuyết Bằng Phúc.

Văn Chấn (Lào Cai) được đánh giá có tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng, du lịch xanh thông qua phát huy giá trị văn hóa và khai thác hiệu quả cảnh quan thiên nhiên, văn hóa truyền thống các dân tộc.

* Ngày 29/9/2022: Trên 1.300 cây chè Shan Tuyết tại Hà Giang (nay là tỉnh Tuyên Quang) được công nhận là Cây Di sản Việt Nam
* Ngày 29/9/2020: Trao Giải thưởng thiếu nhi Dế Mèn lần thứ nhất
* Ngày 29/9/1547: Ngày sinh đại văn hào Tây Ban Nha Miguel de Cervantes

Ẩn mình dưới dãy Tây Côn Lĩnh hùng vĩ, làng rêu Xà Phìn, xã biên giới Thanh Thủy (Tuyên Quang) hiện ra như một bức tranh thủy mặc. Những nếp nhà sàn lợp lá cọ phủ kín rêu xanh, hòa quyện cùng mây trắng, ruộng bậc thang và những gốc chè Shan Tuyết cổ thụ, tạo nên vẻ đẹp trầm mặc, cổ kính, rất riêng của miền biên viễn.

Dưới chân dãy Tây Côn Lĩnh, thôn Xà Phìn (xã biên giới Thanh Thủy, Tuyên Quang) có hơn 100 ha chè Shan Tuyết cổ thụ hàng trăm năm tuổi, được đồng bào Dao gìn giữ như báu vật. Phát huy sản vật quý cùng quy trình chế biến truyền thống, Hợp tác xã Trà Pèng đã mở ra hành trình gìn giữ, phát huy giá trị di sản thiên nhiên - văn hóa, đưa hương chè Shan Tuyết bay xa khỏi vùng biên cương.

Nhiệm kỳ 2025 - 2030, xã Sín Chải tập trung nâng cao chất lượng, sản lượng chè Shan tuyết, đẩy mạnh chế biến sâu, thu hút đầu tư, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Vùng đất Suối Giàng, huyện Văn Chấn (tỉnh Yên Bái) được thiên nhiên ban tặng những cây chè Shan tuyết cổ thụ sừng sững, trường tồn với thời gian. Không chỉ là cây trồng nông nghiệp đơn thuần, chè Shan tuyết đã trở thành một phần máu thịt, một biểu tượng văn hóa, kinh tế, gắn liền với bao thế hệ người Mông nơi đây. Cây chè đã giúp bà con Suối Giàng có thu nhập, làm giàu và xây dựng bản làng ngày càng phát triển.

Trên độ cao gần 1.000 m so với mực nước biển, nơi dãy Tây Côn Lĩnh sừng sững vươn mình giữa trời mây, những gốc chè Shan tuyết cổ thụ ở xã Cao Bồ (huyện Vị Xuyên) vẫn xanh tốt giữa sương gió đại ngàn. Từ những cây chè hàng trăm năm tuổi ấy, người Dao Cao Bồ đang từng bước đánh thức tiềm năng nông nghiệp đặc sản, phát triển kinh tế xanh và xây dựng mô hình du lịch bản địa gắn với bảo tồn văn hóa truyền thống.