Vai trò của người có uy tín trong cộng đồng dân tộc
TP Hồ Chí Minh hiện có 53 dân tộc thiểu số, với hơn 590.000 người, trong đó đồng bào Khmer, Hoa, Chăm chiếm tỷ lệ cao. Những năm qua, cùng với việc triển khai các chính sách phát triển kinh tế - xã hội, thành phố luôn quan tâm nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho đồng bào dân tộc thiểu số, tạo điều kiện để các cộng đồng dân tộc phát huy bản sắc văn hóa truyền thống, tích cực tham gia xây dựng và phát triển ở địa phương.
Trong đó, đội ngũ người có uy tín trong đồng bào dân tộc ngày càng khẳng định vai trò “cánh tay nối dài” giữa chính quyền với bà con dân tộc. Bằng sự am hiểu ngôn ngữ, phong tục, tập quán và đời sống cộng đồng, họ đã góp phần chuyển hóa các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước đến gần hơn với bà con bằng những việc làm thiết thực; đồng thời vận động bà con dân tộc trong cộng đồng đoàn kết, phát triển kinh tế, xây dựng đời sống văn hóa lành mạnh tại các khu dân cư.
Hiện nay, khu vực Chợ Lớn có khoảng 500.000 đồng bào dân tộc Hoa sinh sống. Những năm qua, cộng đồng người Hoa tại đây không ngừng phát triển kinh tế, mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh, góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của người dân, đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội của TP Hồ Chí Minh.
Ngoài ra, cộng đồng người Hoa còn tích cực tham gia các hoạt động khuyến học, khuyến tài, chăm lo người nghèo và bảo tồn những giá trị văn hóa truyền thống. Nhiều hội quán lâu đời như Nghĩa An, Tuệ Thành, Nhị Phủ, Quỳnh Phủ tiếp tục duy trì các hoạt động văn hóa, tín ngưỡng, trở thành nơi gắn kết cộng đồng.
Đặc biệt, Lễ hội Nguyên Tiêu của người Hoa tại TP Hồ Chí Minh đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây không chỉ là sự ghi nhận những giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của cộng đồng người Hoa, mà còn góp phần bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, làm phong phú thêm đời sống văn hóa của Thành phố.
Là người nhiều năm gắn bó với công tác vận động đồng bào người Hoa, ông Trần Thích, nguyên Hiệu trưởng Trường Tiểu học Châu Văn Liêm cho rằng, muốn người dân đồng thuận với các chủ trương, chính sách, trước hết người có uy tín phải gần gũi, lắng nghe và tạo dựng niềm tin trong cộng đồng.
Theo ông Trần Thích, khi chính quyền địa phương triển khai những chính sách liên quan đến đất đai, bồi thường, giải phóng mặt bằng hoặc các quy định về an toàn thực phẩm, ông thường trực tiếp gặp gỡ, giải thích để bà con hiểu rõ. Đối với những người lớn tuổi, việc sử dụng tiếng Hoa trong tuyên truyền giúp thông tin trở nên gần gũi, dễ tiếp nhận hơn.
“Chúng tôi không vận động người dân bằng mệnh lệnh mà bằng tình nghĩa, trách nhiệm và niềm tin được vun đắp qua nhiều năm. Chúng tôi hiểu ngôn ngữ, phong tục và suy nghĩ của bà con nên có thể chuyển tải những vấn đề lớn thành những câu chuyện gần gũi với cuộc sống. Khi người dân hiểu thì sẽ tin và khi đã tin thì họ sẽ tự giác thực hiện”, ông Trần Thích chia sẻ.
Không chỉ tham gia tuyên truyền, vận động, ông Trần Thích còn tích cực kết nối các “mạnh thường quân” chăm lo cho những hoàn cảnh khó khăn. Hằng năm, ông vận động khoảng 100 triệu đồng để trao học bổng cho học sinh nghèo hiếu học; đồng thời duy trì chương trình “Tiếp sức đến trường” dành cho học sinh vùng sâu, vùng xa với kinh phí khoảng 50 triệu đồng mỗi năm.
Cùng với cộng đồng người Hoa, đồng bào Chăm Islam cũng tích cực tham gia các hoạt động xây dựng đời sống văn hóa, giữ gìn an ninh trật tự và chăm lo thế hệ trẻ. Ông M. Mohamed Amine, Chánh Văn phòng Ban Đại diện Cộng đồng Hồi giáo TP Hồ Chí Minh, Trưởng Ban Quản trị Thánh đường Masjid Al Jamia’ tại phường Chợ Lớn, cho biết thành phố hiện có hơn 9.000 người Chăm Islam, với 11 thánh đường, 5 tiểu thánh đường và 7 điểm sinh hoạt tôn giáo tập trung.
Theo ông M. Mohamed Amine, các thánh đường không chỉ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tôn giáo mà còn là nơi gắn kết các thành viên, chia sẻ khó khăn và vận động đồng bào chấp hành pháp luật. Đặc biệt, cộng đồng thường xuyên quan tâm giáo dục thanh thiếu niên tránh xa tệ nạn xã hội, chấp hành quy định về an toàn giao thông, chăm lo học tập và xây dựng nếp sống lành mạnh.
“Để cộng đồng phát triển bền vững, mỗi gia đình phải có cuộc sống ổn định, mỗi cá nhân cần phải nâng cao trách nhiệm với bản thân và xã hội. Vì vậy, công tác vận động phải bắt đầu từ những vấn đề thiết thực như giáo dục, việc làm, an sinh và giữ gìn các giá trị văn hóa truyền thống”, ông M. Mohamed Amine cho rằng.
Lan tỏa tinh thần đoàn kết từ các cơ sở tôn giáo
Bên cạnh vai trò của những người có uy tín, các cơ sở tôn giáo tại TP Hồ Chí Minh cũng đang phát huy những giá trị tốt đẹp trong đời sống cộng đồng. Thông qua các hoạt động sinh hoạt tín ngưỡng, từ thiện, hỗ trợ người nghèo và tuyên truyền pháp luật, nhiều chức sắc, chức việc tôn giáo đã góp phần gắn kết đồng bào các dân tộc, xây dựng môi trường sống đoàn kết, nghĩa tình.
Đại đức Châu Hoài Thái, Ủy viên Hội đồng Trị sự, Phó Chánh Văn phòng 2 Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Trụ trì chùa Tông Kim Quang (xã Phú Giáo), cho biết trong đời sống của đồng bào Khmer, ngôi chùa không chỉ là nơi thực hành tín ngưỡng, mà nơi đây còn giữ vai trò quan trọng trong việc bảo tồn văn hóa, giáo dục đạo đức và gắn kết cộng đồng.
Tại chùa Tông Kim Quang, các hoạt động sinh hoạt Phật giáo thường sử dụng song ngữ Khmer - Việt, tạo điều kiện để đồng bào Khmer và người dân thuộc các dân tộc khác cùng tham gia. Trong những dịp lễ lớn như lễ dâng y Kathina, bà con cùng chuẩn bị vật phẩm cúng dường, dọn dẹp khuôn viên chùa và tham gia các hoạt động cộng đồng.
Theo Đại đức Châu Hoài Thái, những hoạt động này không chỉ góp phần duy trì phong tục, tín ngưỡng truyền thống của đồng bào Khmer, mà còn tạo không gian giao lưu, tăng cường sự hiểu biết và gắn bó giữa các dân tộc. Cùng với hoạt động tôn giáo, chư tăng tại chùa thường xuyên lồng ghép tuyên truyền chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước thông qua các buổi thuyết pháp và sinh hoạt cộng đồng, vận động Phật tử Khmer sống “tốt đời, đẹp đạo”, tích cực giữ gìn an ninh trật tự tại địa phương.
Đáng chú ý đó là mô hình “Đồng bào Khmer tham gia đảm bảo an ninh trật tự trên địa bàn” do UBND xã Phú Giáo phối hợp với nhà chùa vừa ra mắt mới đây. Mô hình góp phần phát huy trách nhiệm của đồng bào trong việc bảo vệ cuộc sống bình yên tại khu dân cư, đồng thời tăng cường sự phối hợp giữa chính quyền với các chức sắc tôn giáo.
Trong công tác an sinh xã hội, chùa Tông Kim Quang duy trì nhiều hoạt động thiết thực, không phân biệt dân tộc, tôn giáo. Vào các dịp lễ An cư kiết hạ, lễ Sen Đôn-ta, nhà chùa cũng tổ chức trao quà cho các hộ nghèo, gia đình khó khăn với tổng giá trị hàng trăm triệu đồng. Dịp lễ hội Ok Om Bok, chùa còn triển khai chương trình trao học bổng cho học sinh nghèo hiếu học, động viên các em tiếp tục đến trường.
Đối với nhiều gia đình Khmer từ các địa phương khác đến TP Hồ Chí Minh sinh sống, nhà chùa còn là “điểm tựa tinh thần” trong những thời điểm khó khăn. Chư tăng hỗ trợ đồng bào thực hiện các nghi lễ truyền thống, thăm hỏi, động viên gia đình khi có người thân qua đời và hướng dẫn những giá trị đạo đức trong đời sống hôn nhân, gia đình.
Đại đức Châu Hoài Thái cho rằng: “Tinh thần từ bi, hỷ xả của Phật giáo không chỉ thể hiện qua các nghi lễ, mà cần lan tỏa bằng những hành động cụ thể trong đời sống. Khi mỗi người biết quan tâm, chia sẻ với những hoàn cảnh khó khăn, cộng đồng sẽ ngày càng gắn bó và đoàn kết hơn”.
Từ thực tiễn hoạt động tại các cộng đồng người Hoa, Chăm và Khmer có thể thấy, việc phát huy vai trò người có uy tín, chức sắc tôn giáo đã góp phần quan trọng trong công tác vận động quần chúng, chăm lo an sinh xã hội và gìn giữ bản sắc văn hóa các dân tộc.
Theo ông M. Mohamed Amine, thành phố cần tiếp tục quan tâm các chính sách hỗ trợ đời sống đồng bào dân tộc thiểu số, nhất là những gia đình còn khó khăn; đồng thời tạo điều kiện để đội ngũ người có uy tín phát huy tốt hơn vai trò trong công tác tuyên truyền, vận động và phản ánh tâm tư, nguyện vọng của người dân đến các cơ quan có thẩm quyền.