Theo đó, phương thức tuyển sinh sẽ giảm xuống tối đa 3 phương thức vào năm 2027 và tiệm tiến về 1 phương thức cho mỗi ngành/chương trình đào tạo từ năm 2028. Dù bước đi này nhằm bảo đảm tính công bằng và đơn giản hóa thủ tục, nhiều trường đại học vẫn bày tỏ nỗi lo về tính hiệu quả, cơ hội của thí sinh và sự chủ động của các cơ sở giáo dục.
Trả lại sự công bằng
Những năm gần đây, việc phát triển quá nhiều phương thức xét tuyển đại học – có trường lên tới hàng chục phương thức, tổ hợp – đã gây ra không ít ma trận cho thí sinh và phụ huynh. Đi kèm với đó là tình trạng phân chia chỉ tiêu quá nhỏ lẻ cho từng phương thức.
Hệ quả là xuất hiện những bất cập lớn: Ở cùng một ngành học, có phương thức lấy điểm chuẩn học bạ rất cao nhưng ở phương thức khác điểm lại tiệm cận sàn; hoặc thí sinh đạt 25–27 điểm thi tốt nghiệp THPT vẫn trượt, trong khi thí sinh học bạ chỉ cần 15–20 điểm lại trúng tuyển. Việc phân chia chỉ tiêu thiếu căn cứ khoa học vô tình tạo ra sự bất bình đẳng giữa các nhóm thí sinh.
Lý giải về định hướng siết gọn phương thức xét tuyển trong dự thảo quy chế mới, GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết, Bộ khẳng định mục tiêu cốt lõi là bảo đảm sự công bằng, minh bạch và đơn giản hóa quy trình. Khi phân chia chỉ tiêu theo từng phương thức mà không có cơ sở khoa học quy đổi tương đương, các trường đang tự tạo ra phân biệt đối xử giữa các nguồn dữ liệu đầu vào. Do đó, việc quy về các đầu điểm có thể so sánh, quy đổi năng lực chung sẽ giúp việc xét tuyển công bằng hơn.
Băn khoăn từ các cơ sở đào tạo
Dù ủng hộ tinh thần giảm bớt các phương thức xét tuyển rườm rà, đại diện nhiều trường đại học cho rằng việc áp đặt giới hạn cứng (tối đa 5 phương thức cho toàn trường, 3 phương thức cho mỗi ngành vào năm 2027 và tiến tới 1 phương thức vào năm 2028) có thể gây ra nhiều bất cập.
Đại diện một trường đại học lớn chia sẻ, đối với các trường đào tạo đa ngành, đa lĩnh vực có nhiều chương trình đặc thù, việc giới hạn tối đa 5 phương thức cho toàn cơ sở đào tạo là quá hẹp. Đặc biệt, nếu quy định bắt buộc tính cả phương thức xét tuyển thẳng theo quy chế vào tổng số phương thức chung thì các trường sẽ không còn dư địa cho các phương thức khác.
GS. Vũ Văn Yêm, Phó Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội cho rằng, nếu sử dụng một phương thức có thể dẫn đến các trường tốp trên sẽ chọn những phương thức phân hóa tốt, trong khi trường tốp dưới có thể sẽ chỉ dùng học bạ hoặc điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông.
Nhiều ý kiến đề xuất nên tách riêng phương thức xét tuyển thẳng ra khỏi giới hạn này hoặc điều chỉnh linh hoạt từ 6-7 phương thức tùy thuộc vào quy mô và đặc thù chương trình đào tạo của từng trường.
Đặc biệt, lộ trình chỉ dùng 1 phương thức xét tuyển cho mỗi ngành/chương trình từ năm 2028 nhận được nhiều phản hồi e ngại nhất.
Một đại diện ban tuyển sinh phân tích: Nếu một ngành chỉ chọn phương thức xét điểm thi đánh giá năng lực/tư duy, rủi ro cho thí sinh là cực kỳ lớn. Hiện nay số lượng thí sinh tham gia các kỳ thi đánh giá năng lực chưa phủ rộng toàn quốc. Nếu ngành học yêu thích chỉ xét duy nhất điểm đánh giá năng lực, những thí sinh ở vùng sâu vùng xa không có điều kiện dự thi sẽ mất cơ hội.
Ở chiều ngược lại, nếu nhà trường lo sợ rủi ro không tuyển đủ chỉ tiêu mà chỉ chọn phương thức an toàn nhất là xét học bạ, chất lượng đầu vào sẽ khó được kiểm soát đồng đều. Hơn nữa, việc chỉ áp dụng 1 phương thức có thể làm mất đi cơ hội tiếp cận những nhóm thí sinh có năng lực đa dạng (như thí sinh có chứng chỉ quốc tế, thí sinh đoạt giải học sinh giỏi...).
Do đó, các trường đề xuất Bộ GD&ĐT nên duy trì tối thiểu 2 phương thức xét tuyển cho mỗi ngành đào tạo để vừa đảm bảo tính đa dạng, vừa giảm thiểu rủi ro cho cả thí sinh lẫn nhà trường.
Về vấn đề này, GS. Nguyễn Tiến Thảo cho hay, ban soạn thảo sẽ tổng hợp, nghiên cứu, tiếp thu các ý kiến phù hợp; những vấn đề lớn về chính sách sẽ tiếp tục được báo cáo lãnh đạo Bộ GD&ĐT xem xét. Dự thảo sẽ tiếp tục được rà soát kỹ cả về nội dung và kỹ thuật thể hiện, nhất là những quy định còn có cách hiểu khác nhau hoặc cần tính đến đặc thù của từng lĩnh vực đào tạo.
GS. Nguyễn Tiến Thảo mong muốn các cơ sở giáo dục đại học tiếp tục nghiên cứu, đóng góp ý kiến để văn bản khi ban hành vừa bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước, vừa phù hợp với thực tiễn và tạo thuận lợi trong quá trình tổ chức thực hiện.
