Theo Tân Hoa xã, tại tỉnh Chiết Giang, miền Đông Trung Quốc, nơi các vùng trồng lúa ở phía Bắc và phía Nam giao nhau, một trạm radar được đặt ở rìa cánh đồng lúa. Khi một loài sâu hại nhỏ bay ngang qua, hệ thống có thể ghi nhận kích thước, trọng lượng và các dữ liệu nhận dạng khác của nó.
Một trong những mục tiêu được theo dõi là rầy hại lúa (rầy nâu), một loài côn trùng di cư chỉ nặng khoảng 1 miligam và dài vài milimét. Loài này chích vào thân cây lúa và hút nhựa cây.
Trong một cuộc thử nghiệm, các kỹ thuật viên đã điều khiển thiết bị máy bay không người lái mang theo duy nhất một con rầy nâu bay cách trạm radar khoảng 300 mét. Chỉ chốc lát sau, màn hình giám sát đã hiển thị các thông số về chiều dài cơ thể, chiều rộng và trọng lượng của loài côn trùng gây hại này.
Nhà nghiên cứu Liu Dazhong tại Phòng thí nghiệm Xianghu (tỉnh Chiết Giang) - đơn vị chuyên giám sát các loài côn trùng di cư gây hại - cho biết công nghệ hiện nay có thể thực hiện các phép đo với độ chính xác cao ở mức miligam.
Các nhóm nghiên cứu tại Trung Quốc đã phát triển nhiều loại radar chuyên dụng để theo dõi côn trùng, cung cấp dữ liệu theo thời gian thực về nguồn gốc, số lượng và lộ trình di chuyển của các loài gây hại.
Hệ thống này chuyển đổi cơ chế cảnh báo từ "phát hiện sau khi côn trùng đã xâm nhập" sang "cảnh báo trước khi chúng đổ bộ", giúp nông dân có thêm từ 24 đến 48 giờ chuẩn bị. Đây là khoảng thời gian then chốt để triển khai các biện pháp kiểm soát phối hợp.
Hiện nay, 65 trạm radar theo dõi côn trùng trên cả nước đã được kết nối vào một nền tảng giám sát quốc gia. Dự kiến đến năm 2030, mạng lưới này sẽ mở rộng lên hơn 150 trạm radar, bao phủ toàn bộ các hành lang di cư chính và loại bỏ các "điểm mù" tại những vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm. Hệ thống sẽ thiết lập cơ chế phòng thủ ba lớp: giám sát tầm cao bằng radar, đánh chặn côn trùng trưởng thành trên không và bẫy bắt chính xác tại mặt đất.
Trong số 11 loài côn trùng nằm trong danh mục các loài gây hại nông nghiệp cấp độ một của Trung Quốc, có 8 loài có khả năng tận dụng gió mùa để di chuyển quãng đường hơn 100 km qua các vùng miền chỉ trong một đêm.
Theo số liệu từ Trung tâm Chuyển giao công nghệ và Khuyến nông quốc gia Trung Quốc (NATESC) thuộc Bộ Nông nghiệp và Thương mại Trung Quốc (MARA), trong giai đoạn 2021–2024, 8 loài côn trùng này đã tấn công trung bình 83 triệu ha diện tích trồng ngũ cốc mỗi năm, chiếm 40% tổng thiệt hại do côn trùng gây ra đối với các loại cây trồng chủ lực của Trung Quốc là lúa, lúa mì và ngô.
Ông Wu Kongming thuộc Học viện Kỹ thuật Trung Quốc cho biết một cá thể trưởng thành của loài côn trùng di cư có thể sinh ra hơn 1.000 con non. Ông lưu ý rằng: "Con cháu của chỉ một cá thể trưởng thành cũng có thể làm giảm năng suất tới 30% hoặc thậm chí nhiều hơn".
Trong tháng này, gió từ các cơn bão gần đây đã đẩy nhanh tốc độ di cư của rầy nâu, trong khi độ ẩm cao trên đồng ruộng lại tạo điều kiện thuận lợi cho rầy sinh sôi nảy nở nhanh chóng. Hệ quả là áp lực kiểm soát sâu bệnh tại khu vực này đã gia tăng đáng kể trong thời gian gần đây. Các nhà khoa học cảnh báo rằng khi mật độ côn trùng tăng quá cao, lúa sẽ bị ngả vàng và đổ rạp. Trong những trường hợp nghiêm trọng, điều này có thể dẫn đến mất trắng vụ mùa.
Sheng Yunxiong, một người trồng lúa tại tỉnh Hồ Bắc (Trung Quốc), cho biết ông hiếm khi thấy nhiều rầy hại lúa như vậy trong những năm trước, nhưng số lượng loài côn trùng này đã tăng vọt vào tháng 8. Ông bổ sung rằng nhiều nông dân từng lầm tưởng lúa sắp chín thì không cần phải phòng trừ sâu bệnh.
| Nghị quyết 57 nhấn mạnh việc “làm giàu, khai thác tối đa tiềm năng của dữ liệu, đưa dữ liệu thành tư liệu sản xuất chính”, do vậy, qua việc tham khảo phương án sử dụng radar phòng tránh sâu bệnh của Trung Quốc, Việt Nam có thể phát triển hệ thống “Bản đồ số sâu bệnh di cư”. Hệ thống này có thể liên tục cập nhật theo thời gian thực về vị trí của sâu bệnh, mật độ, hướng di chuyển, tốc độ di chuyển, loại cây trồng nào có nguy cơ, thời điểm dự kiến sâu bệnh xuất hiện… Ví dụ, chúng ta có thể dùng radar để phát hiện mật độ rầy nâu tăng cao ở một khu vực rồi dùng trí tuệ nhân tạo (AI) kết hợp dữ liệu gió, nhiệt độ, độ ẩm và lịch gieo trồng để dự báo khả năng rầy di chuyển tới một vùng lúa khác trong 24–48 giờ. Từ đây, hệ thống có thể gửi cảnh báo cho cơ quan bảo vệ thực vật và nông dân. |
