Robot hình người đang trở thành một trong những lĩnh vực công nghệ được chú ý tại Trung Quốc. Từ các màn trình diễn võ thuật, chạy đua đến những cuộc thi robot, các nhà sản xuất liên tục giới thiệu những mẫu máy có khả năng vận động ngày càng giống con người.
Tuy nhiên, thách thức lớn nhất của ngành không nằm ở việc robot có thể đi, chạy hay thực hiện động tác phức tạp đến đâu, mà ở khả năng làm việc ổn định trong môi trường thực tế.
Một dấu hiệu cho thấy kỳ vọng của thị trường rất lớn là diễn biến cổ phiếu Unitree, một trong những nhà sản xuất robot hình người nổi tiếng của Trung Quốc. Giá cổ phiếu công ty tăng khoảng 460% trong phiên giao dịch đầu tiên tại Thượng Hải, trước khi giảm gần 30% sau đó. Biến động mạnh phản ánh sự kỳ vọng cao nhưng cũng cho thấy mức độ chưa chắc chắn của thị trường đối với một ngành còn đang trong quá trình hình thành.
Sản xuất nhanh hơn nhu cầu?
Trung Quốc có nhiều lợi thế để phát triển robot hình người, từ nền công nghiệp chế tạo lớn, chuỗi cung ứng linh kiện đến chính sách hỗ trợ của nhà nước. Một số doanh nghiệp đặt mục tiêu đưa hàng chục nghìn, thậm chí hàng trăm nghìn robot ra thị trường trong những năm tới.
Nhưng tốc độ mở rộng sản xuất đang đặt ra câu hỏi về nhu cầu thực tế.
Một phóng sự của Reuters cho thấy tại một trung tâm đào tạo robot ở miền Nam Trung Quốc, hơn 100 robot hình người được huấn luyện thực hiện những công việc tương đối đơn giản như phân loại hàng hóa, đóng gói hoặc pha cà phê. Robot vẫn di chuyển chậm và vụng về; có thao tác cần tới hàng trăm lần thử mới đạt yêu cầu.
Trong môi trường sản xuất, yêu cầu đối với robot cao hơn nhiều. Robot phải nhận biết vật thể, thích ứng với những thay đổi nhỏ, xử lý tình huống phát sinh và lặp lại nhiệm vụ với độ chính xác cao trong thời gian dài.
Một robot có thể thực hiện thành công một thao tác trong phòng thí nghiệm chưa chắc có thể làm việc ổn định tám giờ mỗi ngày trong dây chuyền sản xuất.
Wang Xingxing, nhà sáng lập Unitree, cho rằng để robot đạt được những bước tiến đáng kể về khả năng có thể cần tới một thập niên. Nếu công nghệ cần nhiều năm để trưởng thành, việc sản xuất hàng loạt quá sớm có thể dẫn đến tình trạng nguồn cung tăng nhanh hơn nhu cầu.
Trung Quốc từng chứng kiến hiện tượng dư thừa công suất ở một số ngành khi các địa phương và doanh nghiệp cùng mở rộng đầu tư. Với robot hình người, nguy cơ này chưa thể khẳng định, nhưng khoảng cách giữa sản lượng được đặt mục tiêu và khả năng tạo doanh thu thực tế là vấn đề mà thị trường sẽ phải kiểm chứng.
Robot thi đấu kéo co tại Thế vận hội Robot hình người ở Bắc Kinh ngày 22/8/2026. Ảnh: Chinadaily
Khi robot phải tạo ra giá trị - bài học cho Việt Nam
Điều đó không có nghĩa là làn sóng đầu tư vào robot hình người chỉ là một “bong bóng”. Công nghệ đang tiến bộ rõ rệt, trong khi AI có thể giúp robot nhận biết môi trường, xử lý thông tin và thực hiện những nhiệm vụ phức tạp hơn.
Các khoản đầu tư hiện nay cũng góp phần hình thành năng lực sản xuất, đội ngũ kỹ thuật và hệ sinh thái linh kiện. Ngay cả khi một số mẫu robot chưa tạo ra lợi nhuận ngay, năng lực được tích lũy trong quá trình phát triển có thể trở thành nền tảng cho những ứng dụng sau này.
Vấn đề vì thế không chỉ là robot có được sản xuất nhiều hay không, mà là sản xuất để làm gì và tạo ra giá trị ở đâu.
Đây cũng là điểm có thể nhìn từ câu chuyện phát triển robot hình người của Trung Quốc khi Việt Nam thúc đẩy thực hiện Nghị quyết 57 về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Trong kết luận hội nghị sơ kết 1 năm 6 tháng thực hiện Nghị quyết 57 vào tháng 7/2026, robot và tự động hóa được xác định trong nhóm công nghệ chiến lược cần tập trung phát triển. Đáng chú ý, yêu cầu đặt ra không dừng ở việc làm chủ công nghệ mà phải gắn với sản phẩm cụ thể, người dùng thực tế, hiệu quả có thể đo đếm, khả năng xuất khẩu và đóng góp cho tăng trưởng.
Với robot, cách tiếp cận này đặc biệt quan trọng. Thay vì chỉ chạy theo những mẫu robot có hình dáng giống người hoặc những màn trình diễn gây chú ý, doanh nghiệp và các cơ sở nghiên cứu có thể bắt đầu từ những nhu cầu cụ thể: vận chuyển hàng hóa, kiểm tra trong môi trường nguy hiểm, tự động hóa dây chuyền, logistics hoặc những công việc lặp đi lặp lại.
Khi một robot giải quyết được một công việc cụ thể với chi phí hợp lý, độ chính xác và độ tin cậy cao, công nghệ mới thực sự bước sang giai đoạn thương mại hóa.
Nghị quyết 57 cũng đặt trọng tâm vào việc gắn nghiên cứu, ứng dụng và liên kết giữa Nhà nước, nhà trường, viện nghiên cứu và doanh nghiệp; kết luận sơ kết tháng 7/2026 cho biết việc liên kết này đã bước đầu phát huy hiệu quả nhưng vẫn cần tạo ra nhiều sản phẩm chiến lược cụ thể hơn.
Câu chuyện robot hình người Trung Quốc cho thấy một công nghệ mới có thể tăng tốc rất nhanh khi có vốn, chính sách và năng lực sản xuất. Nhưng từ phòng thí nghiệm đến thị trường vẫn cần một bước quan trọng: chứng minh rằng công nghệ có thể giải quyết một nhu cầu thực tế và tạo ra giá trị đủ lớn.
Với robot hình người, cuộc đua vì thế không chỉ là ai sản xuất được nhiều robot hơn, mà còn là ai tìm được những công việc mà robot thực sự làm tốt và thị trường thực sự cần.
