Ngày 22/8, robot hình người do công ty Trung Quốc X-Humanoid phát triển hoàn thành 100 m trong 9,39 giây, nhanh hơn 0,19 giây so với kỷ lục thế giới 9,58 giây của Usain Bolt lập năm 2009. Tuy nhiên, robot đã lao thẳng vào tường đệm ở vạch đích, ngã xuống và phải được nhân viên hỗ trợ đưa khỏi đường chạy.
Màn trình diễn gây chú ý này phản ánh khá rõ một vấn đề của robot hình người hiện nay: khả năng thực hiện một nhiệm vụ được thiết kế và kiểm soát chặt chẽ không đồng nghĩa với khả năng hoạt động ổn định trong môi trường thực tế.
Tại Trung Quốc, robot hình người đang đạt được nhiều tiến bộ về tốc độ, khả năng giữ thăng bằng và phối hợp chuyển động. Các cuộc thi robot được tổ chức để kiểm nghiệm những năng lực này, từ chạy, bóng đá đến quyền Anh và quần vợt.
Nhưng theo các chuyên gia, những thành tích trên mới chỉ là một phần của câu chuyện.
Không chỉ chạy nhanh
Michael Milford, giáo sư kiêm giám đốc trung tâm robot tại Đại học Công nghệ Queensland (Australia), cho rằng nhiều môn thể thao mà robot hình người tham gia chưa trực tiếp phản ánh khả năng thực hiện những công việc đời thường như hỗ trợ việc nhà.
Alan Fern, giáo sư robot học tại Đại học bang Oregon (Mỹ), từng tham gia nhóm nghiên cứu lập kỷ lục Guinness về robot hai chân chạy 100 m vào năm 2022. Robot khi đó hoàn thành quãng đường trong 24,73 giây. Việc rút ngắn xuống 9,39 giây chỉ trong 4 năm, theo ông, là một bước tiến rất lớn.
Tuy nhiên, các công ty robot hiện đã khá thành thạo trong việc chế tạo những cỗ máy có thể chạy, nhảy hoặc nhào lộn trong môi trường được kiểm soát. Thách thức lớn hơn là giúp robot thích ứng với những tình huống thay đổi liên tục.
Trận đấu quần vợt giữa robot và con người là một ví dụ. Robot phải theo dõi quả bóng, xác định vị trí, phối hợp chuyển động và lựa chọn thời điểm đánh bóng. Đây là những yêu cầu gần với môi trường thực tế hơn một đường chạy được chuẩn bị sẵn.
Nhiều robot tại các cuộc thi vẫn gặp sự cố như ngã, va vào vật thể hoặc không thể tự giảm tốc. Theo giáo sư Fern, việc một robot đánh bại Usain Bolt không có nghĩa nó đã vượt qua con người về khả năng vận động nói chung.
Điều này cũng giải thích vì sao khoảng cách từ phòng thí nghiệm hoặc sân đấu đến nhà máy, kho hàng, bệnh viện hay hộ gia đình vẫn còn đáng kể. Trong những môi trường này, robot không chỉ cần thực hiện đúng động tác mà còn phải hoạt động an toàn, ổn định và xử lý được những tình huống không được dự đoán trước.
Từ màn trình diễn đến sản phẩm
Dù vậy, những cuộc thi robot vẫn có ý nghĩa đối với quá trình phát triển công nghệ. Việc đẩy giới hạn về tốc độ, độ chính xác và khả năng giữ thăng bằng giúp doanh nghiệp cải thiện phần cứng, hệ thống điều khiển và cảm biến.
Quan trọng hơn, Trung Quốc đang hình thành một hệ sinh thái robot ngày càng hoàn chỉnh, từ nghiên cứu, sản xuất linh kiện đến phát triển và thương mại hóa sản phẩm.
Đây mới là khía cạnh đáng chú ý đối với Việt Nam. Trong thực hiện Nghị quyết 57, robot và tự động hóa được xác định là một trong những hướng công nghệ cần được thúc đẩy. Mục tiêu không chỉ là đưa robot vào dây chuyền sản xuất, mà còn gắn nghiên cứu, phát triển công nghệ với sản phẩm và khả năng ứng dụng.
Nhìn từ cuộc đua robot hình người, một công nghệ mới chỉ thực sự tạo ra giá trị khi có thể đi qua nhiều bước: từ nghiên cứu và thử nghiệm đến sản phẩm, từ sản phẩm đến ứng dụng và cuối cùng là tạo ra năng suất hoặc giá trị kinh tế cụ thể.
Với robot, điều đó có thể bắt đầu từ những nhiệm vụ tương đối rõ ràng như vận chuyển hàng hóa, kiểm tra trong môi trường nguy hiểm, tự động hóa nhà máy hay hỗ trợ logistics, thay vì ngay lập tức hướng tới một cỗ máy có thể làm mọi việc như con người.
Đây cũng là khoảng trống mà Việt Nam có thể tập trung khi phát triển lĩnh vực robot: cần tìm được những bài toán ứng dụng cụ thể để công nghệ có thể được thử nghiệm, hoàn thiện và đưa vào sản xuất.
