Quảng Trị khơi thông nguồn lực từ hàng trăm nhà, đất công dôi dư

Thực trạng này đòi hỏi tỉnh phải quyết liệt tháo gỡ vướng mắc, sớm đưa tài sản công vào khai thác, sử dụng hiệu quả.

Nhà, đất công bỏ hoang, xuống cấp

Sau sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, nhiều trụ sở, cơ sở sự nghiệp và công trình công cộng được sắp xếp lại. Tuy nhiên, việc xác định công năng mới, hoàn thiện thủ tục và tổ chức khai thác còn rất chậm. Nhiều cơ sở đóng cửa, bỏ trống, xuống cấp, gây lãng phí tài sản công.

Tại xã Diên Sanh, nhiều trụ sở, công sở vắng bóng người, khuôn viên cỏ dại mọc um tùm, một số công trình có dấu hiệu xuống cấp. Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại các địa phương như Quảng Trạch, Hoàn Lão, Triệu Phong, Lệ Thủy, Vĩnh Linh, Gio Linh... Nhiều cơ sở có diện tích rộng, vị trí thuận lợi nhưng vẫn chưa được bố trí công năng mới. Trong khi đó, nhu cầu về trường học, cơ sở y tế và không gian sinh hoạt cộng đồng tại các địa phương vẫn còn.

Đáng chú ý, Trung tâm hành chính huyện Hải Lăng được đầu tư 129 tỷ đồng trên diện tích 3,5 ha, gồm khối nhà làm việc 4 tầng, hội trường và các công trình phụ trợ. Đầu tháng 11/2026, ghi nhận của phóng viên TTXVN cho thấy toàn bộ các khối nhà đều đóng cửa, công trình gần như "bất động" hơn một năm nay. Dù được đầu tư nguồn vốn lớn từ ngân sách nhà nước, dự án vẫn chưa hoàn thành, chưa thể đưa vào sử dụng.

Theo ông Nguyễn Thanh Hiếu, Chủ tịch UBND xã Diên Sanh, dự án còn thiếu gần 22 tỷ đồng so với tổng mức đầu tư. UBND tỉnh đã thống nhất giao xã Diên Sanh tiếp tục thực hiện, hoàn thiện công trình. Trong kế hoạch đầu tư công giai đoạn 2026-2030, dự án được bố trí 16,69 tỷ đồng để hoàn thành, trong đó năm 2026 là 5,38 tỷ đồng.

Tại khu vực huyện Triệu Phong trước đây, Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên, Nhà thiếu nhi và Nhà khách UBND huyện đang bỏ trống hoặc được bố trí cho đơn vị không có nhu cầu sử dụng. Cơ sở 2 Phân hiệu Đại học Huế tại Quảng Trị cũng chưa có phương án xử lý phù hợp. Những công trình này tiếp tục bị bỏ phí, trong khi một số cơ sở vẫn có thể sử dụng sau khi sửa chữa, cải tạo.

Theo báo cáo UBND tỉnh Quảng Trị gửi Thanh tra Chính phủ ngày 3/10/2026, toàn tỉnh có 756 cơ sở nhà, đất dôi dư. Đến thời điểm báo cáo, tỉnh mới xử lý 91 cơ sở, đạt 12%; còn 665 cơ sở chưa hoàn thành, chiếm 88%; trong đó, 650 cơ sở thuộc diện xử lý theo hai kết luận thanh tra của Thanh tra Chính phủ và Thanh tra tỉnh, mới có 90 cơ sở được giải quyết, đạt 13,8%. Tỷ lệ giải quyết còn thấp cho thấy khối lượng công việc phía trước rất lớn. Nhiều tài sản tiếp tục bỏ trống, tiềm ẩn nguy cơ xuống cấp và phát sinh thêm chi phí bảo quản, sửa chữa.

Ông Nguyễn Mạnh Hà, ở phường Đồng Hới, cho rằng việc nhiều trụ sở, công trình công cộng bỏ trống kéo dài là sự lãng phí đáng tiếc, nhất là khi địa phương vẫn có nhu cầu về các công trình phục vụ dân sinh. Theo ông Hà, những cơ sở có kết cấu tốt có thể nghiên cứu chuyển đổi thành trường học, cơ sở đào tạo nghề, thư viện, trung tâm văn hóa, thể thao hoặc cơ sở chăm sóc sức khỏe. Những nơi có vị trí thuận lợi, đủ điều kiện pháp lý có thể xem xét cho thuê hoặc đấu giá theo quy định.

Quyết liệt xử lý, đưa tài sản công vào sử dụng

Trước tình trạng nhiều cơ sở nhà, đất dôi dư chưa được xử lý, tỉnh Quảng Trị đang đẩy mạnh rà soát hiện trạng, hồ sơ pháp lý và nhu cầu sử dụng để xây dựng phương án phù hợp cho từng công trình. Mục tiêu không chỉ là hoàn thành việc sắp xếp tài sản sau hợp nhất mà còn đưa những cơ sở còn khả năng sử dụng vào phục vụ đời sống, phát triển kinh tế - xã hội.

Một trong những mô hình chuyển đổi bước đầu phát huy hiệu quả là trụ sở Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị (cũ), trên đường Hùng Vương, phường Nam Đông Hà, được chuyển đổi thành cơ sở mới của Trường Trung học cơ sở Phan Đình Phùng. Việc chuyển đổi vừa đáp ứng nhu cầu trường lớp, vừa tận dụng hiệu quả tài sản công, tránh để công trình bỏ trống, xuống cấp.

Tại Thông báo số 15-TB/BCĐ ngày 27/10/2026 về kết luận Phiên họp thứ 5 của Ban Chỉ đạo phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực tỉnh, Ban Chỉ đạo yêu cầu rà soát, hoàn thiện phương án xử lý từng cơ sở. Những tài sản đủ điều kiện chuyển giao, điều chuyển, bố trí sử dụng, cho thuê hoặc xử lý theo hình thức khác phải sớm hoàn tất thủ tục, đưa vào khai thác.

Tỉnh cũng định hướng tận dụng các trụ sở cấp xã dôi dư để hình thành những thiết chế phục vụ cộng đồng như trung tâm sinh hoạt văn hóa, thư viện, không gian học tập và chăm sóc sức khỏe. Mục tiêu mỗi xã, phường có ít nhất một trung tâm sinh hoạt văn hóa cộng đồng và thư viện; một trung tâm chăm sóc sức khỏe cộng đồng, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi. UBND tỉnh giao Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Sở Y tế, Sở Giáo dục và Đào tạo hướng dẫn địa phương triển khai. Việc chuyển đổi ưu tiên tận dụng cơ sở vật chất, trang thiết bị sẵn có, phù hợp với hiện trạng công trình và nhu cầu thực tế, tránh đầu tư dàn trải hoặc phát sinh lãng phí mới.

Để đẩy nhanh tiến độ, ngày 4/11, UBND tỉnh Quảng Trị có văn bản yêu cầu thủ trưởng các sở, ngành, Chủ tịch UBND các xã, phường trực tiếp chỉ đạo rà soát toàn bộ cơ sở nhà, đất dôi dư thuộc phạm vi quản lý, kể cả những cơ sở đã có hoặc chưa có phương án được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Từng cơ sở phải xác định rõ nhiệm vụ, đơn vị, cá nhân chịu trách nhiệm và thời hạn thực hiện. Tỉnh yêu cầu tập trung hoàn thành việc xử lý trước ngày 31/12/2026.

Đặc biệt, người đứng đầu các cơ quan, đơn vị, địa phương phải chịu trách nhiệm trước UBND tỉnh và Chủ tịch UBND tỉnh về kết quả thực hiện. Tỉnh yêu cầu không để chậm trễ do thiếu chủ động, chậm hoàn thiện hồ sơ hoặc chậm báo cáo, đề xuất tháo gỡ khó khăn. Những đơn vị không hoàn thành đúng hạn phải giải trình rõ nguyên nhân, nhận trách nhiệm và biện pháp khắc phục.

Việc giám sát cũng được siết chặt. Văn phòng UBND tỉnh phối hợp với Sở Tài chính hàng tuần rà soát 10 cơ quan, đơn vị, địa phương có tiến độ xử lý thấp nhất, yêu cầu giải trình nguyên nhân và đề xuất biện pháp khắc phục.

Trên cơ sở đó, tham mưu UBND tỉnh, Chủ tịch UBND tỉnh xem xét phê bình người đứng đầu nếu để xảy ra chậm trễ do thiếu chủ động, thiếu trách nhiệm hoặc không thực hiện nghiêm chế độ báo cáo, cập nhật thông tin.

Với 665/756 cơ sở chưa hoàn thành xử lý, khối lượng công việc còn rất lớn. Các địa phương cần khẩn trương phân loại tài sản, xác định cơ sở có thể tiếp tục sử dụng, điều chuyển, cho thuê hoặc xử lý theo hình thức khác; đồng thời tháo gỡ vướng mắc về hồ sơ pháp lý, thẩm quyền, quy hoạch và kinh phí cải tạo. Những công trình chưa thể đưa vào sử dụng ngay cần được quản lý, bảo vệ, bảo dưỡng để tránh tiếp tục xuống cấp.

Khơi thông nguồn lực từ nhà, đất công dôi dư không chỉ là hoàn thành việc sắp xếp tài sản sau tinh gọn bộ máy mà còn là yêu cầu thiết thực trong thực hành tiết kiệm, chống lãng phí. Khi từng cơ sở có phương án khai thác phù hợp, được giao trách nhiệm và triển khai đúng thời hạn, tài sản công sẽ trở thành nguồn lực phục vụ cộng đồng, góp phần phát triển kinh tế - xã hội.