Đẩy mạnh xác định danh tính bằng ADN
Theo bà Ngô Kiều Liên, Trưởng phòng Dữ liệu-Thông tin Người có công, Cục Người có công, Bộ Nội vụ, việc xác định danh tính hài cốt liệt sĩ hiện được thực hiện bằng hai phương pháp là thực chứng và giám định ADN. Trong đó, phương pháp giám định ADN được triển khai từ năm 2013 theo Đề án 150 (Quyết định số 150/QĐ-TTg ngày 14/1/2013 của Thủ tướng Chính phủ).
Bà Ngô Kiều Liên cho biết, thực tiễn đã chứng minh giám định ADN là phương pháp khoa học, có độ tin cậy cao, góp phần quan trọng trong việc trả lại tên cho các liệt sĩ. Giai đoạn 2021-2025, các đơn vị đã phân tích 747 mẫu hài cốt liệt sĩ, trong đó xác định được danh tính 103 mẫu.
Trong quá trình triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, các bộ, ngành, địa phương và đơn vị giám định đã phối hợp chặt chẽ. Từ ngày 15/3/2026 đến 15/10/2026, các đơn vị đã giám định, trả kết quả gần 800 mẫu hài cốt liệt sĩ, xác định được danh tính hàng chục liệt sĩ và gửi kết quả đến thân nhân.
Tuy nhiên, theo bà Ngô Kiều Liên, so với số lượng hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin và sự mong mỏi của thân nhân, kết quả đạt được vẫn còn khiêm tốn. Một trong những nguyên nhân là những khó khăn về cơ chế tài chính, kho lưu trữ, nhân lực, cơ sở vật chất và năng lực giám định.
Hiện các đơn vị giám định đang lưu giữ hơn 17.000 mẫu từ trước Chiến dịch 500 ngày đêm và tiếp nhận gần 150,000 mẫu thu được trong Chiến dịch 500 ngày đêm, trong khi chưa có kho chuyên dụng đáp ứng yêu cầu bảo quản số lượng lớn trong thời gian dài.
Bà Ngô Kiều Liên cho biết thêm, năng lực giám định hiện chưa đáp ứng yêu cầu; đội ngũ cán bộ chuyên môn còn thiếu, cơ sở vật chất và dây chuyền giám định còn bất cập. Việc huy động thêm các đơn vị có đủ năng lực tham gia cũng chưa có quy định cụ thể, trong khi việc triển khai dây chuyền công nghệ mới chưa có quy trình chuyên môn, định mức kinh tế-kỹ thuật và định mức chi phí đi kèm.
Trước thực tế này, Bộ Nội vụ đã phối hợp với các bộ, cơ quan liên quan nghiên cứu, đề xuất sửa đổi Nghị quyết 26 nhằm tháo gỡ các vướng mắc nêu trên. Hồ sơ dự thảo Nghị quyết sửa đổi đã được Bộ Nội vụ hoàn thiện và trình Chính phủ xem xét, quyết định.
Theo bà Ngô Kiều Liên, hoàn thiện thể chế là một trong những nhiệm vụ quan trọng để có thể huy động thêm các đơn vị đủ năng lực cùng tham gia. Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và xây dựng cơ sở dữ liệu đầy đủ, đồng bộ.
Bộ Nội vụ đang được giao xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu về liệt sĩ và nghĩa trang liệt sĩ, dự kiến đưa vào khai thác, sử dụng trong tháng 11, hướng tới bảo đảm các tiêu chí “đúng, đủ, sạch, sống”, thống nhất và dùng chung. Bộ Quốc phòng xây dựng cơ sở dữ liệu về nguồn gien từ các mẫu hài cốt liệt sĩ đã được giám định; Bộ Công an xây dựng cơ sở dữ liệu lưu trữ thông tin gien từ mẫu sinh phẩm của thân nhân liệt sĩ để phục vụ đối sánh, xác định danh tính.
Nỗ lực tìm kiếm
Tại toạ đàm nhìn lại 200 ngày đêm đưa các liệt sĩ trở về mới đây do báo Nhân Dân tổ chức mới đây, Trung tá Hoàng Vũ Dũng, Đội phó Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang chia sẻ, theo thông tin hiện có, tại các khu vực biên giới của tỉnh vẫn còn hơn 900 liệt sĩ chưa tìm thấy hài cốt. Đây là trách nhiệm lớn đối với lực lượng làm nhiệm vụ.
Thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm, đến nay các lực lượng tham gia công tác tìm kiếm của tỉnh Tuyên Quang đã tìm được 149 hài cốt liệt sĩ. Lực lượng chức năng cũng đã rà phá bom mìn, vật liệu nổ hoàn thiện 4.460 ha diện tích đất thuộc khu vực biên giới, huy động và phối hợp với lực lượng dân quân tại chỗ và kiểm lâm với tổng số hơn 24.000 ngày công.
Theo Trung tá Hoàng Vũ Dũng, đặc thù của nhiệm vụ hiện nay là Đội quy tập chủ yếu hoạt động tại các điểm cao dọc tuyến biên giới, nơi từng diễn ra những trận chiến đấu ác liệt. Do chiến tranh khốc liệt, nhiều liệt sĩ sau khi hy sinh vẫn còn nằm lại trên chiến trường, khiến công tác tìm kiếm gặp không ít khó khăn.
Để nâng cao hiệu quả, lực lượng tìm kiếm phối hợp chặt chẽ với Công binh thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh và Quân khu, từ khảo sát vị trí, rà phá bom mìn đến phát hiện dấu vết trận địa, di vật của bộ đội còn sót lại. Những khu vực nghi ngờ có hài cốt liệt sĩ được đánh dấu tọa độ trên bản đồ, ước lượng khối lượng công việc; sau khi rà phá hoàn thành, lực lượng tìm kiếm được đưa vào triển khai ngay.
Cùng với tư liệu lịch sử, sơ đồ, bản đồ các trận chiến đấu, thông tin từ nhân dân sinh sống lâu năm tại khu vực biên giới cũng được xác định là nguồn thông tin quan trọng. Nhiều người dân từng phát hiện hài cốt, di vật, hệ thống hầm, hang động bị vùi lấp.
Trung tá Hoàng Vũ Dũng cho biết, lực lượng tìm kiếm đã phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương, các xã, thôn, bản để tuyên truyền, nắm thông tin và tạo niềm tin trong nhân dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số ở khu vực biên giới. Qua đó, người dân cung cấp thêm những thông tin, ký ức về các khu vực từng phát hiện hài cốt để lực lượng tổ chức tìm kiếm.
Đối với những trường hợp có giấy tờ hoặc thông tin từ nhân chứng trực tiếp chứng kiến sự hy sinh, lực lượng tìm kiếm tiến hành đối chiếu tư liệu và nhân chứng lịch sử để xác định danh tính. Sau khi xác định được danh tính, đơn vị thông báo, gặp gỡ gia đình, lắng nghe nguyện vọng và phối hợp đưa hài cốt liệt sĩ về quê hương.
Trung tá Hoàng Vũ Dũng cho biết, vừa qua đơn vị đã xác định được danh tính 5 liệt sĩ và thông báo cho gia đình. Cả 5 gia đình đều có nguyện vọng đưa hài cốt người thân về quê. Đơn vị đã phối hợp với các địa phương tổ chức lễ truy điệu và an táng trọng thể tại nghĩa trang quê nhà.
“Cho đến khi các anh yên nghỉ tại quê hương thì chúng tôi mới yên tâm để tiếp tục thực hiện nhiệm vụ”, Trung tá Hoàng Vũ Dũng chia sẻ.
Từ công tác tìm kiếm tại những địa bàn khó khăn đến giám định ADN và xây dựng cơ sở dữ liệu, các lực lượng đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp để từng bước trả lại tên cho những người đã hy sinh. Đây không chỉ là yêu cầu về chuyên môn, kỹ thuật mà còn là trách nhiệm, tình cảm và sự tri ân đối với các liệt sĩ và gia đình.
Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung, Chính ủy Bộ Tư lệnh Thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ: "Trước đây việc tìm kiếm thường tập trung vào câu hỏi các liệt sĩ hy sinh được chôn cất ở đâu. Khi tìm được thấy được các liệt sĩ, theo tôi, chúng ta mới chỉ đi được 50% chặng đường. Câu hỏi còn lại mà chúng ta phải trả lời được là các liệt sĩ tên gì, quê quán ở đâu thì chúng ta mới có thể đưa các liệt sĩ trở về với gia đình, với đồng đội".
Tại Thành phố Hồ Chí Minh, do đặc thù địa hình thay đổi và thời gian đã lùi xa, lực lượng chức năng ngoài việc tìm kiếm tư liệu lịch sử, nhân chứng còn áp dụng khoa học, công nghệ vào công tác tìm kiếm hài cốt liệt sĩ.
Trong năm 2025, lực lượng chức năng đã áp dụng phương pháp radar xuyên đất và phương pháp địa vật lý, mang lại hiệu quả tích cực. Theo Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung, radar xuyên đất có thể phát hiện những dấu vết trong lòng đất, đặc biệt có ý nghĩa đối với những ngôi mộ tập thể có điều kiện đặc thù.
Việc kết hợp các phương pháp khoa học, công nghệ với thông tin từ nhân chứng và tư liệu lịch sử không chỉ giúp tiết kiệm thời gian, chi phí mà còn hạn chế việc đào tìm tại những vị trí không có hài cốt liệt sĩ.
Từ việc khoanh vùng, tìm kiếm tại thực địa đến giám định ADN, đối sánh dữ liệu và ứng dụng công nghệ, các lực lượng đang từng bước hoàn thiện quy trình tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Mỗi kết quả đạt được không chỉ là sự tri ân đối với người đã hy sinh mà còn là niềm an ủi, mong mỏi được đáp đền của các gia đình liệt sĩ.
