Trụ sở NATO tại Brussels, Bỉ. Ảnh: THX/TTXVN
NATO vào ngày 8/7 công bố kế hoạch trị giá khoảng 4,5 tỷ USD nhằm mua 10 máy bay GlobalEye của Saab.
Tổng Thư ký NATO Mark Rutte cho biết việc thay thế đội máy bay cảnh báo sớm và chỉ huy trên không (AWACS) Boeing E-3A “có tuổi” do Mỹ sản xuất bằng hệ thống mới sử dụng các máy bay phản lực cỡ nhỏ sẽ giúp khối quân sự này đối phó hiệu quả hơn với các mối đe dọa hiện đại như thiết bị bay không người lái.
GlobalEye là hệ thống cảnh báo sớm và chỉ huy kiểm soát trên không (AEW&C), trang bị radar tầm xa, các cảm biến cùng hệ thống chỉ huy và điều khiển.
GlobalEye hoạt động ở độ cao lớn, có khả năng phát hiện máy bay, chiến hạm, tên lửa và những mối đe dọa khác từ khoảng cách xa, bao gồm cả mục tiêu bay thấp mà các radar mặt đất có thể bỏ sót. Bên cạnh đó, GlobalEye cũng có thể hỗ trợ điều phối lực lượng đồng minh trong các chiến dịch quân sự.
Saab khẳng định GlobalEye của họ là “giải pháp AEW&C duy nhất trên thị trường có thể cung cấp khả năng giám sát trên không, trên biển và trên đất liền tầm xa trong thời gian thực, từ một nền tảng duy nhất”.
GlobalEye tận dụng sự kết hợp giữa các cảm biến chủ động và thụ động tầm xa. Saab cho biết GlobalEye có thể phát hiện, nhận dạng và theo dõi các vật thể ở khoảng cách hơn 550 km, trong khi radar của nó được thiết kế để hoạt động xa hơn nữa trong một số điều kiện nhất định.
Theo chính phủ Thụy Điển, GlobalEye có thể bay liên tục hơn 11 giờ và “kết hợp hiệu suất bay tuyệt vời với chi phí bảo trì thấp”. Trong khi đó, NATO cho biết một chiếc Boeing E-3A có thể theo dõi máy bay và tàu thuyền ở khoảng cách hơn 400 km và bay liên tục đến 10 giờ.
NATO gọi năng lực cảnh báo sớm và chỉ huy trên không của mình là “đôi mắt trên bầu trời”. Phi đội cảnh báo sớm trên không hiện tại của NATO được vận hành bởi chính liên minh quân sự này thay vì một quốc gia thành viên duy nhất. NATO đang vận hành 14 máy bay Boeing E-3A, đã được đưa vào sử dụng từ năm 1982.
Việc lựa chọn GlobalEye đánh dấu nỗ lực thứ hai của NATO nhằm thay thế hạm đội đã cũ. NATO ban đầu chọn Boeing E-7A Wedgetail vào năm 2023, nhưng kế hoạch đó đã sụp đổ vào năm 2025 sau khi Không quân Mỹ loại bỏ máy bay này khỏi ngân sách.
Bộ trưởng Quốc phòng Thụy Điển Pål Jonson phát biểu tại hội nghị thượng đỉnh NATO diễn ra tại Thổ Nhĩ Kỳ rằng: “Trong bối cảnh tình hình an ninh nghiêm trọng hiện nay, khả năng phát hiện sớm các mối đe dọa và kiểm soát hoạt động trên không, trên biển và trên bộ ngày càng trở nên quan trọng. GlobalEye cung cấp chính xác loại năng lực nhận thức tình huống tiên tiến mà các hệ thống phòng thủ hiện đại cần có để đối phó với mọi mối đe dọa, từ thiết bị bay không người lái, tên lửa cho đến những loại nguy cơ khác”.
Kế hoạch mua GlobalEye được 11 quốc gia thành viên NATO ủng hộ bao gồm Bỉ, Canada, Đan Mạch, Đức, Latvia, Litva, Luxembourg, Hà Lan, Na Uy, Romania và Thụy Điển.
Hiện chưa có hợp đồng nào được ký kết. Saab cho biết họ sẽ tiến hành đàm phán chính thức với Cơ quan Hỗ trợ và Mua sắm của NATO để đảm bảo thỏa thuận.
CEO của Saab - ông Micael Johansson nói với tờ báo Thụy Điển Dagens Nyheter rằng tập đoàn này có thể bắt đầu giao hàng vào năm 2030 nếu sớm đạt được thỏa thuận.